А цяпер вось у яго ёсьць неба.
Гусі крычаць. З Захаду тхне холадам і дажджом. Канечне, вырай знаходзіцца недзе на поўдні, але важак чарады лепш за ўсіх ведае нябесную дарогу. І таму яны пакуль што трымаюць курс на Захад. Магчыма, у важака там справы, якія трэба ўлагодзіць, перш чым павярнуць у напрамку цяпла.
Гусі не зьвяртаюць на Нільса ўвагі. Калі ён зваліцца, ніхто ня будзе лавіць яго і шукаць месца, дзе ён упаў. І плакаць ніхто ня будзе. Гэта гусі, а ня людзі. Гэта халоднае празрыстае неба, а не зямля, на якой плачуць, капаюць магілы і выстукваюць на клявіятурах пасьпешлівыя нэкралёгі.
Вядома ж, рана ці позна яны далятуць да дзяржаўнай мяжы і крыху зьнізяцца, каб абмеркаваць чалавечае глупства. І тады адзін з жаўнераў, ад няма чаго рабіць разглядваючы гусіную чараду ў свой супэрсучасны і супэрдакладны бінокль, раптам заўважыць на сьпіне аднаго з птахаў маленькага хлопчыка.
Хлопчыка, што прыціскаецца да гусінай шыі так, як, бывае, дзяўчаты туляцца да сьпінаў сваіх бойфрэндаў-матацыклістаў.
Хлопчыка, які з амаль каралеўскім недаверам аглядвае бясконцае навакольле з вышыні некалькіх тысяч мэтраў.
І тады жаўнер зьвяжацца з начальствам. Але гусіная чарада будзе ўжо на тым баку мяжы. Хлопчык так і не даведаецца, што яго заўважылі яшчэ на радзіме.
На тым, іншым баку таксама будзе свой жаўнер — зь ня менш, а мо і больш сучасным і дакладным біноклем. І ў жаўнера таксама будзе сваё начальства — мо і больш строгае.
І калі гусіная чарада пачне зноў набіраць вышыню, прагучыць стрэл.
Трапны і прадуманы стрэл з сучаснай і вельмі дакладнай зброі. Стрэл — гэта таксама ўцёкі. Цяпер або ніколі. Цяпер — або ніколі.
Бязьвізавы хлопчык не пачуе стрэлу. Ён толькі адчуе, што нешта пайшло ня так, адчуе, як вялікае цела, якое ён абдымае, страціла лёгкасьць, здрыганулася і абмякла. Гусак пад ім ускрыкне апошні раз, тужліва і зьдзіўлена, быццам ён пабачыў наперадзе мора. Зямля пачне набліжацца так імкліва, што хлопчык зноў заплюшчыць вочы. Мёртвае крыло змахне яго з гусаковай шыі, пальцы расьціснуцца і ён паляціць у бездань, боўтаючы нагамі, роспачна шукаючы апоры і ўвесь час павялічваючыся ў памерах. Ён зробіцца акурат такім, як быў, калі зямля прыцягне яго да сябе за шкірку і ўдарыць па пальцах сваёй цьвёрдай балючай лінейкай.
Нільс выправіўся ў сваё падарожжа ўвосень, калі гусі зьбіраюцца ў чароды і лятуць далёка-далёка, туды, дзе я, напэўна, ужо ніколі не пабываю.
Маё падарожжа пачалося адным летнім днём, у тую пару, калі сонца гоніць людзей да вады і неба і ўнізе на сушы застаюцца самыя безнадзейныя з нас.
2.
Напэўна, я мог бы прыдумляць сюжэты для дзіўных мультфільмаў або пісаць сцэнары кіно не для ўсіх і зарабляць на гэтым грошы.
І калі мой тэлефон зазваніў, мне нават на сэкунду падалося, што вось, нарэшце, гэта яно. “Мы хацелі б купіць ваш сюжэт пра гэтага Нільса... Як там яго? Холджэрсана, — прамовіць мужчынскі голас. — Колькі вы за яго хочаце? Адказвайце хутка, у нас яшчэ тысячы такіх, як вы”.
“Я падумаю”, — адказаў бы я з запінкай. Запінкай на “п”, як быццам я заікаюся. П-падумаю. Я заўжды так адказваю, калі ня ведаю, што сказаць. Назваць дакладную лічбу — прагучыць неяк сквапна. Быццам я толькі і чакаў, што мне пазвоняць, быццам я толькі пра грошы і думаю — а гэта ня так. Сказаць, што, маўляў, прапануйце самі — высакамерна: маўляў, ды мне насраць на вашыя баксы (а гэта, зноў жа, абсалютная хлусьня). Кажуць, што гэта такая хвароба, калі ты ня можаш зрабіць выбар. Я нават мэлёдыю для тэлефона не магу абраць. Тэлефон — такая штука: яна гаворыць за цябе, нават калі ты маўчыш. Абярэш нейкую мэлёдыю, і вось яна як зайграе ў нейкім аўтобусе — і ўсе ўжо ведаюць, які ты чалавек. Таму я паставіў на сваю Нокію самы просты гук — як у савецкага тэлефона. І ўсё роўна думаю, што гэта няправільна. Дэманстратыўная сьціпласьць і простасьць — гэта так па-снобску, а я ня сноб. Я нават падымаю, калі на тэлефоне высьвечваецца незнаёмы нумар. А мог бы і не падымаць. Вакол было такое хараство, дзевяць гадзін раніцы — і сыходзіць з парку зусім не хацелася. І гаварыць таксама.