Але калі яна магла тут бываць — яна, якая ўсё жыцьцё ў лесе праседзела? Чорт яго ведае. Тут, у гэтым загранічным горадзе, Бянігне чамусьці падабалася ўзгадваць чорта — у галаве так і круцілася: чорт, чорт, чорт, і весела так рабілася на душы, што Бянігна ажно спалохалася. Відаць, блізка ён, чорт, калі так пра яго лёгка тут думаецца. Пэўне ж, бліжэй, чым ад яе хаты, дзе гаспадараць цяпер толькі галодны лянівы кот і веснавы, нікому не падуладны холад.
“Вось ён, бабка. Вільнюс”, — сказаў са сьмяшком Міша.
“Па-нашаму Вільня”, — дадаў скрозь зубы Антон.
“Крывіцкая Мэка”, — Міша ўсьміхнуўся, дастаў свой тэлефон магільны ды на акно наставіў.
“Тут пераначуем, а заўтра, бабка, далей паляціш. Ужо мала засталося, заўтра жаніха пабачыш”, — прамовіў Антон напаўголасу, бы сам з сабой размаўляючы, і павярнуў туды, дзе на ўзгорку грувасьціліся хаты: ня тое каб вясковыя, але такія, як у мястэчках. Драўляныя, але з падворкам, з ганкам, з абавязковай бабкай на прызьбе, з гаражом, каля якога шчыруе які-небудзь інастранец. Гражданін Яўропы. Тамтэйшы — а на ліцо саўсем як наш.
Гражданін? Яўропы? Набралася ж ты, бабка, уражаньняў, думак ды словаў, седзячы ў чорнай машыне, да сьвіньні падобнай, пабачыўшы за акном столькі вёсак ды гарадоў ды да гаворкі двух хлопцаў сваіх прыслухоўваючыся... А можа, гэта тэлевізар вінаваты — нельга ў такім веку тэлевізар глядзець. Так можна і сьцежкі ў неандартальскі лес згубіць — забыць ды забіць усё, дзеля чаго ты на сьвеце жывеш.
Машына спынілася каля адной з хатаў, Бянігну вывелі пад рукі ды ў далёкі пакой закацілі. Цёпла там было і сыра, і пакінутай хатай пахла, ды горкімі травамі, ды чалавечым адчаем. Акна ў пакоі не было. Ляснуў замок — і было чутно, як Антон зазьвінеў ключамі, хаваючы іх у кішэнь. Вось яна і зноў адна. У пакоі цямнела, і Бянігне падалося, што падлога ў ім гайдаецца. Як на вадзе. Цяжка тут думалася і дыхалася цяжка. Легла Бянігна старая на рыпучы ложак, такі самы, як яна, стары, праціснуты, са стогнамі ў нутрох — і пачалі прабірацца ў яе галаву смурныя мысьлі.
Усё далей і далей ад хаты сваёй яна апыналася — і ніяк не сканчалася яе падарожжа. Завязуць яе на край сьвету — а сьвет гэты, які расьсьцілаўся перад ёй, усё больш патыхаў чортам, усё мацней адчувалася тут ягоная прысутнасьць. Можа, ён за сьцяной сядзіць, лямпу сваю паліць, лямпу старую, масьляністую, ад яе чад ідзе — і залазіць той чад у маладыя галовы ейных хлопцаў, будуць яны спаць доўга ды соладка, ды так і не прачнуцца. І будзе ёй, Бянігне, тут у пакоі адна работа: адшукаць, нягледзячы ні на што, сьцежку ў неандартальскі лес, ды так там і застацца.
На вякі вечныя.
Увечары яе зноўку звадзілі ў туалет ды пакармілі, і на твары ў Антона, які прынёс ёй міску з супам, была віна. Бянігна вачыма пастаралася яго супакоіць: чалавек слабы, казала яна, крышку, незаўважна варушачы вуснамі, каб ён ня бачыў, але ўсё адчуў і ня мучыў сябе так. Цяжка чалавеку ў андартальскім лесе так доўга вытрываць, галовы кіпяць, і хоць ня хочаш ты, чалавеча, нічога благога рабіць, яно само выходзіць. Бо такі тут закон. Хто ж вінаваты, што ў андартальскім лесе нарадзіўся? Гэта ёй шчасьце дадзенае, што мае яна такую мажлівасьць паміж лясамі бегаць.
Дый ці мае яшчэ? Ніхто ў Бянігны нічога ня просіць. Толькі і знае гэты сьвет, што ёй загадваць. Але яна бабка, што ёй застаецца. Толькі слухацца ды старацца на сьвет не наракаць. Скруцілі бабку ды вязуць у далёкі сьвет, невядома на што — значыць, нешта яна ня так зрабіла.
Уначы недзе зусім блізка выў сабака. Так ужо енчыў, заходзіўся, што Бянігна ўсю ноч заснуць не магла. Відаць, памёр нехта ў Вільні гэтай. Выў па-воўчы, ды яшчэ падвываў, каб пранізьлівей выходзіла. Пёс, пявун сьмерці, вястун доўгай дарогі. Такі гэты горад. Кабель Вільнюс. А калі сучачка, дык Вільня. Дурныя думкі прыходзілі Бянігне ў галаву гэтай доўгай ноччу. І ўсё мроіўся ў цемры твар яе беднага жаніха — нядобры, хваравіты і прыгожы ў гэтай хваравітасьці малады твар. Кажуць, заўтра яна яго пабачыць. Бянігна пачала думаць, што ён ёй скажа. Пра такое, канечне, ёй не здагадацца, але што яна сама зробіць, Бянігна ўжо вырашыла. Палечыць яго, забярэ лішняе — усю гэтую дурату пра любоў ягоную ды пра шлюб з бабкай старой — і папросіць, каб дахаты яе адпусьціў. Ёсьць жа сэрца ў гэтага хлопца. Ня можа быць, каб ня меў ён сэрца. Сэрца кожны мае, толькі глыбока. Ня кожная бабка знойдзе...