“Памажы мне, бабка. Пакажы, што ўмееш”.
Так і стаяў ён перад ёй, голы, у сваіх гнойных ранах, орган ягоны мужчынскі напружыўся, у бабку вокам адзіным глядзіць, не міргаючы, з-пад пахаў капае, на плячах блішчыць, а шыя ды грудзі быццам спацелі ўсе, бо ня льецца з жаніха вада, а на скуры выступае ды зьзяе зеленаватымі пярлінкамі, і раны гнойныя дыхаюць, а твар чырвоны, як ад цімпіратуры.
Узяла яго за руку старая Бянігна, паслухала, што ягонае цела кажа, сама вочы заплюшчыла. Пачакала, каб нікога вакол не было — растварыліся ў агні пад яе вачыма і мужыкі тыя застылыя, і Алеся, што за сьпінай стаяла, і жырандоля, і вада, што цурчэла пад зямлёй.
Пачала Бянігна на гэтым целе маладым, мужчынскім, ядавітымі кветкамі пакрытым, глядзець, шукаючы, што яно лішняга мае. Доўга шукала, па крыві жаніховай плаваючы, у чорныя віры зазіраючы, па гольлі нябачным скрабучы. Знайшла. І, як некалі, з прыемным, цёплым пачуцьцём рухі патрэбныя ўспамінаючы, паклала лішняе хлопцава ў адну далонь, другой накрыла, перакуліла. Адплюшчыла трэцяе вока, чацьвертае прычыніла, пятым на месяц у небе паглядзела, шостым на сонца, а сёмае дрыжаць прымусіла.
“Тут стой, — мовіла Бянігна аднымі вуснамі. — Не хадзі нікуды”.
Падалося, што кіўнуў ёй жаніх ейны. Быццам чуў, што сухі вецер зь яе рота пашэптвае.
Спатыкнулася Бянігна, сьцежкі абіраючы, навобмацак па цемры блукаючы, раз спатыкнулася, і другі, і трэці — але затрымцела мацней яе сёмае вока, напялася — ды раскрылася, ды так балюча, што ў галаве ў Бянігны як маланкай выцяла.
Бегла Бянігна па знаёмых ёй адной сьцежках, радуючыся ды цешачыся, што яе пусьцілі ды не забылі, бегла, трымаючы ў руках лішняе, лішняга ня слухаючы, на лішняе не наступаючы. Ніхто яе не даганяе, ніхто не перабягае дарогу, ніхто не запытаецца, што яна трымае ў руках. Толькі галасы гэтыя вітаюць: “Гу-у-у... Гу-у-у...”
“Ну што вы хочаце, га, што вы хочаце, гу ды гу, гу ды гу, бедныя вы мае, няма чым пакарміць, не нажыла я за гэты час ні костачкі, ні крошачкі, толькі вось сынкі ў мяне зьявіліся, Антон ды Міша. Можа, праведаць матку зьбяруцца, прылятуць на самалёце... Ну што вы ўсё гудзіце, ну што? Нелюдзі вы мае, вы ж мяне знаеце, шкада мне вас, пагладжу, кожнага пагладжу, за вухамі пачухаю, сагрэю... Нядоўга мне ўжо паміж лясамі жыць засталося”.
Гараць неандартальскія вогнішчы, як тыя хаты саламяныя палаюць, вось і пот з ілба бабчынага пацёк, вочы засьціць. Глыбей у лес, глыбей, да пня таго, часу ў яе мала:
“Мае вы інастранцы, мае вы туркі, пастаю з вамі, пастаю, але ня гэтым разам. Жаніх мой помачы просіць, мучыцца хлопец малады, памагу яму, усё, што маю пры сабе, усё лішняе, усё, што маю, не маё...”
Дабегла да пня запаветнага, пот выцерла, твар абпалены ў траве ахаладзіла. Дзе пінжак? А вось ён, ля пня, узрадавалася Бянігна. Такі самы, як быў, прымяты, быццам на ім толькі што мужчына нейкі сядзеў. А мо і ляжаў, папяроску пакурваючы, а зараз адышоў за дрэва. Кінулася бабка да таго пня, лішняе на пінжак асьцярожна склала, як рабіла ўжо тысячу разоў. Хтосьці, хто лішняе зь пінжака забірае, блізка — ня хоча ён, каб Бянігна яго бачыла ды запомніла. Дык яна і не зьбіраецца тут заставацца.
“Пайду ад пана, бо прыйшла зарана”, — шэпча Бянігна ды назад, да сьцежкі кідаецца.
Гараць, дымяць, трашчаць у неандартальскім лесе высокія вогнішчы. Стаяць каля іх істоты лясныя, маркотныя песьні свае ныюць, ды гудуць, гудуць, Бянігну праводзячы. А яна — са сьцежкі на сьцежку, з-пад дрэва да дрэва, ды праз багну, па калодачках ды па грэбельцы, ды зноў у лес, вецьце адводзіць, вусны сьціскае: адна галінка ў бок уколе, а дзьве іншыя самі адступяць.
Так і адплюшчыла Бянігна вочы. І зноў яна на востраве чортавым. Перад ёй хлопец малады, голы, стаіць, руку да яе працягнуўшы, стаіць нерухома, як зачараваны, а за ім слугі ягоныя — і кожны на бабку з жахам ды павагай глядзіць.
Адпусьціла яна жаніхову руку — ён паднёс да вачэй далонь, быццам сам упершыню яе бачыць.
Паглядзеў на сваё беднае цела, уздыхнуў.
“Ведаць бы, дзе ты толькі што хадзіла... — прамовіў яе Крывічанін, апусьціўшы рукі. — І што гэта было... Такое адчуваньне, як кроў у жылах памянялі...”
Раны на ягоным целе ўсё гэтак жа дыхалі, сьвярбелі, жылі сваім жыцьцём зьмяіным, але ведала Бянігна, што няшчасны жаніх яе ўжо верыць, ужо спадзяецца, бяз гэтага людзі з андартальскага лесу ніяк ня могуць: нават хвосьцік ім пакажы ад надзеі, усё кінуць, за хвосьцікам пабягуць. Хоць і ўдаваў жаніх яе, Крывічанін галоўны, што не такі ён, як уся набрыдзь, але ж і для набрыдзі, і для магутных самых адзін закон: толькі б надзея была, толькі б сьвяціла ім у вечную зіму чалавечую.