У душавой на нізкіх шырокіх мармуровых лавах ляжалі і сядзелі мужчыны, з іх курэла пара, яны церліся вяхоткамі, плюхаліся, бы гусі, у вадзе. Мы з Пятром Максімавічам абдаліся пад душам; пайшлі ў парылку. Сухі гарачы дух пекануў за плечы і вушы, бы калючкаю. Бледнае худое цела Пятра Максімавіча вобміг пакрылася жоўценькімі, як проса, папурышкамі.
— Не, я ў такой гарачыні не магу, — сказаў ён; мы выйшлі з парылкі. — Рукі смыляць... — Паглядзеў на мяне як бы вінавата. — Калі не цяжка, абкруці мне іх майкаю і ручніком.
Я абматаў Пятру Максімавічу рукі.
— Во! Цяпер і я магу пацёпацца!.. — Пятро Максімавіч патузаў вузкімі, як у падлетка, неразвітым плячамі.
Венік у тазіку з гарачаю вадою разбрыняў, і лісце сочна духмяніла бярозавым гаем, травою з узлеску. Успомнілася дзяцінства і ты распластаны ў траве на баравіне, стомлены пасля ягад ці грыбоў; угары шумяць сосны і відаць, як з галіны на галіну пералятаюць маленькія, бы мухі, птушачкі.
Пятро Максімавіч улёгся на сярэднюю лаўку, і я лёгенька патрос над яго спінаю венікам; рукі ён падкурчыў пад сябе, бы чалавек, які збіраецца паспаць на зямлі. Скура спярша схапілася рэдкаю чырванню, а потым густа пабарвавела. Пятро Максімавіч круціўся-варочаўся, як уюн. З мяне сыпаўся градам пот.
— Можа, падмяніць? — раптам пачуў я за спінаю. Каля мяне стаяў Пшонік і лыбіўся, скакала між бровамі бародаўка.
— Хопіць, Коля... Дзякуй!.. — сказаў Пятро Максімавіч і скаціўся з лаўкі. На хаду павітаўся з Пшонікам.
— Дык што не хвалішся, таварыш Бібічык? — У Пшонікавых вачах зноў было тое цынічнае чаканне, што і тады, калі пытаўся ў мяне пра новую кватэру.
— Было б чым, — сказаў я спакойна і, бадай, падсвядома, бо гэты час, як гаварыў, у галаве шукала выйсця думка: «Ужо пранюхаў! Не іначай жа, маю паездку ў абком мае на ўвазе». Я, канечне, здзівіўся не таму, што Пшонік ведае, куды і чаго мяне выклікалі, а таму, з якою фальшываю дабрадзейнасцю звярнуўся ён да мяне.
— Ну як жа, як жа... — Пшонік гулка барабаніў пальцамі па днішчы пустога таза. — Думаеш, не ведаю, чаму табою абком цікавіўся?
— А тут няма ніякае тайны.
— Калі б і хацеў утаіць, то не атрымалася б! — Пшонік пакараскаўся на лаўку. — Тарасюк, загадчык сектара, сябра мой. Разам некалі пачыналі селькорамі...
«Ну і добрая ж ты цаца, калі нават уплывовы сябар не можа выцягнуць цябе», — падумаў я, уразіўшыся тым, што Пшонік ні з таго ні з сяго перайшоў на шчырасць.
— Гэта я неяк намякнуў Тарасюку пра цябе, — Пшонік правёў венікам па крывых кароткіх і тоўстых, як слупы, нагах, да самых пятак аброслых валасамі.
— Ну, дзякуй табе! — сказаў я, усміхнуўшыся: не сумняваўся, што Пшонік ніколі мне не паспрыяе, хутчэй — нашкодзіць, а па-другое, ведаў я, што ён, можа, як ніхто іншы, даўно цэліўся шмыгануць з Рэпкавіч і, здаецца, наблізіўся да мэты, афармляў дакументы на нейкую вучобу.
Пшонік адчуў маю іронію, але не хацеў яе прымаць, бо, мабыць, ўсё-такі не вынюхаў галоўнага — што я адмовіўся ад павышэння, — і хацеў, каб я прыпісваў і яму заслугу. Як ён паслужыў мне, я ведаю. Той званок з прыёмнай сакратара райкома Алёсіна быў незвычайны. Я падаў заяву на ўступленне ў партыю, і натуральна, са мною хацелі пагаварыць. Алёсін быў чалавек пажылы, з блакітнымі вачыма, высокаю сівою прычоскаю кучаравых валасоў і абаяльнай, даверлівай усмешкаю. Некалькі разоў ён званіў мне па тэлефоне, каб «пракаменціраваць» мой матэрыял, і я ведаў ягоны голас — мяккі, лірычны тэнар. Мне было прыемна і лёгка з ім размаўляць, я не адчуваў скаванасці, словы не блыталіся, самі прасіліся з языка. І тады я зайшоў у кабінет з дзіўным спакоем. Кабінет быў вялікі і светлы, усё ў ім ведала сваё месца, не кідалася надта ў вочы, была тая сціплая ўтульнасць, што ствараецца прыроджаным густам акуратыста і гаспадара.
— Як вам калектыў? — спытаў Алёсін, калі мы пагаварылі з ім пра жыццё-быццё, пра палітыку, пра тое, як у Хельсінкі праходзіць заключны этап Нарады па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе. Я бачыў, сакратар з цікавасцю слухаў мяне. — Чалавек вы новы.
— Працуем! І журналісты ўсе неблагія.
— А якая ў вас думка наконт Пшоніка? — нечакана спытаў сакратар.
Што я мог сказаць? Маўчаў.
— Няўжо ў вас не склалася яшчэ думка?
— Склалася. І даволі хутка.
— Усё зразумела.
Я ведаў, калі гаворыш пра чалавека кепскае, то пра цябе таксама не падумаеш добра. Гэта — ісціна. Ты гаворыш праўду, перад сабою і сумленнем чысты, а ўсё адно атрымліваецца, што ябеднічаеш, тым болей на чалавека, які вышэй цябе пасадаю. Тут можна прыпісаць табе што заўгодна — і кар’ерызм, і подласць. Нават калі сябры ў мяне пытаюць пра майго нядобразычліўца, я ніколі не «качу на яго бочкі». Не магу. Ніколі не трэба мераць чалавека па чужых, пачутых думках і меркаваннях, тут заўсёды будзе месца плёткам, трэба рабіць толькі свае вывады, даражыць толькі сваімі ўражаннямі пра чалавека. Можа, у падобных выпадках нехта робіць іначай, і якраз ён будзе лічыць іншага несумленным, бо не ўяўляе, як гэта, будучы ў ладзе з начальнікам, не плявузгаць на астатніх?