Суровае Ральфава аблічча перакрывіла пакута.
— Я ведаю, вы кажаце праўду. Я павінен змірыцца з тым, які я ёсць, і старацца стаць лепшым, але адкінуць гордасць. Я каюся і гатовы спавядацца і чакаць даравання. О, як горка я каюся!
Ён уздыхнуў, і пагляд яго выдаў унутраную барацьбу, якое не мог ён выказаць старанна ўзважанымі словамі і ў гэтых сценах.
— I ўсё ж, Віторыё, я не мог зрабіць іначай. Мне заставалася або загубіць яе, або наклікаць гібель на сябе. I тады мне здавалася, выбар ясны, я ж яе люблю. He яе віна, што я ніколі не жадаў саступіць любові плоцевай. Але зразумейце, яе лёс стаў мне важнейшы за мой асабісты лёс.
Да тае мінуты я заўсёды думаў найперш пра сябе, сябе ставіў вышэй, бо я служыцель царквы, а яна ўсяго толькі адна з гэтых служак. А тут мне стала зразумела: гэта я ў адказе за тое, якая яна стала... Мне трэба было адмовіцца ад яе, пакуль яна была яшчэ дзіцем, а я гэтага не зрабіў. Яна трывала займала месца ў маім сэрцы і разумела гэта. А выкінуў бы я яе з сэрца, яна б і гэта зразумела, і стала б зусім іншая, і тады б я не змог быць ёй духоўным настаўнікам. — Ральф усміхнуўся. — Вы бачыце, я мушу ў многім каяцца. Я спрабаваў і сам стварыць адну жывую душу.
— Гэта і ёсць тая ружа?
Архіепіскап Ральф закінуў галаву, паглядзеў на складаныя ўзоры ляпной з пазалотаю столі, на мудрагелістую люстру.
— Хто ж гэта яшчэ мог быць? Яна — адзіная мая спроба тварэння.
— А з ёю не здарыцца бяда, з вашаю ружаю? He прычынілі вы ёй большага зла, чым калі б вы адмовіліся ад яе?
— He ведаю, Віторыё! Каб жа ведаць! Тады мне здавалася, іначай зрабіць немагчыма. Я не надзелены Праметэевым дарам прадбачання, а пачуцці перашкаджаюць разважаць цвяроза. I яшчэ... гэта здарылася само па сабе! Але, мне здаецца, у тым, што я ёй даў, яна найболей мела патрэбу: трэба было прызнаць у ёй жанчыну. He, сама яна, ведама, разумела сябе жанчынаю. Але гэтага не ведаў я. Калі б упершыню я сустрэў яе ўжо дарослую, напэўна, усё склалася б інакш, але я многія гады ведаў яе дзіцем.
— Я чую ў вашых словах самазадаволенасць, Ральф, вы яшчэ не гатовыя, каб вам дараваць. Вас гэта коле, праўда, — адкрыццё, што вы не звышчалавек і вам уласцівыя звычайныя чалавечыя слабасці. Ці напраўду ў сваім учынку вы кіраваліся такім высакародным духам самаахвяравання?
Ральф уздыхнуў, зірнуў у прамяністыя карыя вочы — адтуль на яго глядзелі два яго маленькія адбіткі, два нікчэмныя пігмеі.
— He, — сказаў ён. — Я ўсяго толькі чалавек, і яна дала мне асалоду, якой я раней і ўявіць не мог. Я не ведаў, што з жанчынаю можна спазнаць падобнае, што яна дорыць такую вялікую радасць. Я прагнуў ніколі болей з ёю не расставацца, і не толькі дзеля яе плоці, але дзеля шчасця проста быць каля яе, гаварыць з ёю і маўчаць, есці абед, згатаваны яе рукамі, усміхацца ёй, падзяляць яе думкі. Я буду тужыць па ёй да апошняга дыхання.
У смуглявым твары Віторыё, твары аскета, яму раптам здалося нейкае падабенства з тварам Мэгі ў хвіліны іх расстання — быццам зняты з душы вялікі цяжар і бярэ верх воля і рашучасць ісці сваёю дарогаю, нягледзячы на ўсе цяжкасці, смутак і пакуты. Што ж ён зведаў у жыцці, гэты кардынал у чырвоным шоўку, які, здавалася, толькі і мае пяшчоту да лянівае абісінскае кошкі?
Але кардынал маўчаў, і Ральф зноў загаварыў:
— Я не магу каяцца ў тым, што ў мяне з ёю было. Каюся ў іншым — што парушыў зарок, свяшчэнны і непарушны, дадзены на ўсё жыццё. Ніколі ўжо я не змагу выканаць абавязак пастыра з колішнім, нічым не азмрочаным стараннем. Вось чаго я горка шкадую. Але Мэгі?..
I такі стаў у яго твар, калі ён вымавіў яе імя, што кардынал Віторыё адвярнуўся, спрабуючы саўладаць са сваімі думкамі.
— Каяцца ў тым, што было з Мэгі, значыла б яе забіць. — Ральф стомлена правёў рукою па вачах. — He ведаю, ці зразумела я гавару, праўда, не ведаю, як выказаць маю думку. Здаецца, мне і пад страхам смерці не выказаць усяго, што я адчуваю да Мэгі. — Ён нахіліўся наперад і ў вачах у кардынала, які зноў павярнуўся да яго, яшчэ раз убачыў два свае адбіткі, цяпер яны сталі трошкі большыя. Вочы Віторыё былі падобныя да люстраў: яны адлюстроўвалі ўсё, што бачылі, але нікому ні на імгненне не дазвалялі ўбачыць, што адбываецца за гэтаю роўнаю перашкодаю. He тое з Мэгі, у яе вочы акунаешся ўсё глыбей і глыбей, на самае дно душы. — Мэгі сама — блаславенне, — сказаў Ральф. — Мне яна нешта свяшчэннае, накшталт святога прычасця.
