“Яна пытаецца, як гэта ваша маці ў такім узросьце купаецца ў адкрытым моры”.
“Скажы, што яна з Усходняй Эўропы. Там усе такія”.
Таўстун пераклаў.
“Кажа, што яе Касія завуць”.
Жаніх Бянігнін неахвотна падышоў і паціснуў дзяўчыне руку:
“Максім. А бабку... маю маці завуць... Марыя”.
Дзяўчына заўсьміхалася.
“А ты ў яе спытай, што яна тут каля вострава ўначы рабіла. Зыс із май айлэнд!” — пракрычаў Максім Крывічанін, выціскаючы зь сябе ўсьмешку.
“Кажа, што дасьледчыца, з суседняга вострава, плавае па начах на лодцы, бо спадзяецца сустрэць пачвару”.
“Якую яшчэ пачвару?”
“Кажа, гэта атручаны востраў і...”
“Атручаны? Гэта Крыўя! Сьвятая зямля. Так і скажы. Хоць не, пачакай. Ведаем мы гэтых дасьледчыц. Бабку я, само сабою, да сябе забіраю, а ты глядзі, калі будзе вынюхваць...”
“Яна просіцца застацца на пару дзён, паглядзець выспу”.
“Вось бля... Госьць першы дзень золата, а другі медзь, сказалі — і дамоў едзь... Скажы, што... Нічога не кажы. Што ты тут скажаш. Добра. Вазьму яе да сябе. Ю ар вэлкам. А ты тут заставайся, міністар парадку, ды наступны раз каб першы ведаў, хто каля нашых граніцаў ноччу швэндаецца... І заўтра ў дзевяць у мяне каб быў. Папрацуеш... Перакладчыкам...”
Нічога не заставалася Максіму Крывічаніну, як пасадзіць дзяўчыну Касію, што выйшла з вады, у машыну ды пакласьці ёй на калені сваю нявесту — і павезьці гэты груз на гару, у свой поўны пустых пакояў палац, у якім ужо некалькі гадзін як ішла падрыхтоўка да ўрачыстага крывіцкага вясельля.
10.
“...Адвечная беларуская мара. Суцяшэньне расчараваных, сон тых, чыя краіна так ня спраўдзілася. Міраж для тых, хто памірае ад смагі. Дайце нам кавалак зямлі — і мы зробім там Беларусь. Для сябе, такую, якой яна нам мроілася — здавалася, руку працягні, і дастанеш. О, ты памятаеш той час. Ты стаяў сярод натоўпу і сьлёзы душылі цябе, і крыўда на гэтых тваіх абыякавых суайчыньнікаў рэзала табе сэрца. Адно намаганьне — і тое, пра што мы чыталі і пісалі, зробіцца рэальным, жывым, паўнакроўным, пусьціць парасткі, забуяе. Гэта так проста! Ну як жа вы не разумееце! Беларусь вылупілася зь яйка — і, запішчаўшы, узьляцела над лесам. Беларусь выйшла на бераг з марской пены — малюйце яе, мастакі, жадайце яе, ідзіце за ёй, вазьміце яе як ідэал, безь якога так страшна жыць. Беларусь прарасла, Беларусь надышла, як трапічнае лета — і ўсе будуць танцаваць пад яе пальмамі. Дайце нам кавалак зямлі, вы, быдла! Вам жа лепш. Мы перастанем муляць вам вочы сваімі шалёнымі тварамі, і мова нашая ня будзе дзерці вам вушы, вы пазбавіцеся нарэшце нашых кніжак, нашых прэтэнзій, нашых скаргаў, нашых рытуалаў, якіх вы так і не зразумелі. Вам будзе лягчэй. Мы сыдзем у наш рай — а вы жывіце ў сваім. Дайце нам Палесьсе, мы будзем жыць на балотах. Што, шкада? Тады хаця б адну вобласьць, самую занядбаную, нікому не патрэбную. Магілёўскую! І гэта для нас тлуста? Тады раён, найбяднейшы, самы хілы, самы ўбогі. І раёну не дасьцё? Ну хаця б горад. Мястэчка! Вёсачку! Але каб там усё было так, як мы прыдумалі. Па нашых законах. Ну хаця б пару гектараў зямлі. Хіба сагнаць усіх сваіх на тыя гектары і аддзяліцца ад вас агароджаю — гэта сэпаратызм? Ды вашая дыктатура нават не заўважыць, што яна нешта страціла. А ў нас будзе свая Беларусь, на двух гектарах, але тая, сапраўдная, наша, са сноў і песьняў, з кніжак і праектаў. Што, і гэта нельга?
Тады зажрыцеся! Мы эмігруем. Мы возьмем з сабой тое, што нам належыць. Тады і паглядзім, што ў вас застанецца. Толькі пустка.
І тут знаходзіцца нехта, хто купляе востраў. І абвяшчае, што зробіць на ім ня штосьці там, не курорт, ня лецішча, не музэй — а самую што ні ёсьць Беларусь. Усё, як мы хацелі. Гэта было нешта.
І тут табе прыходзіць на мэйл запрашэньне. Ехаць на той востраў і пісаць. Гэта ж проста гістарычны шанец. І для Беларусі, і для таго, хто напіша кроніку. Я тады з жонкай разьвёўся, кінуў усё, дзяцей, работу ў рэдакцыі — усё роўна там капейкі плацілі. І пагадзіўся... Мы сустрэліся з Крывічанінам у...”
За акном пачуўся шум рухавіка.
“Зрэшты, няважна. Астатняе вы ўжо ведаеце, і я думаю, вам варта пасьпяшацца”, — пасьпешліва прамовіў Храніст, выключыў дыктафон і азірнуўся на бабку. Але тая спала. Ён схаваў дыктафон у кішэню і зноў узяўся за кнігу. Гэта была старая энцыкляпэдыя Крыжовых паходаў — са сьмешнымі, наіўнымі, пазбаўленымі пэрспэктывы малюнкамі, на якіх людзей секлі на часткі, смажылі, білі, тапілі, палілі. Малых людзей зь вялікімі галовамі, якія не зьмяшчаліся ў ледзь уціснутыя на малюнках крывыя гарадзкія муры.