Пятро Максімавіч спыніўся перад белым валуном, што, як нарваны гуз, вытыркаўся з травы метраў за пяць ад вады.
Я ўзяўся наснуджваць вудкі, іх было дзве, а Пятро Максімавіч сеў на валун. Адну вудку, з большым кручком, я закінуў на чарвяка, а другую нажывіў галушкаю з цеста.
— Паменей глыбіню, а то кручок дастае дно, — параіў Пятро Максімавіч.
Паплавок — гусінае пяро — і праўда спакойна ляжаў на вадзе. Я знізаў яго бліжэй да кручка. Чырвоны канец паплаўка цяпер стаяў тырчком, паказваў у неба, у якім плыў, распластаўшыся крыжам і выцягнуўшы тонкія, як цапкі, ногі, вяла пазыбваў крыламі бусел: мабыць, выглядаў жаб.
— Клюнула!.. — Я аж схамянуўся ад пошапку Пятра Максімавіча. Паплавок нахіліўся і дробненька падрыгваў, няйначай, рыба смакавала нажыўку; потым паплавок лёг на ваду і стаў апісваць круг. Па дыханні за спінаю я адчуваў, што Пятро Максімавіч хоча сказаць: «Цягні!» — але баіцца адпудзіць рыбу.
Я тузануў на сябе вудзільна, яно сагнулася: на кручку сядзела рыбіна, валтузілася, як нешта цяжкае, нязграбнае, на глыбіні. Вудзільна ў руках дрыжала, і з вады нарэшце вырвалася рыбіна; бліснуўшы кароценькай маланкаю над галавою, паляцела мне за спіну, напяўшы жылку, шлёпнулася ў траву каля ног Пятра Максімавіча.
Рыбіна была незвычайная, залаціста-жоўтая, з рэдкімі белымі лускавінкамі; спіна вузкая, а галава лабатая, з шырокім, як шклянка, ротам. Я ўпершыню бачыў такую рыбіну і дзівіўся на яе, не беручы ў рукі. Яна ляжала спакойна, як сонная, і адно паварушвала чорным шырокім хвастом, захіляючы яго на сябе, акурат хацела ім прыкрыцца.
— Помесь, — сказаў Пятро Максімавіч, і я зразу здагадаўся, што гэта і ёсць тая рыба-цуд, пра якую шмат гавораць у Рэпкавічах і якая нібыта паходзіць ад карпа і дзікага карася.
Удалы пачатак «завёў» мяне: я ўважліва пільнаваў паплавок. Клюнула на чарвяка — імгненне! — і ёмкі акунь бушаваў у вадзе ў вядры, аж пырскі ляцелі, зіхацелі на траве, як раса, як чые-небудзь слёзы.
Пятро Максімавіч то ўскакваў з валуна, то зноў садзіўся, то падбягаў да мяне, потым адступаў на некалькі крокаў назад, каб цень не клаўся на ваду. Вочы ў яго ашклянела гарэлі густым бляскам, які хаваў у сабе і сінь радужкі, і чорныя зрэнкі, і сам Пятро Максімавіч быў падобны на нейкага казачнага чараўніка. Я, здаецца, ніколі ў жыцці не бачыў, каб чалавек нечым так захапляўся: у такія імгненні, мабыць, для яго нічога, акрамя аблюбаванага, не існуе, усё шматфарбнае і цікавае, прыгожае і брыдкае, што ёсць у свеце і што ў звычайных абставінах магло б уразіць, пралятае міма, як птушка-невідзімка, чалавек як бы выключае сябе з асяроддзя, існуе сам па сабе, як выразаная з кавуна долька.
Сонца паднялося на самую макаўку неба, ліло чыстае, яснае гарачае святло. Дробныя, бы луска, хвалькі бліскалі-калолі ў вочы. Рыба перастала кляваць: паплаўкі ціхамірна зыбаліся, як маленькія загадкавыя чоўнікі.
* * *
Гора крышыць усякія ўмоўнасці, што людзі прыдумалі, каб адчужаць сябе. У Любы нечакана памёр бацька. Наглядна я ведаў яго, а блізка пазнацца нам не выпала. Ён быў нязграбна-тоўсты, з ляніва адвіслым жыватом, цяжка дыхаў, аж сіпела ў грудзях, бы вада ў чайніку на пліце; хадзіў ён павольна, калышучы жыватом, і здавалася мне, што вочы яго глядзяць пагардліва: ці то ад раўнадушша, ці то ад пастаяннай засяроджанасці ў сабе.
Я і хвіліны не думаў пра тое, што першы саступаю. Наша каханне вытрымала праверку пакутлівай разлукаю, і цяпер яму ўжо нічога не перашкодзіць, і ніякія легкадумнасць не разаб’е яго. Я купіў чырвоных гваздзікоў і пайшоў да Любы дахаты. Мяне ўвесь час муштравала пачуццё, што гэта ненармальна — несці кветкі мёртваму. Кветкі ў мяне звычайна вяжуцца з радасцю і прыемным, гэта — сімвал шчасця, любові, поспеху, але не смерці.
Люба сядзела каля бацькавай труны ў чорным плацці і чорнай газавай касынцы з бліскучымі ніткамі; калі яна павярнула твар, я жахнуўся: ён быў белы, нейкі блакітнаваты і зусім пусты без усмешкі; пад вачыма залеглі чорныя дугі. Я дакрануўся да яе пляча і палажыў на стол каля труны кветкі, чамусьці баючыся, каб яны не скінуліся на падлогу.
Нябожчыка я не помню, мне запомніўся толькі падняты над труною вялікі жывот, акрыты белаю прасцінаю. І яшчэ, здаецца, тады я падумаў, што ў свеце паменела на аднаго ветэрана, сумленнага чалавека, а ў Любы, пяшчотнай, чыстай, даверлівай, бы кацяня, дзяўчыны, не стала бацькі...
Замест эпілога
На стары, здратаваны, брудны снег уначы лёг пушыста-мяккі, чысты, цнатлівы. Я ішоў да Любы, беражліва трымаў у руках вялікі букет белых, як гэты малады з начы снег, ружаў. Я быў у цёмна-сінім касцюме (пад паліто) і белай кашулі, пры гальштуку. На нагах на ўсе Рэпкавічы рыпелі новыя лакіраваныя туфлі.