“Алё”, — сказаў я, думаючы пра Нільса Хольгерсана.
Але гэта была Мама. Ёй ня скажаш: я п-падумаю.
“Прывітаньне, — кажа мама. — Ты где?”
“Здароў, мам. Ды так... Каву п’ю”.
“Понятно, — адказвае мама, — снова не спал. Снова шлялся один по этим своим местам...”
“Не адзін”, — адказаў я мякка.
“В твоем возрасте надо хорошо высыпаться, — таропка сказала Мама. — И питаться. Не кофе, а овощи, фрукты... Сорок — это же не шутки. Ты когда на обследование запишешься? Ладно. Так, значит, не один?”
“З Алесем”.
“Ну конечно, разве я когда-нибудь услышу от тебя женское имя? — сказала Мама і гмыкнула. — Сказал бы: с Олесей, порадовал бы материнское сердце”.
Яна ці то ўсхліпнула, ці то хіхікнула. Мая Мама — вялікая акторка.
“Ладно, сын мой. У меня к тебе просьба...”
“А ты почему не со своего номера, мам?”
“Много будешь знать... Я в аэропорту, срочно приедь сюда, мне нужно одну вещь передать... одному человеку, а я не успеваю. Заберешь у меня, позвонішь и договоришься, только это надо сегодня. Понял? Сегодня, там ждут. Ты все равно все время по городу шляешься, сделай это для меня, хорошо?”
“Хорошо, мам”.
Так ён і пачаўся, гэты вар’яцкі, вар’яцкі, вар’яцкі дзень.
3.
Сонца даўно стаяла над Менскам, я ня бачыў, як яно ўзыходзіла, але тое імгненьне, калі горад ажыў, як праяўленая фатаграфія, калі цемната, быццам чорная вада, з шыпеньнем сышла ў нябачныя стокі і ўсё навокал зрабілася чырванаватым, чыстым і чужым, я засьпеў ва ўсёй красе.
Быў той момант, калі ненасытныя салаўі змучана замаўкаюць і прачынаюцца вавёркі, выпраўляючыся ў траву па сваіх вывераных маршрутах.
Блукаючы па пустых парках, здымаючы з дрэваў і лавачак тонкую сетку свайго бяссоньня, я выйшаў да высокага будынку побач зь Нямігай і пабачыў на ягоным даху людзей.
З таго месца, дзе я стаяў, цяжка было разабраць, што яны там робяць і хто яны, проста цёмныя абрысы на фоне сьветлага, яшчэ халаднаватага неба. Магчыма, гэта былі будаўнікі, якія пачалі працаваць так рана, бо ня ўкладваліся ў тэрміны, але я ўявіў сабе сэкту Новых Менскіх Сонцапаклоньнікаў: як яны кожную раніцу на самым сьвітанку выходзяць на чорныя астылыя дахі, скідваюць адзеньне. Абсалютна голыя, мужчыны і жанчыны, гладкія, паголеныя, бліскучыя целы — і падстаўляюць свае грудзі, жываты, сьцёгны новаму сонцу. І іхныя ступакі пакідаюць на чорным бітуме даху адбіткі, як пяткі Пятніцы на трапічным пяску. Яны моляцца юнаму менскаму Сонцу, уздымаючы да яго рукі ў лусцэ паганскіх татуіровак, расстаўляючы моцныя загарэлыя ногі, і Сонца лашчыць іхную скуру.
Дзень будзе сьпякотны, на небе ані хмаркі, пасьля малітвы яны разьбягуцца па сваіх ванных пакоях і празь пятнаццаць хвілін сядуць на ровары, надзеўшы навушнікі плэераў, і ніхто ні словам не згадае тую ранішнюю малітву. Толькі лёгкія шматзначныя позіркі, апушчаныя да кубачка кавы вейкі, кароткі ўсплёск пальцаў, дрыготка ў пакрытых пушком гнуткіх хрыбтах.
Ці хацеў бы я далучыцца да іх?
Так, хацеў бы. Але я баюся. Усё пачынаецца з сонца, а потым ты падаеш. Падаеш, падаеш, падаеш.
Мне сорак гадоў, і я ніколі ня быў жанаты. Больш за тое, у мяне ніколі не было жанчыны. Дам вам ператравіць гэты няпросты факт.
І мужчын у мяне не было таксама, удакладню на ўсялякі выпадак. Не, не падумайце толькі, што я нейкі вычварэнец. Проста я ня ведаю, навошта гэта мне, калі ў сьвеце існуе, напрыклад, лета. Вось гэтае лета: зь ягонымі сонцамі, пахамі, травамі, гарачым асфальтам, людзьмі і шумам. Я зроблены зь лета: у мяне пад пахамі пахне скошанай травой, мае пазногці пахнуць асфальтам менскіх вуліц, у маіх вачах скачуць сонцы, і разглядваючы людзей, я паўтараю іхныя звычкі і ціха сьмяюся, калі ў мяне выходзіць распусьціцца ў іхным шуме. Я шчасьлівы і так, бадзяючыся начамі па менскіх парках і думаючы рознае пра людзей, птушак і расьліны. Вядома, я ведаю, што такое стасункі: я прачытаў столькі кніг і паглядзеў столькі рознага кіно, што мог бы, напэўна, імітаваць гэта з большым ці меншым посьпехам, як, зрэшты і ўсе.
Я думаю, што кожны, хто распачынае стасункі зь нейкім чалавекам, займаецца менавіта гэтым: падсьвядома бярэ ў даступнай яму культуры нейкую зразумелую схему і трымаецца яе. Хтосьці жыве пад Джойса, а хтосьці пад Пугачову, хтосьці пад мадам Бавары, а хтосьці пад Ісуса Хрыста. Магчыма, таму я і думаю пра Нільса Хольгерсана. Як ён, перад тым, як наважыцца на ўцёкі, любіў прыходзіць да свойскіх птушак у іхныя паўцёмныя, поўныя пер’я дамы, пабудаваныя ім людзьмі, дамы, падобныя да закінутых гімнастычных заляў — я мяркую, Нільс Хольгерсан быў закаханы ў адну з гэтых птушак, у белую гусачку. Можа быць, ён лашчыў сябе, схаваўшыся ў птушніку і ўзіраючыся ў яе дурнаватыя вочы, бо мне падаецца, для сялянскіх дзяцей гэта найлепшае месца, каб пабыць сам-насам з сабою і дасьледаваць сябе: куратнік, пуня, халодная лазьня...