Пару чалавек, такіх жа вясковых, як я, таксама засталіся ў сталіцы. Гэтыя, як у народзе кажуць, «узялі сваім гарбом» — здольныя, працавітыя, самаадданыя журналісты і, можа, крышачку нахабныя, ці што, можа, проста смелыя.
«Пазваню Коктышу...»
З Коктышам мы паўтара года жылі на адной кватэры. Высокі чорнагаловы, шчыры і непасрэдны, як дзіця, ён быў любімец курса, надта ўвіхаліся каля яго дзяўчаты. Яго залішнюю эмацыянальнасць і нервовасць многія подленька тлумачылі тым, што ў яго бацька алкаголік. Так гэта ці не, але я ведаю іншага хлопца, які не падабаецца мне якраз сваім закамянелым, «таўстаскурым» раўнадушшам і ўнутранай глухатою, хаця бацька яго таксама п’е.
Жы-ры-ры, жы-ры-ры... — журчыць тэлефон.
— Алё! Сельгасаддзел? Добры дзень! Можна Коктыша?
— Кто спрашивает?
— Сябар.
— Ушел уже и больше сегодня не будет.
Коктыш нядаўна атрымаў у Курасоўшчыне кватэру, але адраса я не ведаў. Ды калі б і ведаў, то наўрад ці паехаў бы: не папярэдзіўшы, заходзіць да людзей? Мала што ў іх можа быць, а тут яшчэ я са сваімі клопатамі.
На абласным радыё працаваў Санюковіч. Ён зрэдку званіў мне ў Рэпкавічы, заўсёды па нейкай патрэбе, а не проста так, каб спытаць, як жыву-маюся; часцей за ўсё ён заказваў мне нарыс пра даярку ці пастуха — «з глыбінкі».
Пазваніў яму. Трубку падняў акурат Санюковіч. У яго добра пастаўлены голас, гаварылі, ён хораша спявае, але сам я ніколі не чуў. Знешне ён занадта хамавата-грубы, але па натуры справядлівы, шчыры, дзейны, таму і веру, што ён можа спяваць.
Санюковіч мне абрадаваўся, усклікнуў: «О!» і доўга смяяўся сваёй захліпістаю ўсмешкаю, якая многім здавалася яхіднаю і адпуджвала, а мне яна такою не здавалася. Я, мабыць, нейкі «не от мира сего», бачу іншы раз у чалавеку зусім не тое, што бачаць іншыя, з-за гэтага часта пакутую і мяне лічаць некамунікабельным; я магу раструшчыць, бы арэх, усякія каноны пра чалавека, іменна каб сказаць яму нешта прыемнае, хаця тут усё адносна, бо мы ацэньваем сябе па добрых учынках, а людзі нас — па благіх.
Санюковіч пытаўся, я адказваў і як бы між іншым намякаў, што мне няма дзе начаваць. Санюковіч прапускаў мае намёкі міма вушэй, нёс лухту, называючы мяне «класікам» (зразумела, з іроніяй), і не забываў раз-пораз устаўляць, што ён яшчэ ў студэнцтве надрукаваў у насценгазеце эпіграму на маё апавяданне.
Санюковічава балбатня мне ўскорасці надакучыла, і я маўчаў, пыхцеў, як паравоз, у трубку, пакуль нарэшце Санюковіч не адчуў, што перабірае меру. Перадыхнуўшы, ён сказаў:
— Трэба нам было б сустрэцца ды пагаварыць не з наскоку, але, бачыш, еду з жонкаю і сынам да цешчы. Білеты ўжо ў кішэні. Кабанчыка намецілі калоць. Лафа, скажу табе, выгаднае дзельца... Сумку свежаніны прыпру ў Мінск. Гэта не тое, што ў гастраноме...
Санюковіч быў чалавек дужа хваткі, практычны, але і я ў душы згадзіўся з ім, бо таксама езджу «на кабана» да бацькоў у вёску; праўда, халасцяку, мне сумка не трэба, хіба што «гасцінца», як кажа маці, вазьму: трохі мяса, трохі пячонкі-лягчонкі.
Я пажадаў Санюковічу шчаслівай дарогі і палажыў трубку. З будкі не выходзіў. Цямнела хутка. З прасветлін між дамамі ўжо глядзелі на мяне зоркі, яны былі бледныя, ледзь хліпалі ў павалоцы дыму, пары і туману, якія заўсёды падымаюцца над вячэрнім горадам. Да шкляных дзвярэй тэлефоннай будкі вецер прыклеіў жоўты кляновы ліст з рудымі жыламі-баразёнкамі — быццам звонку падпірала дзверы нечая далонь, не давала мне адчыніць.
А што, калі?.. Я думаў, ці варта званіць дзяўчыне, з якою некалі сябраваў і якой нават зрабіў, як цяпер разумею, немалую паслугу. Яе звалі Света. Вучылася яна курсам ніжэй, а пазнаёміў нас мой зямляк-аднакурснік, які хадзіў да дзяўчыны, што жыла са Светаю. Аднаго дня, здаецца, на свята моладзі, ён запрасіў мяне з сабою. Света была дзяўчына вясёлая, раскаваная, і мы пацалаваліся з ёю ў першы вечар — у паўзмроку за шырмаю, куды адышліся пад чуллівую музыку танга. Мне было сорамна, а Света гаварыла, што ў пацалунках няма нічога кепскага, яны не пранікаюць пад скуру, як татуіроўка, і жанчына, памыўшыся, кожны раз новая і свежая.
Света была не толькі вясёлая і раскаваная дзяўчына, але і рацыяналістычная. Выпадкова, у затлумленай мройным чадам гутарцы я сказаў, што ў Мінску жыве сябар майго бацькі, палкоўнік міліцыі, яны разам ваявалі ў Сталінградзе. Света тут жа ўссела на мяне: «Памажы прыпісацца ў Мінску». (Дзіва, але тады, ужо студэнт-трэцякурснік, я і блізка не думаў, што пастаянная прыпіска ў Мінску многа значыць.) За гэтую паслугу Света ледзь не ахвяравала мне самую сябе: «Прыпіска — і я ўся твая», але мяне гэта яе цынічнасць раззлавала. Па-першае, мая доля ў прыпісцы не здавалася мне нечым «звыш», а толькі звычайнаю студэнцкаю выручкаю; па-другое, і гэта галоўнае, мне даволі было радасці ад самой магчымасці аказаць дзяўчыне ласку.