— А... навошта вам мова? — спытаў Генадзь больш ад разгубленасці, абы нешта спытаць.
— Ты патрэбен там. Калі ты там будзеш, тады будзеш ведаць, дзеля чаго і як. Ты згодзен?
— Дык... размеркаванне ж...
— Цябе адпусцяць на ўсе чатыры бакі.
Генадзь у той момант не проста паверыў у мажлівасць такога развіцця падзей — ён быў пэўны, што ўсё, што задумляе і робіць Алег Барысавіч, заўсёды здзяйсняецца і здзяйсняецца так, як запланавана і як ён хоча. І адначасна расла радасць у душы: ён збаўляецца ад сваёй катаргі на вытворчасці, у яго будзе цікавае і разнастайнае жыццё, ён разам з моцнымі!
— Я... згодзен, — адказаў Генадзь, запнуўся, раззлаваўся на сябе і паўтарыў цвёрда. — Я згодзен. Але... я думаю, што...
— Слушна думаеш. Я не адзін раз і не два, а ўвесь час павінен буду пераконвацца, што ты — надзейны чалавек. Таму перад тым, як закруціцца машына твайго далейшага лёсу, табе трэба зрабіць адну справу.
Алег Барысавіч прамаўляў гэтак сама рэзка, каротка, але голас ягоны палагаднеў. І Генадзь цешыўся — значыцца, ён спраўдзіў спадзяванні такога чалавека.
Алег Барысавіч адкінуў бардачок машыны, дастаў мапу, разгарнуў.
— Нічога запісваць не трэба, запамінай. Сто семдзесят кіламетраў ад нас. Вось вёска. Там на ўскрайку стаіць старая школа. На лета яе зачыняць. Драўляная. У школе ёсць пакой... Паўночна-ўсходні кут. Там пазбіраныя розныя рэчы кшталту старых лапцяў, самапрадак, ручнікоў. Роўна праз тры дні а другой гадзіне ночы — час дакладны, улічы, школа мусіць загарэцца. Над вёскай будзе навальніца.
— А... адкуль вы ведаеце, што будзе навальніца? — першае, пра што запытаў збянтэжаны Генадзь. Ён думаў пра напісанне якога артыкула, а тут — падпаліць старую школу...
Аднак пытанне толькі надало настрою Алегу Барысавічу: ён шырока ўсміхнуўся, паглядзеў на Генадзя:
— Шкада, што ты так мала ведаеш пра сваю бабулю... Ты не здзівіўся, што да цябе сталі прыходзіць сны, ты не здзівіўся, што ўспомніў пра бабулю, успомніў яе запавет, тое, што яна мусіла табе перадаць. Ты не здзівіўся, што тое знайшоў. Не здзівіўся, што яно падказвае табе — і цяпер падказвае — з якім чалавекам ты сядзіш. Ты не здзівіўся, што знайшоў нас. І цяпер ты будзеш здзіўляцца, калі я скажу, што звычайны гузік, які ўпусціла з рук твая бабуля і падняла суседка, мог стацца прычынай скрыўлення пальцаў на руцэ? Што яна магла пазычыць у суседкі гарлач на час (а тая не магла адмовіць), а забірала ўсё малако ад каровы? Што ёй ставала толькі пагладзіць парсючка, як той канаў праз дзень? Калі скажу, што для тваёй бабулі даволі было сыпнуць тры жменькі маку ў тры студні, каб тры навальніцы за тры дні падпалілі тры хаты ў вёсцы — па адной у дзень? Яна ведала і ўмела гэтулькі, што мне не пераказаць і за дзень.
— І я... навучыўся б ад яе? — хрыпата пацікавіўся Генадзь. Яму было вусцішна.
— Навучыўся б, — паблажліва хмыкнуў Алег Барысавіч. — Навука не такая складаная, бо галоўнае табе дадзенае пры нараджэнні. Але сёння такія гульні нікому не цікавыя. Так, часам скарыстаць, як цяпер. Такія, як бабуля твая — ніжэйшы ровень. Яны ро-яць і нават не ведаюць, дзеля чаго. І хто ім загадвае. Іншым разам яны і адмовіліся б ад сваёй здольнасці, але не могуць. Ты — можаш. Бо вольны рабіць выбар.
Міма праязджалі машыны, ішлі людзі — звычайны будзённы дзень, сонечны і яркі. Генадзю на нейкі момант падалося, што яго размова з гэтым мужчынам, пра якога ён адно і ведаў, што імя і імя па бацьку (і ці сапраўдныя яны яшчэ?), несапраўдная, ірэальная. Што так не можа быць: вунь жа — сучасны свет і сучасныя людзі, да якіх можна дакрануцца нават, калі высунуць руку, да іх можна выйсці, толькі адчыніць дзверы. А тут — нешта нерэальнае, фантасмагарычнае: загавораныя гузікі, пазычанае малако, мак у студнях... Але адно рэальнае: ён можа рабіць выбар. Яго паставілі на тую ступень, дзе ён — вольны. Ён, Алег Барысавіч, паставіў.
Машына награвалася, але вокны былі крыху прыдчыненыя. Генадзю стала горача. Абярэг на грудзях, датыкаючыся да цела, не абпальваў пякуча, а халадзіў, як маленькая льдзінка.
— Што ты хацеў яшчэ спытаць? — пачуў Генадзь пытанне, зададзенае спакойна, але і з патрабавальнымі ноткамі, нібы Генадзь мусіў пытацца.
— А... што ў тым музеі такога?
— Рэчы, якія мусяць быць знішчаныя. Яны ўтрымваюць у сабе веды. Веды такога ж кшталту, што і тваёй бабулі. Але не нашы веды. Чужыя.
— Паганскія?
— Не мае істотнага значэння, як іх называць.
— Выбачайце... я думаў, калі чытаў... Вы казалі, што небяспечна, калі рабы прыдумляюць сабе бога і набываюць сакральнасць. Але ж... вось прыдумалі рабы Хрыста, а атрымаўся яшчэ адзін інстытут улады. Чаму б і з паганствам не абысціся такім спосабам? Каб нешта падпарадкаваць, найлепей яго ўзначаліць...