На гары стаіць бальніца,
А над ёю зорачка —
Выйшла Анька із бальніцы —
Развязалась борачка...
«Борачка» — гэта ў нас тое, што і шнурок.
Цётка Аня сашчапіла маю рану маленькімі бліскучымі дужкамі, падобнымі на падкоўкі; зусім не балюча было, хоць і цяклі па назе тоненькія, бы нітка, струменьчыкі крыві; забінтавала; мяне павёз дахаты той жа «Беларус». Маці, убачыўшы мяне на руках у чужога чалавека, загаласіла...
Я часта думаю: чалавек не павінен гнаць ад сябе, з душы сваёй чуласць, а наўпярок, песціць яе, як мой былы гаспадар дзядзька Кузьма песціць птушак, і яны ляцяць да яго з усіх краёў, пазнаюць і не баяцца...
* * *
Тыдні праз два, як паехала з двара Галіна Андрэеўна, я ўжо ледзь не шкадаваў, што застаўся з Пятром Максімавічам, што звязаны, заўсёды вельмі трывалаю для мяне, вяроўкаю абяцання.
Мае апавяданні (штотыднёвік надрукаваў яшчэ адно) заўважыў той-сёй з сектара друку абкома, хаця, хто яго ведае, можа, нешта іншае, аб чым я і блізка не здагадваюся, сказала сваё апошняе слова. Але голас у трубцы, які запрашаў прыехаць у сектар друку, упамянуў іменна апавяданні ў штотыднёвіку.
Была раніца. На зямлі ляжаў снег, а на дрэвах — іней. Востра пахлі мазутам шпалы; як адуванчыкі, бялеліся на стыках рэек намарожаныя балты. Тоненька папіскваў ручкаю «дыпламат». Я думаў: няўжо павышэнне? Гэта запаветная мара, бадай, кожнага журналіста-раёншчыка — трапіць у вышэйшую рангам газету: там і часу болей, каб пасядзець над матэрыялам, і прэстыж, і, нарэшце, ганарары большыя, дый кватэру можна часам хутчэй атрымаць.
Загадчык сектара Тарасюк, маладжавы мужчына, з чорнымі, густымі, зачэсанымі назад валасамі, шырокім тварам, які ажыўлялі вялікія, па-мангольску раскосыя вочы, павітаўся са мною за руку; пачакаў, пакуль я супакоюся.
— Вы, мабыць, здагадаліся, што мы хочам прапанаваць вам павышэнне. Вызвалілася пасада карэспандэнта аддзела культуры ў абласной газеце.
— Трэба падумаць, — сказаў я, хоць шмат перадумаў дарогаю. У загадчыка сектара закраталіся ад здзіўлення чорныя бровы: мусіць, яму было непрывычна, што чалавек, якому прапанавалі павышэнне, не абрадаваўся, не падаў хапатліва ўдзячную руку і, відаць, не з-за разгубленасці або мінутнай слабасці, а свядома.
— Падумайце, — сказаў ён, кораценька бліснуўшы на мяне сваімі раскосымі вачыма; і гэты яго кароткі зычлівы пагляд — прымета сарамлівага і стрыманага чалавека, як часта думаў я, — пранік дакорам і спачуваннем у маю душу. За каго ён, мабыць, таксама вясковы хлопец, які выбіўся ў людзі, мяне палічыў?
Я хадзіў па скверы і думаў. Снег лёг пасля марозаў на цвёрдую зямлю і не раставаў: рыпаў пад нагамі, на лісці, па якім слізгала, бы па шкле, падэшва чаравікаў. На дарожках шукалі спажыву галкі, пухнатыя, шызыя, як дым; калі я набліжаўся да іх, яны ўзляталі і садзіліся на таполі, з галін сыпаўся дробненькі сіняваты пылок.
Мне было холадна: мароз ледзяною ніткаю сучыўся за каўнер паліто, калоў у пальцы левай рукі, на якую, падчас хвалявання, я не надзяваю пальчатку, трымаю ў правай руцэ.
Ці будзе яшчэ калі такая ласка? Можа, гэта, як кажуць, прабіў мой зорны час? Прапусці яго — і ты сярод тых людзей, якія лічаць сябе няўдачнікамі, а па сутнасці, людзі кволыя, бязвольныя і ў нечым нават абмежаваныя. Думаць, што ўсё жыццё фартуна будзе абмінаць цябе, неймаверна цяжка і горка. Апускаюцца рукі, душу разрывае адчай, не-не дый мільгане думка пра смерць. З-за дробязі? Не. Пісаў Случэўскі: «И капля волн полна трагедий и неизбежности полна».
Глупства! Трагедыя ў тых людзей, у якіх жыццё так ці інакш азмрочана, збеднена бязлітаснаю непазбежнасцю, і няма сілы, а часам і сэнсу яго паправіць, нават намаганняў усяго Сусвету мала, хаця ў магію Сусвету, яго тайн, што яшчэ не праясніліся да апошняй, нельга не верыць.
Ад промняў сонца снег здаваўся зіхатліва-белым, як дробненька пацёрты цукар, цені — сінімі, а лісце бурштынава-жоўтым; усе гэтыя колеры мяняліся ў маіх вачах, як і думкі ў галаве, як і сляды на дарожцы...
Я баяўся думаць пра Любу. Яна з такою надзеяй і пакорлівай дзіцячаю безагляднасцю кінулася ў загадкавае сіло мужчынскай прыязнасці, а яно ж так часта аказваецца нетрывалым і бяздушна-рацыяналістычным. Надзея, якая не спраўджаецца, падобна птушцы, што гіне ад холаду і голаду ў мароз; абедзве маглі б жыць і радаваць людзей: першая — чаканнем светлай азоранасці, другая — песнямі.