Сава біўся, а потым абвяў, асунуўся і моўчкі глядзеў, як вялі яго маладую жонку да муру.
6
Ля пралому Цімафей з сілай заламаў Агапцы рукі назад і звязаў. Потым прысеў, вышчарыўся і, з долу ўгору гледзячы на застылы твар жанчыны, звязаў ёй ногі.
— Не крычы, бо заткну... — і ўладна загадаў іншым: — Адыдзіся!
Усё адбегліся ад Цімафея, ад звязанай Агапкі, незразумела чаму выціраючы рукі. Цімафей лёгка падхапіў на рукі жанчыну, падняў і, шэпчучы нешта хутка-хутка, паклаў у прыгатаваную для яе каменную нішу.
І спешна запрацаваў рукамі, укладаючы каменне.
Агапка не прамовіла ні гуку.
Перад тым, як укласці апошнія вялікія камяні, якія навек мелі схаваць ад Божага святла твар жанчыны, Цімафей спадцішка азірнуўся на рабочых — за ім ніхто не назіраў, паказерыўся на манаха — і той нібыта не глядзеў у ягоны бок. Цімафей выцягнуў з-за паса нож з чорным лязом, прасунуў руку ў нішу, дакрануўся да грудзей жанчыны. І не стрымаўся, выцягнуў нож, перахапіў яго левай рукой, а правай стаў спешна хапаць, шчыкаць, ціскаць пругкія жаночыя грудзі. Ягоны вялікі крывы рот расцягнуўся ў звыродлівым юрлівым выскале. З цяжкасцю прымусіў сябе спыніцца, узяў нож і, як вучыў яго напярэдадні манах, так цяпер, не бачачы, упэўнена стаў вадзіць вострым чорным лязом па голых грудзях, малюючы незразумелы яму знак, накшталт простага крыжа з загнутымі канцамі. Асцярожна націскаў, каб нож толькі праразаў скуру, каб плаўна і роўна ішоў...
— Не ўстаць табе, не падняцца, Малуша!
І адно цяпер Агапка тузанулася каротка і застыла: яе сапраўднага, радавога імя, ніхто не павінен быў ведаць, нельга было прамаўляць яго ўголас. Ведала, ведала бабка Дарэна, што смерць Малушына тут, ля Вялеса-вялікага, ды як жа яе ўнікнуць было, як схавацца ад Цемры, калі паўсюль яна ставіць свае крыжы!
Цімафей выняў з нішы руку з нажом, ужо за каменем пацягнуўся, зіркаючы спадылба на манаха, што знерухомеў слупом ля касцёла, і раптам апамятаўся, замітусіўся, ізноў саўгануў руку да дзявоцкіх грудзей, мацаў там, хлюпаючы ў крыві, скроб карузлымі пальцамі вакол шыі, засоўваў руку далёка наперад, да жывата, і ўнізе пад шыяй мацаў. Не знайшоў нічога, роспачна зірнуў на манаха, і, адгадаўшы яму вядомы, ледзь улоўны знак, прычыніў каменем Агапчын твар.
— Павек табе не спаць, Малуша, наш дом пільнаваць...
І пачаў класці цагліны і камяні хутка, нервуючыся, нібы баяўся, што вось устане Малуша, камяні раскідаюцца і паляцяць долу, разам з Цімафеем, і ўнізе яны яго пахаваюць...
Нечакана для ўсіх чорны манах спусціўся ад касцёла да рабочых і толькі кінуў:
— Прэч усе. Даволі на сёння.
Усе рынулі да выхаду, подбегам. Кузьма павольна пацягнуў за сабой абмяклага Саву.
Калі і яны вышлі за сцены, манах пачакаў, пакуль падыдзе Цімафей, працягнуў руку, відавочна, па нож:
— На ўлонні напісаў?
Цімафей раптам змяк, зваліўся на калені, аддаючы чорны нож манаху:
— Не ўгнявіся, забыўся, першы ж раз, далібог, зусім забыўся...
— Дурніца! Бабскія вабноты розум аднялі... Крыж не ўпільнаваў, на ўлонне, якое дзіця носіць, забыўся!
І раптам, зусім без размаху, шмаргануў кароткім нажом пад барадой у Цімафея. Калі той зваліўся тварам да зямлі, храпучы і сціскаючы горла, адкуль біла фантанам цёмная кроў, манах пераступіў цераз яго, падышоў да сцяны, дзе ў нішы была замураваная Малуша.
— І апошні ўпадзе, як першы! Чуеш, дзеўка?! Упадзе!
ЧАСТКА 5
1
Дарэмна Генадзь спадзяваўся, што адказваць на каментары пад ягоным артыкулам будзе для яго калі не забавай, дык вельмі простай справай: ён раптам адчуў у сваіх невідочных суразмоўцаў такі магутны ў параўнанні з ім запас ведаў, што разгубіўся. На тое, каб больш-менш годна адказаць на першы каментар, яму спатрэбілася паўгадзіны, і то, ён так хваляваўся, што напісаў няўпэўнена, гэта ён сам адчуваў. Кінуўся шукаць у сеціве, чытаць усё мажлівае, а там нічога не было грунтоўнага. Адказваючы на чарговы каментар, ён спаслаўся, як яму падалося, на значны артыкул, і быў абсмеяны: “Калі вы спасылаецеся на такі аўтарытэт, то пра што з вамі можна гаварыць?”
Поштаю атрымаў ліст ад свайго працадаўцы: “Не перажывайце. Зараз я дам вам спіс літаратуры, пачытаеце. Вы годна трымаліся. Суцешу вас: адным з каментатараў быў я сам, выбачайце за такую праверку, але тут так трэба было. Вось кнігі, іх вам трэба ўзяць у бібліятэцы і пачытаць, бо электронных версіяў няма. Шкада, што ваша адукацыя не адносіцца да тэмы артыкулаў. Вы нам спадабаліся. Мы маем намер працягнуць з вамі работу. Пасля прачытання дайце ведамасць, мы сустрэнемся і будзем гаварыць больш прадметна пра далейшую супрацу”.