— Разумею, — уздыхнуў кардынал. — Добра, што ў вас такое пачуццё. Думаю, перад тварам госпада гэтым змякчаецца ваш вялікі грэх. Аднак лепей вам паспавядацца не айцу Гільерма, а айцу Джорджа. Ён не вытлумачыць няправільна вашы пачуцці і вашы развагі. Ён зразумее ісціну. Айцец Гільерма не такі ўспрыімлівы і, напэўна, усумніцца ў вашым пакаянні. — Слабая ўсмешка ледзь прыкметным ценем слізганула па тонкіх губах кардынала Віторыё. — Яны таксама людзі, мой Ральф, тыя, хто выслухоўвае споведзь вялікіх. Ніколі пра гэта не забывайце. Толькі аднаўляючы службу пастыр выяўляе сабою сасуд гасподні. Цераз яго адпускае грахі, даруе сам гасподзь, але выслухоўвае грэшніка і суд свой выносіць чалавек.
У дзверы асцярожна пастукалі; пакуль унеслі і паставілі на інкруставаны перламутрам столік чайны паднос, кардынал не вымавіў ні слова.
— Бачыце, Ральф? — сказаў ён потым. — У Аўстраліі я прыахвоціўся да дзённага чаявання. Цяпер у мяне на кухні гатуюць выдатны чай, хоць засвоілі гэта майстэрства не адразу. — Ральф ужо хацеў узяцца за чайнік, але кардынал з перасцярогаю падняў руку. — Не-не! Я налью сам. Гаспадарыць мне ўцеха.
— Я бачыў, вуліцы Генуі і Рыма кішаць чорнымі кашулямі, — заўважыў Ральф, гледзячы, як кардынал налівае чай.
— Гэта спецыяльныя войскі самога дучэ. Нам выпадаюць цяжкія часы, мой Ральф. Яго святасць лічыць, што не павінна быць ніякіх непаразуменняў паміж царквою і свецкімі ўладамі Італіі, у гэтым ён непахісны і, як заўсёды, мае верх. Як бы ні павярнуліся падзеі, ніхто не павінен замінаць нам весці святло і дапамогу ўсёй нашай пастве, нават калі разгарыцца вайна і раздзеліць католікаў і яны стануць ваяваць адзін з адным у імя божае. На чыім бы баку ні апынуліся нашы сэрцы і нашы пачуцці, абавязак наш не ўмешваць царкву ў палітыку, у барацьбу ідэй і ў міжнародныя сваркі. Я выклікаў вас да сябе, бо магу вам даверыцца, твар ваш застанецца непраглядны, што б вы ні ўбачылі і што б ні думалі пра ўбачанае, і складам розуму вы прыроджаны дыпламат, другога такога я яшчэ не сустракаў.
Архіепіскап Ральф хмурна ўсміхнуўся.
— Вы спрыяеце маёй кар’еры нават паміма мае волі, праўда? Што было б са мною, калі б мы з вамі не сустрэліся?
— Што ж, вы сталі б архіепіскапам Сіднейскім, пасада неблагая і вельмі высокая, — з прамяністаю ўсмешкаю адказаў кардынал. — Але лёс наш не ў нашых руках. Мы сустрэліся, бо гэтак было суджана, і гэтаксама суджана нам абодвум цяпер служыць яго святасці папу.
— Баюся, у канцы гэтага шляху нас не чакае поспех, — сказаў архіепіскап. — Плады справядлівасці заўсёды тыя самыя. Усе аднолькава будуць намі незадаволеныя, і ўсе аднолькава будуць нас асуджаць.
— Я ведаю гэта, і яго святасць таксама ведае. Але мы не можам зрабіць іначай. Дый нічога ж не замінае кожнаму з нас паасобку маліцца пра найхутчэйшае падзенне дучэ і фюрэра, праўда?
— Значыць, вы думаеце, вайна немінучая?
— He бачу ніякай магчымасці яе пазбегнуць.
З кутка, дзе яна спала на сонцы, выйшла кошка — кардыналава любіміца, і трохі няўклюдна, бо ўжо састарэла, ускокнула на абцягнутыя мігатлівым пунсовым шоўкам калені.
— А, Царыца Саўская! Павітайся ж са сваім даўнім другам Ральфам, некалі ж ты нават аддавала перавагу яму перада мною.
Сатанінскія жоўтыя вочы акінулі архіепіскапа фанабэрыстым паглядам і абыякава заплюшчыліся. Гаспадар і госць засмяяліся.
15
Драгеда цяпер нажыла радыёпрыёмнік. Прагрэс Аўстралійскага радыёвяшчання дабраўся і да Джыланбаўнскай акругі, і нарэшце паявілася яшчэ адна крыніца навін і агульная забаўка, апрача тэлефоннай лініі з мноствам адведзеных трубак. Сам прыёмнік быў даволі нязграбны — грубая скрынка з арэхавага дрэва, пастаўленая ў прыгожую шафку ў гасцёўні; сілкаваўся ён ад аўтамабільнага акумулятара, схаванага ў ніжняй шуфлядзе ў шафцы.