Собіла ж ёй жаніха займець. У каго жаніх з хатаю ды жыгулямі, у каго з помнікам на магіле мармуровым, у каго са шчотам у зьбярбанку. А ў яе — з востравам.
І дзе гэты востраў ляжыць, на якім яна бяду сваю цярпіць, сярод якіх акіянаў, пад якімі нябёсамі — таксама, відаць, аднаму чорту вядома. А нават калі б і сказалі бабцы каардынаты месца гэтага дзіўнага — што, памагло б ёй гэта? Толькі адно дакладна ведала старая Бянігна — што, як і хата яе радзімая, стаіць гэты цуда-востраў, Крыўя наша духоўная, паміж двума лясамі.
Значыць, ёсьць яшчэ на сьвеце месцы, якія пасярод тых лясоў знаходзяцца. А што ж ты, баба дурная, думала, што адна на сьвеце такая? Хрэн табе, бабка. Грэх гэта, таксама грэх вялікі — сябе адной такой-растакою на сьвеце лічыць. Скромнасьці сабе, бабка, пазыч, скромнасьці. Зусім ты на тым востраве бясстыднай зрабілася. Дазваляеш сабе ў такім ложку спаць, што на цэлую сям’ю шматдзетную хапіла б, ды ў ваньне ляжыш цёплай, а дзеўка Алеся цябе губкай мые, па сьпіне тваёй водзіць, па грудзях ды валасах. Не бальніца тут, каб за табой мэдсястрычкі глядзелі. Не бальніца, а турма тут.
Турма.
Ясі смачна, сьпіш соладка, ні ў чым патрэбы ня маеш. А ўсё роўна на сэрцы камень ляжыць. Быццам пакаралі Бянігну тыя, хто яе ў неандартальскі лес хадзіць навучыў. За ляноту яе ды за дурасьць.
Уначы прачнулася бабка, бо нехта на яе глядзеў. Адплюшчыла яна вочы, а над самым яе тварам лямпачка сьвеціць, лямпачку Алеся трымае, а сама знакі пальцам робіць. За сабой кліча. Паднялася бабка з ложка, накінула штосьці ды за Алесяй у калідор пайшла. А Алеся тая, ведзьма маладая, далей ідзе, ды на бабку азіраецца — як заўжды, з усьмешкай сваёй кашэчай. Хто ж цябе, дзеўка, коткаю зрабіў? — думае Бянігна, але ідзе паслухмяна, за лямпачкай у цемры шкандыбае, за сьцены хапаецца.
Завяла бабку Алеся ў пакой, дзе басэйн быў. Зайшла бабка, мружачыся ад сьвятла — бо гарэла ў тым пакоі жырандоля, гарэла ня зырка, але ўсіх тут можна было добра разгледзець. Па краях басэйна мужыкі яе знаёмыя стаялі: і мажны, і дзядок той у белым, і хлопец-спарцмен, і татарын хітры. Стаялі і на бабку глядзелі — ня тое каб варожа, а насьцярожана так, як быццам чакалі ад бабкі якога падману.
А ў самім басэйне жаніх яе, Максім Крывічанін, ляжаў, на краі абапёршыся. Голы — у чым маці нарадзіла. Ляжаў і на яе пазіраў — уважліва, строга, як бацюшка.
“Падыдзі сюды, бабка, — прамовіў Максім, зьлёгку ўсьміхнуўшыся. — Бліжэй, бліжэй”.
Падышла бабка, рукой вочы закрываючы. Хоць чаго яна там ня бачыла — усё роўна сарамата. Жаніх яе дарослы ўжо, няправільна гэта — галізной сваёй ды месцамі сарамяжнымі бабцы ў вочы тыцкаць.
“Апусьці, бабка, руку, — загадаў Крывічанін. — Я ж жаніх твой, нам з табой жыць да сьмерці”.
Не адразу паслухалася бабка, а калі паддалася загаду, дык ужо вачэй не магла адвесьці. Бо па ўсім целе маладым жаніха ейнага былі чорныя ды пунсовыя гнойныя раны, жывыя, ад вады абуджаныя, расьцьвілыя, нібы кветкі. Відаць было, што нямала іх пальцамі парасчухвалі, паразьдзіралі, што сьвярбяць яны, кожнага дня сьвярбяць, не даюць хлопцу спакою.
Жаніх задумліва, крыху нахіліўшы галаву, сачыў, як поўняцца жалем бабчыны вочы.
“Вось так, бабка, — сказаў ён нарэшце, паварушыўшыся ды зручней уладкаваўшыся каля сьценкі басэйна. — Вось так. Бачыш, што са мною?”
Заплёскала вада, уздыхнулі мужыкі, прыяцелі жаніховы, капнула з жырандолі — гучна, трывожна, як цьвік нехта з аднаго разу ўбіў. Проста ў падлогу мазаічную, у кафлю, у сэрца зьвярынае. Бо і праўда было ў бабкі адчуваньне, што знаходзіцца яна ў самым сэрцы вялікага і хворага зьвера. Пасадзілі яе туды, у самую кроў ды самае мяса, нясецца зьвер па моры, па небе, па дарогах цёмных, лапамі дрэвы скідвае, буралом па сабе пакідае — а куды нясецца, сам ня ведае.
“Гнію я, бабка, — прамовіў жаніх, растапырыў пальцы, правёў па грудзях і радасна, шырока рот раскрыўшы, паглядзеў, што ў яго на пазногцях засталося. — Гнію. Жыўцом гнію, сама бачыш. А што са мной такое, ніхто ня ведае. Дактары не даюць рады, дый ня веру я ім больш. Усе яны ідыёты і махляры. Столькі грошай аддадзена, а на што?”
Ён абвёў вачыма прыяцеляў сваіх — а мо і слуг, а мо і нявольнікаў: хто іх знае.
“Прыйшоў, бабка, час цябе праверыць. Паглядзець, на што ты здольная. Думаеш, за прыгажосьць я цябе сюды паклікаў, нявеста ты мая? За сілу, бабка. За сілу...”
Ён пацягнуўся, ухапіўся за краі басэйна і выскачыў з вады. Падышоў да яе блізка, так блізка, што ўжо не вачыма бачыла бабка ягоныя гнойныя раны, а скурай сваёй чорнай адчувала, як яны жывуць, ды гараць, ды сьмярдзяць, ды сьвярбяць, ды смыляць.