Прынеслі каву.
— Вы ведаеце, Генадзь, што такое ўлада? — пасля хвіліны маўчання спытаў Алег Барысавіч. — Не адказвайце, я патлумачу, Вы запамінайце. Дык вось, улада — зусім не мажлівасць камандаваць людзьмі. Поўная ўлада — незалежнасць ад людзей. І то такая, што яны і не здагадваюцца. Чым болей вы не залежыце, тым болей у вас улады. Вашу бабулю не любілі таму, што яна жыла незалежным чалавекам. Ад вяскоўцаў яна не залежала. І гэта не магло іх не хваляваць. У нас ненавідзяць незалежных. Бабуля мусіла бараніцца — каб ёй давалі жыць так, як яна хоча жыць. Бяда вашай бабулі і іншых такіх людзей у тым, што яны заставаліся самы-адны. Не маглі памагчы адно аднаму. Мы ж памагаем: усе — аднаму, адзін — усім і кожнаму. Зразумела?
— Так... — працягнуў Генадзь, паставіў кубачак і не вытрымаў, палез па цыгарэты: — Вы прабачце, Алег Барысавіч, надта ж хачу курыць. Вы дазволіце?
— Вядома, вядома, курыце, — мякка дазволіў той. — Вы згодныя са мной?
— Не зусім, — нясмела запярэчыў Генадзь. — Нельга ж быць незалежным ад усіх-усіх...
— Але, нельга, — лёгка згадзіўся Алег Барысавіч. — Вы будзеце залежаць толькі ад мяне. Але я, сваім парадкам, забяспечу для вас незалежнасць ад усіх астатніх. Зразумела?
— Амаль... Так, зразумела.
— Але вось што, — мужчына ўсміхнуўся спагадна. — Не залежаць ад іншых — не значыць ігнараваць іх, не залежыць ад дзяржавы — не значыць не выконваць яе законаў. Незалежнасць — гэта перадусім нутраное адчуванне сваёй поўнай свабоды. Улада над людзьмі адбываецца праз думкі. Патлумачу: вунь кельнерка. Хто ад каго залежыць: яна ад мяне ці я ад яе? І што тут галоўнае? Дык вось, галоўнае тое, хто чые думкі ведае. Я не залежу ад кельнеркі, бо я магу з упэўненасцю агадаць усе яе крокі, яе рэакцыю на ўсё, што ні зраблю тут. І я ведаю яе мажлівасці. Зразумелі? Ведаць думкі, ведаць мажлівасці, агадваць крокі.
— Няпроста... — уставіў у дадзенай для яго паўзе Генадзь. — Няпроста ведаць думкі.
— Сапраўды няпроста, — ахвотна згадзіўся Алег Барысавіч. — Калі вы хочаце ведаць, якая будзе ў дзіцяці цацка, вы яму цацку набываеце. Мы фармуем думкі.
Генадзь амаль уздрыгнуў — апошнія словы ягоны суразмоўца сказаў так жорстка і з такім націскам на “мы”, быццам Генадзь быў у ягонай камандзе, і не проста быў, а зрабіў нейкую работу неналежна, і вось яму выгаворваюць. Тым часам Алег Барысавіч двума глыткамі дапіў каву.
— Вы не задумляліся, Генадзь, вось над чым, — стаў ён казаць задуменна: — Ёсць людзі, якія пішуць вершы, ёсць тыя, хто любіць паэзію. Ёсць аматары музыкі, а ёсць кампазітары. Ёсць пісьменнікі, і ёсць чытачы. Людзі заўжды дзеляцца на тых, хто нейкі прадукт вырабляе, і тых, хто яго спажывае. Здольнасць адчуваць сябе незалежным і быць незалежным — як здольнасць пісаць вершы. Здольнасць падпарадкавацца — здольнасць да чытання. Быць па-над некім — талент. І людзей, якія маюць гэты талент, вельмі мала. Мы шукаем адзін аднаго, мы яднаемся. Гэтаксама, як яднаюцца паэты. Але наша розніца ў тым, што мы не крычым пра свае здольнасці ля кожнага слупа і не ладзім перформансаў. Наша розніца ў тым, што мы не душым адзін аднаго, каб давесці, чый талент большы. У нас, я вам казаў, кожны дапамагае кожнаму. Згодныя?
І зноў пытанне было пастаўленае так, што Генадзь на момант разгубіўся: згодны ён, што мець здольнасць да ўлады — талент, ці з тым, што ён гатовы прыняць правілы, калі... калі яго прымуць?
— Згодны, — з лёгкім хваляваннем адказаў ён.
— Працягнем, — кіўнуў Алег Барысавіч. — Тая частка, большая і агрэсіўная, якая мае адну здольнасць: падпарадкавацца, імкнецца, аднак, вылузнуцца са сваёй скуры. Гэтаксама, як просты чытач у нейкі момант навучыцца рыфмаваць цень-дзень і думае, што ён паэт. Калі адзін ці два — не бяда. Яны не могуць істотна паўплываць на сітуацыю. Але ж усе графаманы імкнуцца знайсці да іх падобных, аб’яднацца.
Калі разам, то лягчэй і бацьку біць. Няма нічога болей амбітнага, агрэсіўнага і сляпога ў сваім жаданні кіраваць, чым купа графаманаў. Яны ўздымаюць такое выццё, што іх пачынаюць чуць. І калі недзе адзін прабіваецца хоць да маленькай улады ў грамадстве — ён цягне да сябе падобных. Графаманства ў вершах вылушчваецца самым жыццём праз гады і дзесяцігоддзі, а вось графаманства ў незалежнасці — куча п’янага быдла, якое дарвалася да ўяўнай улады. Уявіце, што яно можа нарабіць...
Генадзь закурыў яшчэ адну цыгарэту, заўважыўшы, што вентыляцыя ў кавярні вельмі добрая — дым падхапляў і цягнуў угору, да навешанай столі, невідочны скразнячок. Генадзь слухаў, намагаўся зразумець усё сказанае, але розум перапаўнялі эмоцыі: паважаны чалавек, чалавек моцны і ўплывовы, зараз расказвае яму адну з таямніц, якую ведаюць адзінкі. Абраныя. І яму, Генадзю, прапаноўваюць падзяліць таямніцу, стаць яе часцінкай.