Potym pastaviŭ na čaranie harnušak i, prykuliŭšysia pierad kominam, ustaviŭ zadumiennyja vočy ŭ ahoń.
— Heta tvaja vina, spadaru, — kaža ŭrešcie. — Našto było padymać ruku na karaleŭskuju dačku?
U Viniciju spieršku zakipieła hodnasć, bo jak prastak i barbar smieje nie tolki tak zviartacca da jaho, ale jšče j dakarać jamu. Da tych usich apošnich niezvyčajnasciaŭ i niepraŭdapadobnasciaŭ maješ tabie jašče j heta. Ale, budučy słabym i nie majučy pad rukoju svajich niavolnikaŭ, ustrymaŭsia, bo achvota vydabyć viestki z žyccia Lihiji pieramahła.
Dyk, supakojiŭšysia, pačaŭ vypytvać pra vajnu lihaŭ z Vanijem i svevami. Ursus achvotna raskazvaŭ, ale mała bolš viedaŭ ab hetym, jak Aŭł Płaŭt, ad jakoha ŭžo pra henuju vajnu Vinić čuŭ. Ursus nie byŭ u bitvie, bo musiŭ isci z zakładnicami ŭ niavolu Atelija Histera. Viedaŭ tolki, što lihi zbili svevaŭ i jazyhaŭ, ale vajavoda, ichni kniaź, byŭ zabity. Niezabaŭna pasla taho semnony padpalili im lasy na hranicy.
Lihi lotam viarnulisia, kab pomscić kryŭdu, a zakładnicy zastalisia ŭ Atelija, jaki spačatku zahadaŭ hanaravać ich jak kniahini. Pazniej maci Lihiji pamierła. Rymski vajavoda nie viedaŭ, što rabić z jejnaj dačkoju. Ursus maniŭsia viartacca z joju na baćkaŭščynu, ale bajaŭsia ŭ darozie dzikich zviaroŭ i plamionaŭ; tamu, jak tolki pryjšła viestka, što niejkaje pasolstva josć u Pamponija, jakoje sulić dapamohu suprać markomanaŭ, Hister adasłaŭ ich da Pamponiji. Prybyŭšy da jaho, daviedalisia adnak, što nijakaha pasolstva nie było, i takim čynam dastalisia z Pamponijem u Rym, dzie pasla tryŭmfalnych ceremonijaŭ addaŭ jon dziaŭčynku Pamponiji Hrecynie.
Vinić, choć nie było ničoha novaha ŭ hetym apaviadanni, słuchaŭ z pryjemnasciu, niazmiernuju bo jahonuju hordasć plamiennuju hładziła toje, što navočny sviedak scviardžaŭ karaleŭskaje pachodžannie Lihiji. Jak dačka kniazioŭskaja, jana ž mahła b u sviecie cezara zaniać stanovišča, roŭnaje dočkam najpieršych rodaŭ, tym bolš, što narod jejny nikoli nie vajavaŭ z Rymam, a choć barbarski, moh akazacca hroznym, bo, jak sviedčyŭ Atelij Hister, mieŭ vialiki lik vajakoŭ. Ursus całkam pacviardžaŭ toje sviedčannie, na pytannie bo Vinicijeva pra lihaŭ adkazaŭ: — My siedzimo ŭ lasoch, ale ziamli ŭ nas stolki, što nichto nie viedaje, dzie kaniec puščy, i narodu ŭ joj šmat. Josć taksama i harady draŭlanyja ŭ lasoch, u jakich josć poŭny dastatak, bo što semny, markomany, vandały i kvady narabujuć pa sviecie, dyk my im adbirajem. Jany nie smiejuć suprać nas vystupać, tolki jak byvajuć viatry, palać nam lasy. I nie bajimosia ni ich, ni rymskaha cezara.
— Bahi dali rymlanam vierchavodstva nad usioj ziamloju, — adazvaŭsia surova Vinić.
— Bahi — heta niačystyja siły, — adkazaŭ scipła Ursus, — a dzie niama rymlan, tam niama i vierchavodstva.
Tut papraviŭ ahoń i havaryŭ dalej jak by da samoha siabie: — Jak Kalinu cezar zabraŭ i pryjšła mnie dumka, što moža tam jaje spatkać kryŭda, dyk ja chacieŭ isci daloka tudy ŭ rodnyja puščy i pryviesci lihaŭ na dapamohu kniazioŭnie. I lihi rušyli b da Dunaju, bo heta narod dobry, choć pahanski.
Ot! Zanios by im «Dobruju Navinu». Ale ja i tak, jak Kalina vierniecca da Pamponiji, pakłaniusia joj, kab dazvoliła mnie jsci da ich, bo Chrystus na sviet naradziŭsia, a jany, niebaraki, ab Im nat nie čuli… Viedaŭ Jon lepš za mianie, dzie naradzicca, ale, kab u nas u puščy pryjšoŭ na sviet, napeŭna b Jaho nie zamučyli, tolki hadavali b Dziciatka i dbali b, kab zaŭsiody mieŭ dastatak i zviaryny, i hryboŭ, i burštynu. A što adabrali b ad svevaŭ ci markomanaŭ, toje addali b Jamu.
Heta havoračy, prystaviŭ na ahoń pasudzinu z poliŭkaju dla Vinicija i zamoŭk. Jahonaja dumka błukałasia, mabyć, praz niejki čas pa lihijskich puščach, až jak pačało kipieć u haršku, vyliŭ z jaho stravu ŭ misku i, astudziŭšy, zviarnuŭsia: — Hłaŭk rajić, spadaru, kab jak najmienš varušyŭ navat zdarovaju rukoju, dyk Kalina zahadała mnie karmić ciabie.
