Ён стаў перад ёй, скасавурыў вока некуды на лесьвіцу, ды так скасавурыў, што палова твару на нос зьехала — Бянігна і падумаць не магла, што можна так скурчыцца, што вочы ў зусім розныя бакі глядзяць. Хто ж ты і праўда такі, злая ты дурніца?
“Толькі не кажы нічога, я сам прыдумаю, — пасьпешліва прамармытаў хлопец і прыціснуў да яе сухіх вуснаў тонкі палец. Выйшла так, быццам яна яго пацалавала. — Вось жа, нічога ў галаву ня лезе...”
Ён забраў палец і прыкусіў на ім костачку. Костачка пабялела, а ён нічога не заўважаў, стаяў сабе ды ўзіраўся ў пустату вачыма сваімі невідушчымі. Бянігна адчула, што сілы яе пакідаюць. Занадта шмат перажыла яна за гэты доўгі дзень — а на востраве, здаецца, ён толькі пачынаўся. Не дажыве яна да ночы, раптам зразумела Бянігна. Як бы ёй так зрабіць, каб яе ў спакоі пакінулі, не хацелася ёй у іншы сьвет адысьці пад жаніхова балбатаньне, у якім яна мала што разумела.
“Якое ж мне імя сабе абраць? — прамовіў яе жаніх разгублена, схапіў сябе за вялікі палец на назе і пачаў апантана яго дзерці. — Вось жа дурная мая галава, галава-галованька, не падумаў... Вечная праблема. Імя, імя, імя... Мусіш жа ты мяне, бабка, называць неяк. Цікава, як ты ў галаве сваёй старэчай мяне ўжо ахрысьціла? Магу сабе ўявіць... Можа, Казікам? Стасікам? Ты забудзь гэта, бабка мая даражэнькая, забудзь. Няправільна ты прыдумала. Я табе зараз імя скажу... Зараз! Няможна ж мне з табой без імя жаніцца! Як жа гэта я, а? Зараз!”
Ён схапіў зь вялікай этажэркі тоўстую кнігу і пачаў яе заўзята і груба гартаць, ледзь старонкі не выдзіраючы.
“Фрыдалін? Сьперэлі? Sperelli! Гучыць? Чухня! Чухня! Жан д’Эсэнт? Юг Віян? Абы што, бабка, абы што. Гугон? А, бабка? Гугон! Не, ня тое, ня тое... Гаўно! Усё ня тое. Адзін я, бабка. Адзін... І імя ў мяне няма... А што я хацеў? Стары я, бабка, такі стары... Старэйшы, чым усе твае мазалі...”
Ён кінуў кнігу ў кут, сеў на падлогу — і старая Бянігна, замёршы ад зьдзіву, пабачыла ў ягоных вачах сьлёзы. Самыя сапраўдныя, якія толькі ў жывых людзей бываюць.
“А нашто табе імя маё, бабка? — падняў ён раптам галаву, і вочы ягоныя з надзеяй бліснулі, нібы ў іх нарэшце сонца трапіла. — Нашто табе? Ты ж, бабка, ні слова мне яшчэ не сказала. І не кажы. Мне падабаецца, што ты нямая. Нямая — значыць сапраўдная. Ты ж усё роўна па-беларуску думаеш. Ня можаш ня думаць. Ты ж з самага сэрца прывезеная, з самых глыбіняў да майго стала дастаўленая. Мы з табой і так паразумеемся!”
Жаніх з палёгкай засьмяяўся і ўскочыў на ногі.
“Давай руку, бабка-негр, хадзі сюды, я табе ўсё пакажу...”
Ён нецярпліва прыцягнуў бабку да акна, рвануў на сябе раму — і аблізнуўся.
“Глядзі, бабка! І радуйся...”
Закружылася галава ў старой Бянігны, наляцеў на яе марскі вецер, напаіў ураз ды накарміў, пачаставаў сваёй сілай рукі яе слабыя ды ногі падкошаныя. У вачах зрабілася мокра, быццам мора Бянігну ў свае абдымкі ўзяло, ды расцалавала па-сястрынску, ды ап’яніла, як на бяседзе.
Перад старой строма спускалася ўніз камяністая лагчына, у якой сям-там стаялі ладныя, дзіўнай будовы палацыкі, між палацыкаў тых белых ды жоўтых, колеру сьвежых астраў, зелянелі бухматыя дрэвы, а канчалася тая лагчына шэрым, як мармур на помніках, берагам, на які набягалі хвалі, здалёк сьмешныя, пухкія, вёрткія, бы хатнія сабачкі. А над усёй гэтай раскошай палала сонца, чужое і ўладнае, і чула Бянігна, ухіляючыся міжволі ад ягоных дотыкаў, што вельмі гэтае сонца капрызьлівае ды свавольнае — часта ў яго настрой зьмяняецца, і не ўгадаеш, што яно зараз рабіць пачне: батожыць ды пісажыць, або гладзіць ды песьціць. Ці проста адвернецца абыякава: я ня я, і хата не мая.
Зламалася нешта ў Бянігны ў нагах, трэснула, і паляцела б яна з шырокага, на ўсю сьцяну акна проста ў лагчыну, на камяні ды вастракутныя дахі — каб не рука яе жаніха. Зацягнуў ён яе ў дом, да сябе прыціснуўшы, і акно вольнай рукой зачыніў.
Так і стаялі яны ў адбымках нейкі час, і Бянігна чула, як б’ецца ў яе жаніха сэрца — як гадзіньнік, роўна, мерна, верна. Жаніх прыціскаў яе да сябе, а сам усё да свайго сэрца прыслухоўваўся. Нібы цікава было яму, чым кожны дотык у ім адгукаецца.
“Што ж гэта я цябе мучу, бабка? — ён раптам схапіўся за галаву. — Ты ж, мабыць, зусім бязь сілаў. Зараз, зараз, сядай сюды. Пойдзем, пашукаем каго жывога ў гэтай абіцелі...”
Ён піхнуў Бянігну ў крэсла, схапіў за ручкі і павёз па калідоры, адчыняючы паўсюль дзьверы.
“Тут у нас што? Ага, тут у нас бібліятэка... Алеся! Дзе ты падзелася? Давай бабку карміць! Бібліятэка, ага. Кніжкі тут стаяць. Самых розных пісацеляў, пісацелі пішуць, а самі і ня ведаюць, што і на дзікіх астравах іх чытаюць. Чытаюць, чытаюць, зрок сабе псуюць, а навошта? Пісацелі сучасныя, некаторыя самі сябе беларускімі называюць, але ж пра Беларусь ня пішуць... Ня пішуць, падлы. Пра ўсё пішуць, што ў галаву прыйдзе, пра Эўропу, пра Амэрыку, пра жыдоў, немцаў, марсіянаў, пра галубых, зялёных, рускіх... Пра летувісаў! Пра русалак пішуць ды пра шаптух. Во, глядзі. Цэлая паліца пра шаптух ды бабак, і я іх прачытаў. “Шаптухі”, Воранаў... “Жыткаўскія багіні”... Пра бабак па-беларуску шмат кніжак. Я ўсё думаю, якая галоўная бабка ў нашай літаратуры? Сьцепаніда? Бабкі, дзедкі, мерцьвякі... А пра нас, астравіцянаў — маўчок. Нібы нас няма...”