— Гэта немагчыма, я табе не дазволю! — крыкнула Мэгі. Пацягнулася, сціснула яго руку вышэй локця. Такая далікатная скура, і пад ёю — затоеная сіла, якраз як у Ральфа. Якраз як у Ральфа! I страціць права адчуць на гэтай скуры дотык пяшчотнай дзявочай рукі?
— Я стану свяшчэннікам, — сказаў Дэн. — Стану служыць богу непадзельна, аддам яму ўсё, што ў мяне ёсць і што ёсць я сам. Дам зарок беднасці, цноты і пакоры. Ад выбраных сваіх слуг ён патрабуе адданасці бязмежнай. Гэта будзе не лёгка, але я гатовы.
Якія ў яе сталі вочы! Быццам ён забіў яе, утаптаў у гразь. Ён не думаў, што давядзецца вытрываць і гэта, ён марыў, што яна будзе ім ганарыцца, што радая будзе аддаць сына богу. Яму гаварылі, што мацеры гэта — захапленне, вялікае шчасце, безумоўна ж, яна згодзіцца. А яна гэтак глядзіць на яго, быццам, становячыся свяшчэннікам, ён падпісвае ёй смяротны прысуд.
— Я заўсёды толькі гэтага і хацеў, — сказаў Дэн з адчаем, гледзячы ёй у вочы, поўныя смяротнай пакуты. — Ох, мама, няўжо ты не разумееш? Ніколі, ніколі нічога другога я не хацеў, толькі стаць свяшчэннікам! Я іначай не магу!
Пальцы яе разняліся; Дэн апусціў вочы — там, дзе маці сціскала яго руку, засталіся белыя плямы і тонкія сярпочкі на скуры — сляды пазногцяў, якія ўпіліся ў яе. Мэгі адкінула галаву і зарагатала — моцна, нястрымна, істэрычна, і здавалася, ніколі не змоўкне гэты горкі, з’едлівы смех.
— Выдатна, проста не верыцца! — задыхаючыся, вымавіла яна нарэшце, дрыжачаю рукою выцерла слёзы. He, такая насмешка! Попел ружы, сказаў ён у той вечар, калі мы паехалі да копанкі. I я не зразумела, пра што ён. Попел, прах. Прах ёсць і ў прах абернешся. Царкве належыш і царкве аддадзены будзеш. Выдатна, вельмі добра! Будзь пракляты бог, агідны, подлы гасподзь бог! Найзласнейшы вораг усіх жанчын, вось ён хто! Мы стараемся нешта стварыць, а ён толькі і ведае што разбураць!
— He трэба, мама! He трэба, маўчы! — плачам вырвалася ў Дэна.
Яго жахаў мацерын боль, але ён не разумеў ні гэтага болю, ні таго, што яна гаворыць. Слёзы цяклі ў яе па твары, сэрца разрывалася, вось ужо і пачынаеш прыносіць ахвяры, ды такія, што ў сне не сніліся. Ды хоць ён і плача па мацеры, нават дзеля яе не можа ён адмовіцца ад ахвяры. Ён павінен прынесці свой дар — і чым цяжэй яго прынесці, тым даражэйшы гэты дар богу.
Яна прымусіла яго плакаць — першы раз за ўсё яго жыццё. I адразу задушыла ў сабе гнеў і гора. He, гэта несправядліва — спаганяць нешта на ім. Ён такі, якім зрабілі яго атрыманыя гены. Ці яго бог. Ці Ральфаў бог. Ён святло яе жыцця, яе сын. Праз мацеру ён не павінен пакутаваць — ніколі.
— He плач, Дэн, — зашаптала Мэгі і пагладзіла яго руку, на якой чырванелі сляды яе нядаўняй гнеўнай успышкі. — Даруй, я не хацела гэтак гаварыць. Проста ты мяне ашаламіў. Ведама, я радая за цябе, далібог, радая. А як жа іначай? Проста я гэтага не чакала. — Яна ўсміхнулася. — Ты мяне раптам аглушыў, быццам каменем па галаве.
Дэн змахнуў слёзы, няўпэўнена паглядзеў на маці. Чаму гэта яму здалося, нібыта ён яе забіў? Вось яны, маміны вочы, такія самыя, як заўсёды, такія жывыя, гэтулькі ў іх любові. Дужыя маладыя сынавы рукі абхапілі яе, абнялі моцна і пяшчотна.
— Ты праўда не супраць, мама?
— Супраць? Ці можа добрая каталічка быць супраць, калі сын становіцца свяшчэннікам? Гэтак не бывае! — Мэгі падхапілася. — Брр! Так холадна стала! Хадзем дадому.
Яны прыехалі сюды не верхам, а на ўсюдыходзе; і цяпер Дэн уладкаваўся на высокім сядзенні за рулём, Мэгі села побач. Перарывіста ўздыхнула, амаль усхліпнула, адхінула зблытаныя валасы, якія ўпалі на вочы.
— Ты ўжо вырашыў, куды паступіш?
— Напэўна, у коледж святога Патрыка. Па крайняй меры для пачатку. А пасля ўжо паступлю ў манаскі ордэн. Я хацеў бы ў ордэн Ісуса, але яшчэ не зусім упэўнены, таму што мне рана ісці проста да езуітаў.
Шырока расплюшчанымі вачыма глядзела Мэгі на рыжаваты луг за рабым ад разбітае машкары ветравым шклом машыны, якая нырала на выбоінах.
— Я прыдумала нешта лепшае, Дэн.
— Праўда? — Ён уважліва кіраваў; дарога з гадамі ўсё горшала, і кожны раз валяліся на ёй якія-небудзь калоды.
— Я пашлю цябе ў Рым, да кардынала дэ Брыкасара. Помніш яго?
— Ці помню! Што за пытанне, мама? Я яго, мабыць, і за мільён гадоў не забыў бы. Ён мне — дасканаласць, ідэал пастыра. Калі б мне стаць такім, гэта будзе шчасце.
— Ідэал — той, чые справы ідэальныя, — рэзка сказала Мэгі. — Але я магу даверыць цябе яго апецы, я ведаю, дзеля мяне ён пра цябе паклапоціцца. Ты можаш паступіць у семінарыю ў Рыме.
— Ты сур’ёзна, мама? Праўда? — Радасць на твары ў Дэна змянілася трывогаю. — А грошай хопіць? Гэта абыдзецца намнога танней, калі я астануся ў Аўстраліі.
— З ласкі прыгаданага кардынала дэ Брыкасара ў цябе заўсёды будзе даволі грошай, мой дарагі.
Яны параўняліся з кухняю, і Мэгі ўпіхнула сына ў дзверы.
— Ідзі скажы місіс Сміт і астатнім. Яны будуць у захапленні.
А сама цераз сілу, ледзь валочачы ногі, паплялася да Вялікага дома, у гасцёўню, дзе — дзіва дзіўнае! — Фія не працавала, а гаманіла за чаем з Эн Мюлер. Калі ўвайшла Мэгі, яны павярнуліся і па яе твары адразу зразумелі: нешта здарылася.
Васемнаццаць гадоў засаб Мюлеры прыязджалі ў Драгеду пагасцяваць, і здавалася, гэтак будзе заўсёды. Ды летась увосень Людвіг нечакана памёр, і Мэгі адразу напісала Эн, прапануючы ёй зусім перасяліцца ў Драгеду. Месца колькі хочаш, у доміку для гасцей можна жыць самой сабе, і ніхто не будзе замінаць; хай Эн плаціць за жытло, хоць, далібог, у Кліры хопіць грошай і на тысячу пастаянных гасцей. У Мэгі надарыўся выпадак аддзякаваць Эн за незабыўныя гады адзіноты ў Квінслендзе, а Эн гэта — сапраўднае выратаванне. У Хімельхоху ёй без Людвіга стала невыносна адзінока. Дарэчы, Хімельхох яна не прадала, а пакінула там аканома: пасля яе смерці ўсё атрымае ў спадчыну Джасціна.
— Што здарылася, Мэгі? — папыталася Эн.
Мэгі апусцілася ў крэсла.
— Мусіць, звалілася на мяне кара нябесная.
— Што такое?
— Вы абедзве праўду казалі. Вы гаварылі, я яго страчу. А я не верыла, я сур’ёзна думала, што адолею госпада бога. Ды ні адной жанчыне на свеце не адолець бога. Бо ён мужчына.
Фія падала дачцэ чаю.
— На, выпі, — сказала яна, быццам чай падмацоўвае не горай за каньяк. — Чаму гэта ты яго страціла?
— Ён збіраецца стаць свяшчэннікам.
Яна засмяялася і заплакала.
Эн узялася за свае мыліцы, прычыкільгала да Мэгі, нязручна прысела на ручку яе крэсла і стала гладзіць прыгожыя вогненна-залатыя валасы.
— Ну-ну, родная! He так ужо гэта страшна.
— Вы ведаеце пра Дэна? — папыталася Фія.
— Заўсёды ведала, — адказала Эн.
Мэгі стрымала слёзы.
— Па-вашаму, гэта не так страшна? Гэта пачатак канца, няўжо вы не разумееце? Пакаранне. Я ўкрала Ральфа ў бога — і расплачваюся сынам. Ты мне сказала, што гэта крадзеж, мама, помніш? Я не хацела табе верыць, але, як заўсёды, твая была праўда.
— Ён паступіць у коледж святога Патрыка? — дзелавіта папыталася Фія.
Мэгі засмяялася — цяпер амаль ужо звычайным сваім смехам.
— Гэта была б яшчэ не поўная расплата, мама. He, безумоўна, я выпраўлю яго да Ральфа. Палавіна ў ім ад Ральфа, вось няхай Ральф і цешыцца. — Яна паціснула плячыма. — Ён мне болей значыць, чым Ральф, і я ведала, што ён захоча паехаць у Рым.
— А вы сказалі Ральфу пра Дэна? — папыталася Эн; пра гэта загаварылі ўпершыню.
— He, і ніколі не скажу. Ніколі!
— Яны так падобныя, ён можа і сам здагадацца.