Lihija zahadała! Na heta nie było adkazu. Viniciju nie pryjšło nat u hołaŭ supraciŭlacca jejnaj voli, by dačce cezara ci bahini, dyk nie adkazaŭ ani słova. Ursus, sieŭšy la łožka, pačaŭ čerpać poliŭku z miski małym kubkam i padnosić jamu da vusnaŭ. Rabiŭ heta tak rupiasna, z takoju dobraju ŭsmieškaju ŭ vačach, što Vinić i sam sabie nie vieryŭ, kab heta moh być toj samy strašenny tytan, jaki ŭčora, zdušyŭšy Kratona, kinuŭsia na jaho samoha, jak bura, i rastarmašyŭ by jaho, kab nie litasć Lihiji. Maładomu patrycyju pieršy raz u žycci pryjšła ŭ hołaŭ dumka, što moža dziejecca ŭ sercy prastaka, słuhi i barbara.
Ursus akazaŭsia niańkaju vielmi niazručnaju. Kubak zusim hinuŭ u jahonych hierkulesavych palcach, tak što nielha było Viniciju da jaho datknucca vusnami. Pasla niekalkich niaŭdałych sprobaŭ vialihur nadta zakłapaciŭsia dyj kaža: — Ej, lahčej zubra vyviesci z ostupu… Vinicija rassmiašyła niaŭdača liha, ale bolš zacikaviła hadka pra zubra.
Bačyŭ jon u cyrkach strašennyja «ury», dastaŭlanyja z paŭnočnych puščaŭ, na jakich najadvažniejšyja biestyjaryi palavali z tryvohaj i jakija adnym słanam sastupali pa vieličyni j mocy.
— Niaŭžo sprabavaŭ ty brać takija biestyi za rohi? — spytaŭ z vyhladam zdziŭlennia.
— Pakul nie minuła mnie dvaccaci zimaŭ, dyk bajaŭsia, — adkazaŭ Ursus, — ale potym byvała!
I začaŭ znoŭ karmić Vinicija jašče bolš niazručna, jak pierad tym.
— Mušu paprasić Myryjam abo Nazarki, — skazaŭ.
Ale na ščascie biełaja hałovańka Lihiji vychiliłasia z-za zasłony.
— Zaraz dapamahu, — kaža.
I vyjšła z kubikuluma, dzie, vidać, rychtavałasia da snu, bo była apranuta tolki ŭ abcisnutuju tuniku, zvanuju ŭ staradaŭnasci «kapityjum», zakryvajučuju ščylna hrudzi, i vałasy mieła raspuščanyja. Vinicij, u jakim žyviej zaskakała serca, pačaŭ joj dakarać, što dahetul nie spić, a jana viesieła adkazvaje: — Ja chacieła ŭžo kłascisia, ale pierš vyruču Ursusa.
I, uziaŭšy kubak, sieła na kraji łožka dy pačała karmić Vinicija, supakoranaha adnačasna j ščaslivaha, kali nachilałasia da jaho, biła na jaho ciapło jejnaha cieła, i razhornienyja kosyńki spłyvali jamu na hrudzi, až jon zbialeŭ ad uražannia, ale ŭ mutni i paryvie žady adčuvaŭ adnačasna, što heta nadusio jamu daražejšaja i vialbiejšaja hałovańka, pierad jakoju ŭvieś sviet — ničym. Daŭniej pažadaŭ jaje, ciapier pačynaŭ kachać poŭnymi hrudźmi. Daŭniej jak naahuł u žycci, tak i ŭ pačucciach byŭ, jak usie tahačasnyja ludzi, slapym niaŭstupnym ehajistam, jakomu tolki pra siabie raschodziłasia, ciapier ža pačało jamu raschodzicca i pra jaje.
Pa chvilinie admoviŭsia dalej jesci i, choć prysutnasć jejnaja ŭpajała jaho raskošaj, skazaŭ: — Hodzie, idzi spać, bahińka maja.
— Nie nazyvaj mianie tak, — adkazała, — mnie hetaha nie hadzicca słuchać.
I ŭsmichałasia da jaho, kažučy, što son ad jaje ŭciok, što nie čuje zniamohi, što nie pojdzie spać, pakul nie pryjdzie Hłaŭk. Jon słuchaŭ jejnych słoŭ, by muzyki, i serca nabryniała štoraz bolšym rasčulenniem, štoraz bolšym zachaplenniem, štoraz bolšaju ŭdziačnasciu, a dumka niepakojiłasia, jak by joj tuju ŭdziačnasć akazać.
— Lihijka, — adazvaŭsia pasla karotkaha maŭčannia, — ja ŭpiarod ciabie nie viedaŭ. Ale ciapieraka viedaju, što maniŭsia dajsci da ciabie błudnaju darohaju, voś ža kažu tabie: viarnisia da Pamponiji Hrecyny i budź peŭnaj, što adciapier nichto na ciabie ruki nie padymie.
Tvar jejny nahła pasmutnieŭ.
— Była b ja ščaslivaju, — adkazała, — kab choć zdalok z joju mahła pabačycca, ale viarnucca da jaje ŭžo nie mahu.
— Čamu? — spytaŭ zdziŭleny Vinić.