А жанчына ў пінжаку нагу за нагу закінула, туфлікамі бліснула, вусны аблізала. Не баіцца! Нават на дамэн унд геррэн гэтае гергучае — ні брывом не павяла. Паглядзі ж ты ў залю, бачыш, як Крывічанін на цябе пазірае? Крычы ды ратуйся, пакуль немец той мэкае. Але не, ня стала жанчына за сталом крычаць, не прыкмеціла яна ні жаніха, ні бабку, а адпіла вады са шклянкі ды голасам сваім дзелавым пачала расказваць. Расказвае і расказвае, і ўсё пра Беларусь сваю, і так ужо маркоціцца, так пераймаецца, а голас прыемны, харошы, нібы яна казку дзецям баіць. Інастранцы, якія ў залю набіліся, яе слухаюць, а яна, хітрая, так на людзей глядзіць, быццам нікога ня бачыць. Падзівілася бабка, як гэта так навучыцца можна: каб адным часам на ўсіх глядзець і нікога ня бачыць.
Пагаворыць тая дзелавітая пяць хвілін, потым замаўкае — а перакладчык перакладае, ды з павагай на дзелавітую азіраецца: правільна, маўляў? Маладзец я? А яна на перакладчыка ноль уніманія. Пачакала — і далей кажа: як па —пісанаму.
Важная, мабыць, госьця прыехала, калі яе так слухаюць.
Паспрабавала і бабка прыслухацца ды зразумець, пра што гаворка. Але так ужо па-гарадзкому ды па-дзелавому жанчына гаварыла, што не магла старая Бянігна яе словы ўчапіць і дазнацца, чаму ўсе так госьцю слухаюць: і старыя, і маладыя, і жаніх яе вушы наставіў, нібы перад начальнікам. Кажа, кажа — а палова словаў як нейкая нямецкая. Доўга жанчына за сталом гаварыла, а перакладчык перакладаў — так ужо, бедны, шчыраваў, аж змакрэў. Гэта ж трэба так навучыцца, каб язык наш панімаць! Чаго толькі тыя немцы не прыдумаюць... Няма чаго рабіць небаракам. Дзе такое яшчэ ў сьвеце пачуеш, каб інастранцы па-нашаму маглі.
Дзе-дзе, ведама ж, у тэлевізары, задумалася старая Бянігна. Вось, скажам, Джон са сваёй Мэры. З аднаго боку, ня нашы людзі. Інастранцы. А з другога, якія ж яны ня нашы. Калі бабка ў Мінску жыла і сэрыял той глядзела, дык яны ёй як радныя зрабіліся. Яна іх сэрцам чула і разумела. Кожнае слоўца на душу лажылася. Значыць, разважала старая, можна ўсё ж зь людзьмі так гаварыць, каб у перакладчыку патрэбы не было. Язык — гэта ня глаўнае...
А што глаўнае?
Для жанчыны за сталом, відаць, глаўнай Беларусь была. Ды яшчэ правы ды дземакрація нейкая. Пажыла б ты даўжэй, жанчынка ты мая дарагая. Можа, па-другому б загаварыла. Можа, сказала б тым немцам і другім інастранцам уважаемым, што глаўнае — пра лішняе многа ня думаць і болю ў сьвеце ня множыць. Слухала бабка, на жанчыну за сталом глядзела і ўсё ясьней ды ясьней бачыла: сядзела там, на невялікім узвышшы, у пінжаку мужчынскім ды залатых завушніцах, жанчына адзінокая-адзінокая, ды бязь дзетак, ды бяз мужа, і адна ў яе страсьць была ды адна палёгка: работа. Таму яе ўсе гэтыя мужыкі сур’ёзныя і баяліся, слухалі, як сабачкі, ды фатаграфіравалі.
Зараз нагаворыцца яна ўсласьць, нафатаграфіруецца, і для тэлевізара яе здымуць, і скажуць, якая яна вумная — мы і ня зналі, што ў вас на вастоку такія вумныя бабы водзяцца.
Тут сустрэліся раптам Бянігніны вочы з вачыма Максіма Крывічаніна — а той быццам чуў усё, што яна думала. І загучаў у галаве ў бабкі ягоны насьмешлівы і злосны голас:
“Ага, вумная... а потым пойдзе твая Вольга ў гасьцініцу, у свой пакойчык цесны, разьдзенецца, на ложак шырокі, халодны ляжа, адна, кніжку разумную пачытае, цела сваё белае палашчыць, а далей будзе сон, ды самалёт назад у Мінск, ды кватэра пустая, багатая, усё для сябе, а ўсё роўна пуста, страшна, адзінока, бо ніхто на яе зь любоўю не паглядзіць, усе яе паважаюць, усе баяцца, але ніхто ня любіць, ніхто. І зноў пачнецца работа, і Беларусь тую, бач ты, бараніць трэба, і за граніцу лётаць, і кніжкі вумныя чытаць, і перад кучай людзей слова дзяржаць, на ўсіх гледзячы — і ні на кога. Але надыдзе аднойчы раніца, калі сядзе тая дзелавая ў машыну ды паедзе ў далёкі лес, дзе, кажуць, бабка адна жыве, шаптуха, якая людзей лечыць. Выйдзе тая дзелавая з машыны, падыдзе да хаты ды пакліча ціха, працяжна, ледзь ня плачучы:
“Бабушка! Памагіте!”
Апамяталася. А хата пустая. Няма бабушкі. Памерла. Толькі андартальскі лес шуміць, песьні пяе, рукамі махае... Так жа, бабка?”
Задумалася Бянігна. У бабкі жыцьцё доўгае, а ў андартальскага лесу даўжэйшае. Бабцы на край жыцьця ступіць — што ў сенцы выйсьці, а каб да краю андартальскага лесу даляцець, цераз два моры перамахнуць трэба...
Узвыў мікрафон і зноў закашляў, скончыла жанчына гаварыць — ускінулася бабка, ад думак сваіх цяжкіх ачуняла. Зноў яна ў вялікай залі, побач жаніх яе Максім Крывічанін, збоку таўстун ногі разьвёў шырока, а мерапрыемства ўсё не сканчаецца. Цяпер ужо людзі ў залі пачалі ў жанчыны пытацца, як ім жыць і што думаць, а яна ім нахабна так расказвае, сьмяецца, жартуе, і яны ў адказ сьмяюцца, і ўсяляк паказваюць, як яны тую жанчыну паважаюць і любяць. І Максім Крывічанін сьмяецца, быццам бы разам з усімі, а сам такі ўжо шалёны — разарве яго зараз. Страшна бабцы стала: за сябе, за людзей, за жанчыну тую разумную. Але ж неяк яно ішло і да канца мусіла дакаціцца.