* * *
Пятро Максімавіч прыехаў у суботу надвечар. За вокнамі сіпеў вецер. Пад дахам за сенцамі стукала каса, а можа, яшчэ там нешта звінючае вісела. Галіна Андрэеўна не магла схаваць радаснай усмешкі, выйшла насустрач мужу.
— Як даехаў?
— Хо, такая маладайка праводзіла на аўтобус! — сказаў вясёлым голасам Пятро Максімавіч. — Ружовашчокая, з яснымі вачыма пампушачка... Аж нянечкай нязвыкла яе называць.
Потым яны доўга, да позняй ночы, сядзелі ў зале на канапе і ўголас гадалі, што будзе з сынам, Сцяпанам. Святла не ўключалі: ім, як і мне ў пакой, свяціў месяц. Яго мяккае, малочнае святло веяла спакоем, але на душы ў мяне было неспакойна, не давалі заснуць словы, якія Пятро Максімавіч сказаў жонцы: «Слязамі не паможаш. Слёзы — вада, калі галаве бяда. Лепей думаць, як жыць».
Уранні я зайшоў на кухню. Гаспадары сядзелі за сталом. Снедалі. У нос мне шыбанулі густыя змешаныя пахі: мабыць, Галіна Андрэеўна ўстала зусім рана, а можа, і зусім не лажылася спаць, нагатавала яды і цяпер карміла мужа. Твары ў абаіх былі невясёлыя, зрэзаныя вострымі маршчынамі. Я адчуў сябе ніякавата.
— Частуйцеся, Коля, апельсінамі, — сказала Галіна Андрэеўна.
На стале ў вялікай зялёнай паліванай місе горкаю блішчалі буйныя аранжавыя апельсіны, акурат маленькія тугія сонцы; на кожным прыклеены чорны ромбік, на якім лацінкаю напісана: МАРОКА. Апельсіны былі з далёкай Афрыкі, да якой змалку чамусьці адчуваў прыязнасць і цікавасць. Пра што ў жыцці мы толькі не марым. Дзівакі!
Пятро Максімавіч і Галіна Андрэеўна не хаваліся і нічога не ўтойвалі ад мяне. Званіў заўчора Сцяпан: з жонкаю развёўся і дачку (самае дзіва) прысудзілі яму, і было б яшчэ большае дзіва, калі б пакінулі яе пры маці-істэрычцы, якая здзекавалася не толькі з мужа, але і з малой, «за тое, што яна ад Сцяпана»: біла яе, нават выганяла на балкон; суседзі гэта пасведчылі. Як і многае іншае ў сямейным жыцці, я не разумеў, адкуль у жанчыны такая жорсткасць. Можна злаваць, крычаць, ірваць на сабе валасы, дамагаючыся ісціны, справядлівасці, але пры чым і навошта тут жорсткасць; можна апраўдваць адну жорсткасць, гэта — жорсткасць у праўдзе.
Дзяўчынка, дарэчы, Люба, сёлета пайшла ў першы клас: за ёй патрэбна вока, яе трэба сустракаць са школы, карміць, мыць фартушкі, вучыць з ёй урокі. Сцяпану аднаму, які з рання да вечара на заводзе, вядома, не выкруціцца. Хацелі спярша Любу прывезці сюды, да дзеда і бабулі; але нядобра будзе, падумалі, збіваць з тропу дзяўчынку, у якой толькі-толькі школьная сцяжынка пачалася. Пагадзіліся так: Галіна Андрэеўна пасля першай чвэрці падасць заяву на звальненне і паедзе на нейкі час гадаваць унучку. Лёгка сказаць — паедзе.
У акно я бачыў, як у небе пад воблакамі кружылі маленькія, бы ластаўкі, вароны, а яшчэ вышэй чарціў прамую, бы дрот, лінію белы самалёцік — яна, здавалася, злучала зямлю з нечым такім недасяжна-высокім і чыстым, што можа быць адно там, дзе няма людзей. А дзе іх няма? Існуюць гіпотэзы, што ў Сусвеце мы не адны, і ўсім трэба мірыцца, бо ўсім нам свеціць адно сонца. Хто б ні засціў яго — загінуць усе.
— Можа б, вы, Коля, паглядзелі пакуль за Пятром Максімавічам? — спытала нарэшце Галіна Андрэеўна, а мне стала сорамна: не мог сам наперад здагадацца. Дурань, вечна гэта стрыманасць падводзіць!
— Пра што гаворка! — сказаў я, злуючы на сябе.— Не хвалюйцеся...
Я не крывіў душою, мне і праўда не было страшна заставацца з Пятром Максімавічам: не такі ўжо ён бяспомачны.
...У першую нядзелю зімы Галіна Андрэеўна выбралася ў далёкую дарогу. Яна была ў рудым, з пясцовым каўняром, паліто, на галаве пуховая хустка, на якую мякка садзіліся лёгкія сняжынкі, гарэлі ў промнях ранішняга сонца ружовымі іскрынкамі. Мы з Пятром Максімавічам праводзілі яе да чыгуначнай станцыі; я нёс напакаваную сумку. Чакалі поезда нядоўга, ён прыйшоў як гарачы ўздыблены конь: і праўда, на такую далёкую дарогу патрэбна сілішча не абы-якая. Я пакінуў іх адных. Галіна Андрэеўна глянула на мяне з нейкай даверлівай самотаю.
Вярнуўшыся, я хацеў ісці ў рэдакцыю, мяне чакаў недапісаны нарыс, але ўтрымала дзіўнае пачуццё, якога раней не ведаў: нібыта я ўцякаю ад нейкай святой справы ці, прынамсі, адлучаю сябе ад таго, з чым абыякава размінуцца ніяк нельга.