“Ты, бабка, маўчы. Гэта ўсё, што ад цябе патрабуецца”, — сказаў Міша, ня гледзячы на яе. Рукі ягоныя трэсьліся, а лоб увесь змакрэў. Баіцца хлопец.
За іхнай машынай вырас доўгі хвост, ажно да лесу.
Антон выключыў радыё. Кароткімі рыўкамі яны рухаліся ў гэтай стракатай чарзе, і не было ёй відаць ні канца, ні краю.
“Пограничный контроль”, — сказаў нехта нарэшце, і Антон зь Мішам выйшлі з машыны.
“Бабушка пускай сидит”, — сказаў міралюбна памежнік.
Чалавек у сіняй форме завіхаўся каля багажніка.
“Куда едем?”
“Вильнюс”.
“А бабушка?”
“Мать, к родственникам везем”.
Вялікі рабаціністы твар зьявіўся ў акне, наткнуўся на Бянігну, адсунуўся.
“Посмотрите на меня, бабушка”
Але яна і так глядзела. Ва ўсе вочы на яго глядзела — бо падалося ёй, што ведае яна гэтага хлопца. І таго, хто ззаду ў машыне корпаўся, і таго, хто з сабакам наводдаль стаяў і на іх глядзеў. Нейкае насланьнё найшло на старую Бянігну — падалося ёй раптам, што ўсіх, хто цяпер быў навокал яе, яна ўжо некалі бачыла. Усе ёй былі знаёмыя, усе калісьці перад ёю голенькія стаялі: і гэтыя вадзіцелі ў сваіх яркіх машынах, што замерлі ззаду, гатовыя па першым жа сыгнале заняць іхнае месца, і тая дзеўка ў форме, з валасамі крашанымі, што стаяла перад машынай і нешта засяроджана пісала, і хлопец зь вяснушкамі, і той, і гэты, і вунь той, ня кажучы ўжо пра Антона і Мішку — тыя і праўда былі бабцы як родныя. Усе яны, гэтыя людзі з андартальскага лесу, прайшлі праз бабчыны рукі, усе ў яе хаце, цяперака пустой і занядбанай, а раней такой цеснай і цёплай, помачы яе чакалі ў свой час. Думала ты, бабка, што адна на сьвеце, што родных душаў у цябе толькі і ёсьць, што кацяра шкодны ды муха залётная. Ажно не. Вось яны, вакол цябе стаяць, уся твая сям’я: мужчыны, жанчыны, дзеці. А ты думала... І што з таго, што ўсе яны вочы хаваюць, робяць выгляд, быццам цябе ніколі ня бачылі. У кожнага зь іх ёсьць свой тайны ўспамін, такі, пра які нікому не расказваюць, успамін пра халодную раніцу, бясконцую шашу, лясную дарогу, пра старую ведзьму, якая дакраналася да іх сваімі гарачымі пальцамі, пра яе сухі пахучы подых: я ху-у-утка, пастой трохі, схаваю твой страх...
Павесялелыя Антон і Міша селі ў машыну, яны зноў праехалі крышку і спыніліся.
“Лабас”, — нахабна сказаў Міша ў акно.
Гэты памежнік быў ня надта прыветны. І зноў пачалося: Вільнюс, мать, лічные вешчы. Старая Бянігна разглядвала залатыя зорачкі на сінім шчыце, і так яны ёй даспадобы прыйшліся, што ажно на душы лягчэй стала. Тут, каля гэтых зорачак, яна ўжо нікога не пазнавала. Уся яе сям’я засталася ззаду, а сьпераду была заграніца. Усе чужыя — але і тут панаваў андартальскі лес, з тымі самымі законамі, з тым самым холадам, і тут жылі людзі, і людзей Бянігне было шкада.
“Ачу”, — усьміхнуўся Міша, забіраючы пашпарты.
Машына з палёгкай панеслася наперад, нібыта разьмінаючы зацеклыя ногі. На першы погляд нічога навокал не зьмянілася, але ў Бянігны ўсё роўна зьявілася адчуваньне, што прыйшла яна ў хату да чужых людзей. І тут яна ўспомніла, што недзе ў гэтых краях сястра ейная жыве. Міжволі з надзеяй пачала ўзірацца ва ўзбочыну — а раптам клэпае там ейная сястрычка. Пісала ж некалі, што пехам за граніцу ходзіць. Гасударства ёй дазволіла, бо ў пагранічнай зоне жыве. Са смуткам, што азваўся ў Бянігны дзесьці ў горле, яна ўпілася вачыма ў краявід, што праносіўся за акном. Няўжо і праўда, зірне — а там сястра, у загранічных строях, вясёлая, але ўся ў чорным? Чаму ў чорным? Што ж ты яе ў чорным уяўляеш, бабка? Хіба ж у яе памёр хто? А табе адкуль ведаць... Ты ж нават з бальніцы сястры не пазваніла, не напісала. Толькі й робіш год за годам, што ў неандартальскі лес ходзіш, а на родную крывіначку забылася.
Эх, бабка...
Лепш бы, канечне, зараз сястрыцу не спатыкаць. Што сястра падумае, калі яе з двума хлопцамі ў такой машыне пабачыць? Чорнай, бліскучай, на сьвіньню падобнай. Ня будзе ж яна зноў сястрыцы маніць. Дый не была Бянігна пэўна, што зможа рот раскрыць — даўно выпетрала зь яе мова, сышла, бо адчула сваю непатрэбнасьць. Адно з катом ды дзецьмі магла Бянігна гаварыць, але і зь імі лепш выходзіла вачыма. А язык — толькі на тое ён і трэба, каб кашу гарачую трымаць. Ды зубы апошнія гладзіць, як тых катоў: і соладка, і балюча, і сорамна. Дый якія там зубы... Абломкі адны.
Бянігна заплюшчыла вочы — думала бабка дурная, што ехаць ім яшчэ і ехаць, але ж не: зусім хутка за вокнамі машыны вырас, сонна падымаючыся з пагоркаў, вылазячы з-за нізкіх хатаў і вялізных рэклямных шчытоў, новы горад. Усё ў ім было не такое, як у Мінску, машына іхная скінула хуткасьць, заскуголіла на павароце — і пачала павольна прабірацца па вузкіх вуліцах. Дамы тут былі старыя, некаторыя ледзьве не паўразбураныя, і ўсё тут хвалявала бабчыну памяць, ціснула на яе, быццам Бянігна тут ужо бывала некалі. Між дамоў соўгаліся людзі — і нават паходка ў іх была іншая, павальнейшая, санлівейшая, нібы ўсе яны толькі што прачнуліся. Цэркваў тут было багата, нічога ня скажаш — і ўсе як на падбор, такія ўжо прыгажэзныя, што вачэй не адвесьці. Затое дамы, дзе людзі жылі, такія ўжо старыя і недагледжаныя — ня тое што ў Мінску. І як яны тут жывуць — у дамах палінялых? Ох, прывыкла ты, бабка, да Мінску. Сталічная ты штучка...