Гудзіць лес — растрывожаны нечым, вогнішчы да самага неба падымаюцца, крычаць яе знаёмцы, людзі дзіўныя, паўголыя, вакол агню скачуць, як п’яныя, маланкі шугаюць, галінкі сухія вачэй, каб выдзерці, шукаюць, а сьцяжыны, па якіх яна раней хадзіла, узьняліся, нібы плугам хто прайшоўся, камянямі падземнымі ашчэрыліся, гразёй ды ляваю булькочуць, страшна і ступіць.
Азірнулася Бянігна — ці той гэта лес?
Той.
На рукі свае паглядзела — а рук у яе многа, і ў кожнай лішняе: адкуль столькі ўзялося? Жахнулася старая, а вакол віры вогненныя, ды зялёныя зьвяры бегаюць, агромністыя, злыя, дрэвы адным махам пераскокваюць, па зямлі расколіны йдуць. Маеш лішняе — занясі, шэпча сабе Бянігна, але куды несьці, ня ведае. Сто сьцежак перад ёй, і ўсе да ног цягнуцца, жарам смаляць, ужо і за плечы кусаюць — так разьюшыўся неандартальскі лес. Назад ісьці нельга, тупае Бянігна на лес, хукае з усіх сваіх старэчых сілаў, ды жаласьліва так угаворвае: я ж лішняе прынесла, дайце прайсьці старой, а калі вочарадзь, дык я і пачакаць магу. Ды няма ёй адказу — а рабіць нешта трэба. Кінулася бабка на адну сьцяжыну — ня тая, кінулася на другую — і тут шлях ілжывы, лыгарскі. Пакуль усе перабрала, уся як растала ад жару таго пякельнага, нечалавечага, але ж вунь, яшчэ сьцяжына адна. Пабегла на яе мнагарукая бабка, як павучыха — але нехта перад ёй вырас на дарозе, як з-пад зямлі. Хто такі? Спынілася бабка — і дух у яе заняло. Стаіць перад ёй Максім яе Крывічанін і сьмяецца. “Паварочвай, бабка, назад, сёньня ў цябе іншы маршрут, сёньня ты лішняе назад у андартальскі лес панясеш, для разнастайнасьці!”
Так кажуць Максімавы вочы, ад бляску вогненнага яшчэ больш прыгожыя, і рукі ягоныя так кажуць: набрала ты, бабка, лішняга, нясі назад, аддай яго, каму скажу. А каму ж аддаць? А аднаму чалавеку, бабе адной, што за руку цябе трымае, зьнямелая, нерухомая, здранцьвелая — а як жа хораша гаварыла, а як жа доўга, а як жа яе слухалі! Няможна гэта, адказвае бабка, няможна лішняе ў андартальскі лес вяртаць, што забрала, тое на пень пакласьці мушу, дзе пінжак пасьцелены, пусьці мяне, Максім Крывічанін, да таго пня, час ідзе, мінуты ў дзьверы калоцяць, жыцьцё празь сіта сыплецца, сьмерць акуляры надзявае, пінжак пусты на пні рукавы складвае, лішняе рукі пячэ, ой пячэ! “Назад”, — кажа ёй жаніх ды яшчэ радасьней сьмяецца. Нясі, бабка, лішняе назад у сьвет, я сам табе скажу, у каго забіраць, а каму даваць — як апошні гасьцінец.
Думала бабка міма праскочыць да пня запаветнага прапаўзьці, ды дзе там. Выйшаў час, паваліліся дзьверы, вось і сіта пустое, і сьмерць акуляры ўзьдзела, ды пабачыла ўсё, а на руках бабчыных апёкі-вадыры вырасьлі. Спатыкнулася яна ды паляцела назад у андартальскі сьвет, разам з усім лішнім, што на ёй вісела. І вось ужо зноў у яе дзьве рукі, сухія і худыя, як тыя галінкі, і ў адной руцэ яна руку Вольгі той трымае: цяжкае жаночае цела, грузнае, падае Вольга бабцы пад ногі, проста пад колы вазочка, задзіраецца чорны пінжак, і кашулька белая, гойдаюцца на вушах залатыя завушніцы ды сьціхаюць.
“Што з вамі?” — зьдзіўляецца Максім Крывічанін: цяпер ужо ён герой вечара, цяпер да яго ўсе насы павярнуліся, у яго ўсе вочы ўперыліся, да яго кідаюцца і старыя, і маладыя, ды фатаграфуюць, фатаграфуюць, пстрыкаюць, але не жаніха ейнага, а цела, што пад нагамі ягонымі ляжыць.
“Фраў Вользе блага!” — крычыць Максім Крывічанін, клічучы на дапамогу, а сам ведае, што ня трэба той Вользе ўжо ніякая дапамога, забраў яе бог, назаўжды да сябе забраў. Адышла Вольга ў лепшы сьвет, кінула андартальскі лес на нас, слабых, дурных ды злапомных, памерла, пакутніца, пасярод чужога гораду, між чужых людзей, ляжыць там, дзе абцасы туфлікаў ейных на пакрыцьці дарагім кропкі ставілі з коскамі, рукі раскінула. А магла б у мінскай кватэры сваёй памерці, званілі б тэлефоны магільныя, ішлі б мэйлы малітоўныя ды СМС смурныя, а яна б не адказвала, маўчала — так бы і забылі Вольгу людзі, і за работу ейную іншая б якая адважная дзеўка ўзялася. Але ўсё інакш выйшла, ва ўсіх на віду, няшчасны случай, сэрца. “Сэрца!” — загаварылі ўсе тыя немцы, ды беларусы, ды іншыя народнасьці, што ў залі сабраліся. Ніхто ня ведаў, што ня сэрца Вольгу іхную паважаную забіла, а звычайная бабка-шаптуха, якая ў вазку сваім інвалідным сядзела, скурчыўшыся, ды безвач на цела глядзела, ды вачыма крычала сваімі сінімі: “Я гэта! Я забойца! Мяне, людзі, біце — пакуль не памру!”
Ніхто бабку ня чуў — людзі занятыя былі, не да бабкі ім нейкай, яны гаварылі, гаварылі, гаварылі, гаварылі, дактарам званілі ды на тэлефоны свае нябожчыцу здымалі. А Максім Крывічанін вазок з бабкай падхапіў і да ліфта нясьпешна рушыў, ад беганіны ўварочваючыся, вазком абараняючыся. За Максімам таўстун — подбегам, подбегам. Зьехалі яны ўніз, выйшлі на вуліцу, і толькі тады Максім выдыхнуў ды сказаў, на бабку сур’ёзна паглядзеўшы: