А ягоны прыяцель закручвае на бочцы накрыўку. Іншы засранец падышоў да гаспадара вострава і добразычліва дакрануўся да яго пляча.
Машына. Ім патрэбная машына. Не, гэта не рабаўніцтва, ён проста мусіць адвезьці бочку ў іхны лягер. Двое зь лёгкасьцю паднялі яе наверх і прывязалі, Крывічанін сеў і завёў матор. Ён паволі вёў машыну туды, куды яны паказвалі, хоць і сам ведаў, дзе атайбавалася гэтае племя, а ягоныя госьці шпарка ішлі сьледам, без супынку абмяркоўваючы нешта. Напэўна, яго.
Калі ён зьявіўся на ўзгорку, у лягеры падняўся такі гам, быццам на востраў зьляцелася зграя чаек. Ён пад’ехаў да самых іхных лежбішчаў: тоўстыя вусатыя жанчыны, дзеці з такімі зьвярынымі рухамі, што хацелася загнаць іх назад у іхных мамаш, пякучыя вочы, недаверлівыя белазубыя раты. Ён ніколі ня бачыў іхнае племя так блізка, ніколі не дакранаўся да іх, а цяпер яго абступілі, забалбаталі, пачалі хапаць за рукавы, за штаны. Мужчыны, што пабывалі ў яго, спрытна разгрузілі падораныя ім прыпасы. Цяпер ён разумеў, як мала ім даў, якім мізэрам думаў ад іх адкупіцца. Ежы было на пяцярых. Ён паспрабаваў паказаць ім на баркас, што пагойдваўся недалёка ад берага — але яны зрабілі выгляд, што не заўважаюць ягоных рухаў.
Да яго падышоў нейкі стары — з-за сьпіны, невысокі, з вострым кадыком, што цэліў Крывічаніну ў сэрца. Кадык затрэсься, стары тлумачыў яму штосьці, настойліва, гартанна, зубы мільгалі, і вочы цьмяна паблісквалі, як старыя медзякі.
Крывічанін сеў у машыну і зьехаў.
Увечары яны прыйшлі зноў. Цяпер іх было ўжо дзесяць, а можа, і болей. Яны падняліся ў дом, не чакаючы запрашэньня, хадзілі па пакоях, усё больш сьмялеючы і адчыняючы шафы, дзьверы, шуфляды. Нехта сеў на канапу і пачаў тупа глядзець у сьцяну перад сабой, нібы назіраючы ня надта цікавы футбольны матч. Добра, што дзьверы ў канцы калідору іх не зацікавілі. Можа, наступным разам. У Крывічаніна не было з сабою ключа. Але навошта ім ключ — хіба яны прасілі ключ, калі высадзіліся на востраў?
Яны былі вельмі зьдзіўленыя, калі знайшлі Алесю — якая, забраўшыся на ложак з нагамі, разглядвала іх так уважліва, як быццам даўно чакала і цяпер параўноўвала, ці спраўдзіліся яе думкі. Але яшчэ больш яны зьдзівіліся, адшукаўшы бабку.
Старая Бянігна павярнула галаву на скрып дзьвярэй і толькі міргнула неўпрыкмет, калі да яе, тупаючы, як у мяккі скураны барабан, уваліліся нязваныя госьці. Цёмныя мужчыны з тэлевізара — а можа, тыя самыя, зь неандартальскага лесу. Яны абступілі яе і загаманілі, усе разам, але варта ёй было разагнуць сьпіну, каб паправіць спадніцу, як яны змоўклі, пачціва пакланіліся і выйшлі з пакоя. Яна правяла іх сваімі сінімі вачыма — пакуль апошні не зачыніў за сабой дзьверы.
Мая ты бабка... Паўсюль у андартальскім лесе шануюць старых — а хто не шануе, таго гоняць, гоняць, сьвістам сьвішчуць, пакуль не схаваецца ад вачэй чалавечых парушальнік сьвятога закону. Але ўжо туды, дзе іхная, парушальнікаў, вотчына, не хадзі, старая, трымайся і ў людзей дарогу пытай, каб туды незнарок не патрапіць — бо калі пераступіш мяжу, заблукаеш на чужых лыгарскіх сьцежках, ні закон, ні людзі цябе ўжо не абароняць.
Стаяў Максім Крывічанін каля акна і з узгорка на востраў свой глядзеў. Як рассыпаецца па ім, бы ветрам раскіданая, жменя чалавечых істотаў зь сіне-зялёнай крывёю, як заходзяць яны ў пустыя дамы, займаюць сады, бязьлітасна прыгінаючы да зямлі высокую траву, як, не пасьпеўшы абжыць новую тэрыторыю, ужо дзеляць яе паміж сем’ямі, пракладваюць нябачныя межы, абгаворваюць, дамаўляюцца. Так тут ужо было калісьці — калі ён вітаў сваё племя. Не паверылі яму, што прывядзе бабку, думалі, згніюць тут, пачалі ўцякаць, спачатку па адным, потым цэлымі групамі. Няўжо і ў тых сіне-зялёная кроў была? Ён абяцаў ім, што хутка прыйдзе збавеньне — а яны сьпяшаліся, так сьпяшаліся, што кідаліся ў ваду са сваіх лодак, нібы зьбіраліся ўплаў да кантынэнту дабрацца. Іх прыводзілі да яго — і яны зьнікалі.
Ну, зьніклі — і няма іх. Нашто пра іх успамінаць? Хіба іх чуваць, хіба яны пахнуць, хіба засталося ад іх нешта, апрача дамоў унізе. Зноў абжытых, зноў падзеленых і напоўненых галасамі.
Раніцай іх з бабкай засталося ў доме двое.
Стоячы на ганку, Максім Крывічанін глядзеў, як бяжыць па ўзгорку Алеся, спатыкаецца, перабірае сьмешна даўгімі нагамі. Нічога з сабой ня ўзяла — відаць, зьбіраецца вярнуцца. Не адна, вядома. Зь пераможцамі.
Вось і яшчэ адна здрада, падумаў Максім Крывічанін досыць абыякава. І ўсё ж нешта калола яму ў сэрца. Ня тое, што яна бяжыць ад яго ў лягер да чужынцаў, спадзеючыся стаць між іх сваёй. А тое, што ён здаецца. Што дух ягоны бязьдзейнічае — пакідаючы ўсё ненадзейнаму целу і вяламу мозгу.