— У мяне ў Бугеле паўстараста тысяч акраў, — гаварыў ён, — і ў дзевяцьсот пятым я страціў усё, ніводнай авечкі не засталося, ні дрэўца. Толькі праз пятнаццаць гадоў я акрыяў, і адзін час ужо быў думаў, не падняцца мне, бо ад воўны ў тую пару даход быў мізэрны, ад ялавічыны таксама.
Вецер не пераставаў завываць, усё скрозь прапахла гарам. Надышла ноч, але на захадзе неба злавесна рдзела, дым апускаўся ўсё ніжэй, і людзі пачалі пакашліваць. Неўзабаве паказалася і полымя, велізарныя вогненныя языкі ўзвіваліся на сотню футаў угору, скакалі і выгіналіся ў хмарах дыму, і стаў чуцен роў, быццам на футбольным матчы шалеў шматтысячны натоўп. Раптам успыхнуў увесь заходні рад дрэў, што акаймоўвалі Прысядзібны луг, узнялася суцэльная сцяна агню; Мэгі, скамянеўшы, пазірала з веранды, як на гэтым вогненным фоне бегаюць і мітусяцца маленечкія сілуэты людзей, як грэшнікі ў пекле.
— Хадзі сюды, Мэгі, выстаў усе талеркі на буфет, мілая! Ды не марудзь, гэта табе не гулянне! — пачуўся голас маці.
Мэгі неахвотна пакінула свой назіральны пункт.
Праз дзве гадзіны першая партыя знясіленых людзей прывалаклася падмацавацца ежай і пітвом, каб зноў набрацца сілы і прадаўжаць змаганне з агнём. Для таго без упыну і ўвіхаліся ўсе жанчыны ў сядзібе — каб на трохсот чалавек удосталь было тушанага мяса і праснакоў, чаю, рому і піва. На пажары кожны робіць тое, што можа, і таму жанчыны гатуюць ежу, каб падтрымаць сілы мужчын. Скрынку за скрынкай прыносілі піва і ром, апусцелыя замянялі поўнымі; мужчыны, пачарнелыя ад куродыму, хісталіся ад стомы і, стоячы, прагна пілі, вялікімі кавалкамі запіхвалі ў рот праснакі, спехам праглыналі поўныя талеркі толькі крышачку астылага тушанага мяса, кулялі апошні шкалік рому і зноў спяшаліся насустрач агню.
Выбраўшы вольную хвілінку паміж двума набегамі на кухню, Мэгі з заміраннем сэрца, з набожным страхам пазірала на пажар. Была ў ім нейкая свая прыгажосць, прыгажосць незямная, бо ён быў параджэннем нябёсаў, сонцаў, такіх далёкіх, што святло іх прыходзіць да нас халоднае, сланнем бога і д’ябла. Фронт пажару пранёсся на ўсход, сядзіба аказалася ў кальцы, і цяпер Мэгі магла распазнаць да драбніц тое, што раней у шалёнай оргіі агню нельга было разгледзець. Цяпер выразна вылучаліся колеры — чорны і аранжавы, чырвоны і белы, жоўты; чорны сілуэт вялікага дрэва мігціць і свеціцца па краях аранжавым; у паветры носяцца і куляюцца, як гарэзлівыя здані, чырвоныя вугольчыкі; жоўтае святло то загараецца, то меркне ў выгаралых з сярэдзіны дрэвах быццам у такт біццю іх зняможаных сэрцаў; снапамі пунсовых іскраў раптам узрываецца смалісты эўкаліпт; дзе-нідзе ўспыхваюць новыя языкі полымя — там, дзе нарэшце скарылася агню тое, што дагэтуль упарта яму супраціўлялася. Ох і прыгожа ж усё гэта выглядае ноччу, на ўсё жыццё запомніць Мэгі.
Раптам вецер яшчэ памацнеў, і ўсе жанчыны, закруціўшыся ў мяшкі, палезлі па доўгім голлі гліцыніі на бліскучы, як срэбра, бляшаны дах — мужчыны ж усе былі на Прысядзібным лузе.
Рукам і каленям было горача нават праз дзяругу, але, узброеныя мокрымі мяхамі, жанчыны збівалі галавешкі і вуголле з моцна нагрэтага даху — баяліся, што дах можа не вытрымаць удараў, і тады галавешкі і вуголле праваляцца на драўлянае перакрыцце. Але найбольш пажар цяпер лютаваў за дзесяць міль на ўсход, у Біл-Біле.
Вялікі дом Драгеды стаяў усяго за тры мілі ад усходняй, самай блізкай ад Джылі, мяжы маёнтка. Тут да яе прылягаў Біл-Біл, а за ім, яшчэ далей на ўсход, знаходзіўся Наранганг. Калі хуткасць ветру дасягнула ўжо не сарака, а шасцідзесяці міль у гадзіну, уся Джыланбаўнская акруга зразумела: калі не ліне дождж, пажар будзе бушаваць яшчэ некалькі тыдняў і шмат соцень квадратных міль вельмі ўрадлівай зямлі ператворыць у пустыню.
Дамы каля рэчкі вытрымалі наскокі агню ў самы разгар пажару — Том як апантаны безупынна напаўняў сваю цыстэрну і паліваў іх са шланга. Але калі вецер набраў яшчэ больш моцы, дамы ўсё ж загарэліся, і Том, заліваючыся слязамі, пагнаў машыну прэч.
— Падзякуйце лепш богу, што вецер не падзьмуў мацней, калі агонь ішоў на нас з захаду, — сказаў Марцін Кінг. — Тады не толькі ўся сядзіба, але і ўсе мы ператварыліся б у попел. Госпадзі, каб хоць у Біл-Біле народ уцалеў!
Фія падала яму шклянку чыстага рому; Марцін, далёка ўжо не малады чалавек, змагаўся з агнём да апошняга і вельмі ўмела распараджаўся.
— Нават сорамна гаварыць, — прызналася яму Фія, — але калі я падумала, што ўсё ўжо прапала, нейкія дзіўныя думкі палезлі ў галаву. Пра смерць не думала, пра дзяцей таксама, і што такі прыгожы і добры дом ператворыцца ў руіны. Адно толькі наўме — мой рабочы кошык, няскончанае вязанне і шкатулачка з усялякімі гузічкамі — я іх столькі гадоў збірала, і формачкі сэрцайкам на пячэнне — мне іх некалі Фрэнк зрабіў. Як буду я жыць без іх? Разумееце, усякая такая драбяза, якой нічым не заменіш і ў краме не купіш.
— Ды гэта ж, паслухайце, з усімі жанчынамі так.
Хіба не забаўна, як мазгі працуюць? Памятаю, у дзевяцьсот пятым жонка мая раптам кінулася назад у дом, я, як звар’яцелы, крычу ёй наўздагон, а яна выскоквае з агню з пяльцамі, на якіх пачатае вышыванне. — Марцін усміхнуўся. — Усё ж такі мы паспелі ўратавацца, але дом згарэў. А калі я новы паставіў, жонка перш-наперш узялася канчаць тое вышыванне. Такі, ведаеце, узор старамодны і словы: «Мілы родны кут». — Ён паставіў на стол пустую шклянку і пакруціў галавой, дзівячыся з недарэчных жаночых прыхамацяў. — Ну, мне пара. Мы неўзабаве спатрэбімся Гэрату Дэвісу ў Нарангангу і, калі не памыляюся, Энгусу ў Радна-Ханішы таксама.
— Што вы, Марцін! Няўжо так далёка?
— Усім ужо далі знаць, Фія. З Буру і Берка ідзе падмога.
Тры яшчэ дні агонь шалёна мчаўся на ўсход, усё шырачыся і шырачыся па фронце, а потым раптоўна хлынуў праліўны дождж, ліў амаль чатыры дні і патушыў усё да апошняга вугольчыка. Але на сваім больш як стомільным шляху пажар пакінуў выпаленую, чорную паласу шырынёй у дваццаць міль — пачыналася яна амаль пасярэдзіне драгедскіх земляў і абрывалася каля межаў апошняй фермы на ўсходзе Джыланбаўнскай акругі — Радна-Ханіша.
Пакуль не паліў дождж, ніхто не чакаў вестак ад Пэдзі — думалі, што ён жывы і здаровы сядзіць недзе па той бок пажарышча, адрэзаны ад дому не астылай яшчэ зямлёй і жарам яшчэ не датлелых дрэў. Калі б пажар не абарваў тэлефоннай лініі, думаў Боб, Марцін Кінг пазваніў бы і паведаміў пра Пэдзі, бо бацька, зусім верагодна, шукаў бы прыстанішча на захадзе, у Бугеле. Але дождж ішоў ужо шэсць гадзін, а Пэдзі ўсё яшчэ не падаваў весткі пра сябе, і ў Драгедзе занепакоіліся. Амаль чатыры дні яны пераконвалі сябе, што трывожыцца няма прычыны, што, ведама ж, ён проста адрэзаны ад іх і вырашыў пачакаць, калі можна будзе праехаць дамоў, замест таго, каб накіравацца ў Бугелу.
— Пара б ужо яму вярнуцца, — сказаў Боб, мераючы крокамі гасціную пад позіркамі ўсіх астатніх Кліры; быццам у насмешку, ад дажджу паветра зрабілася золкім, халодным, і ў мармуровым каміне зноў загуў агонь.
— Пра што ты думаеш, Боб? — запытаўся Джэк.
— Думаю, самы час ехаць шукаць яго. Можа, ён паранены ці цягнецца дадому ў такую даль пеша. Можа, конь з перапуду скінуў яго, і цяпер ён недзе ляжыць, не маючы сілы падняцца. Яды ў яго толькі на суткі, а на чацвёра — няма чаго і гаварыць, хоць з голаду памерці яшчэ не мог. Пярэпалах паднімаць рана, і пакуль што я нашых людзей з Наранганга назад клікаць не буду. Але калі дацямна мы яго не знойдзем, я на кані паскачу да Домініка і заўтра мы ўсю акругу на ногі паднімем. Госпадзі, каб хоць аварыйшчыкі хутчэй тэлефонную сувязь наладзілі!
Фію ўсю калаціла, у вачах ліхаманкавы, нейкі дзікі бляск.
— Пайду надзену брыджы, — сказала яна. — He магу я тут сядзець і чакаць.
— Застанься дома, мама! — узмаліўся Боб.
— Калі ён паранены, дык невядома куды, Боб, можа, што-небудзь вельмі сур’ёзнае. Аўчароў ты паслаў у Наранганг, і для пошукаў нас і так вельмі мала. Калі я паеду з Мэгі, мы ўдзвюх справімся, што б там з ім ні здарылася, а без мяне каму-небудзь з вас давядзецца шукаць яго з ёю, а ад яе якая карысць? А я дапамагчы вам, седзячы дома, не змагу.
Боб здаўся:
— Ну добра. Вазьмі каня Мэгі, на ім ты ездзіла на пажар. I ўсе вазьміце з сабой стрэльбы і што больш патронаў.