“А з паэзіі: вось новая кніжка Вальжыны Морт”.
“Ня ведаю такога паэта”, — суха сказаў я.
“А гэтую кніжку Хадановіча чыталі? “Цягнік Чыкага-Токіё”?”
Вядома. Хадановіч. Трухановіч, Бахарэвіч, Касьцюкевіч, Хадановіч, Мартысевіч, Адамовіч. Адны ічы. Падазроная еднасьць.
“Вось другі зборнік Юлі Цімафеевай, “Цырк”, вось Інга Шпакоўская, “Крылы Мэма”, а гэта Наста Кудасава, ляўрэатка прэміі “Кніга году”. Антон Рудак”.
“Прыгожыя вокладкі”, — прамовіў я.
“Ёсьць і яшчэ нешта, — сказаў прадавец і выцягнуў з-пад стала тоўстую кнігу. — Яна, канечне, на аматара. Рэпрынтнае выданьне альбома пачатку дваццатага стагодзьдзя. Зь вершамі на невядомай мове. Франсуаза Дарлён. Пагартайце, можа, вам будзе цікава”.
Я патрымаў кнігу ў руках. Прыемны цяжар. Але жаданьня разгортваць гэты том, у якім былі вершы невядомай паэткі, ды яшчэ на невядомай мове, у мяне ня ўзьнікла. Вось калі б там былі ілюстрацыі...
“Дзякуй. Я, напэўна, пайду”.
“Да пабачэньня”, — весела сказаў ён, здаецца, зусім не засмуціўшыся, і вярнуў кнігу пад стол, туды, дзе стаялі кардонныя скрыні.
І зноў я выгнаў сябе на гэтую сьпёку. Калі ж ужо скончыцца Этат Адзкі Ад? Я нырнуў у цень дрэваў, што навісалі над гаражамі. І ўспомніў, што зусім недалёка ёсьць месца, дзе можна нядорага пасядзець пад парасончыкам з куфлем піва. Ну вядома, “Шчодры”. “Шчодранькі”. Шчодры вечар у цені нэкропалю... Я імкліва пашыбаваў да аркі, перабег вуліцу Кісялёва, завярнуў за рог. Помнік Перамозе (“А каго вы перамаглі?” — неўразумела пытаўся ў мяне калісьці латыскі знаёмы, якому я паказваў Менск. Я думаў, жартуе. Зьдзекуецца. А ён і праўда ня ведаў... Да чаго дайшоў прагрэс у Савецкай Латвіі!)
У бары “Шчодрым” стаяў ледзяны холад. Чорт, тут было нават халадней, чым у мэтро. Відаць, гэта і мелася на ўвазе, калі яго адчынялі. Закускі ніякія, слодычы банальныя, піва адзін гатунак, затое холад — найшчадрэйшы. Такі, што ўжо праз хвіліну захацелася пагрэцца. На шчасьце, адзін са столікаў быў вольны. Адзін з трох — трэба займаць. Я хуценька ўзяў сабе піва і арэшкаў, запоўніць дзіркі ў гнілых зубах. Сеў, агледзеўся, зрабіў першы, асьцярожны глыток. Цеплаватае, як і ўсё навокал. Але мы не пераборлівыя, мы, людзі ў пінжаках, якія мараць пра кнігу Пэлегрына Артузі і разважаюць пра Нільса Хольгерсана. Нільс ужо ўладкаваўся ў адну маленькую кнігарню на Агамэмнанштрасэ. Ён там будзе працаваць ажно пакуль яе не зачыняць...
Прымружыўшыся, я выпіў палову куфля і пачаў разглядваць суседзяў. За маёй сьпінай дзьве дамы вуркаталі пра тое, што сёньня самый жаркый день за всю историю наблюдений.
Пра што яны? Якіх наблюдзеній? Тысячу гадоў таму ў гэтым горадзе таксама мог жыць нейкі стараславянскі фрык, які вёў запісы пра сонца і лета. Але хто яго ўспомніць. Сапраўдная гісторыя нябачная. Сапраўдную гісторыю трэба дадумваць. Выдумляць.
...и не надо оскорблять.
А побач, за суседнім столікам, двое мужчын, адзін майго ўзросту, адзін малады, можа, нават студэнт, барадаты, дробненькі, абмяркоўвалі нешта. Інтурысты. Авантурысты. Той, які маладзейшы, выглядаў цалкам па-эўрапейску, зрэшты, такіх маладзёнаў, як гэты, можна сустрэць ад Лос-Анджэлесу да Кіёта. Першы быў сіваваты, нэрвовы, вочы гараць, майка старая, на нагах парэпаныя туфлі, на каленях жоўтых штаноў мокрая пляма. Непрыстойнага выгляду іншаземцы, карацей — а можа, толькі адзін зь іх турыст, а другі наш, тутэйшы, але хто зь іх хто, сказаць было цяжка. Можа, яны наогул выдурваліся. Надта ўжо свойскі быў у іх акцэнт. Што ж, кожны вар’яцее па-свойму.
“O balzoje sveuta fuzu mau neistoje, — сказаў старэйшы. — Аkkau nekau fuzu o aluzoj, stogo nau mau neamiluzu... Bilad”.
“U o ujmahinoje nenormoju dinutima au aluzu istuzu uve klinkutima, — адгукнуўся маладзейшы, пачухаўшы загарэлае калена. — Oku, au us tau bif nedeu u dreutejlima, onkuru tau da au, da liuta...”
“Narmaldy”, — адказаў першы і яны па-змоўніцку засьмяяліся.
Вось нахабы.
“Выбачайце, на якой мове вы гаворыце?” — ня вытрымаў я, зь цяжкасьцю падбіраючы ангельскія словы, якія даводзілася выхопліваць з набрынялай сьпёкаю, павіслай сваёй галавы. Хацелася спаць. Але і адказ ведаць таксама хацелася. Вось жа натура ў нас, людзей. Цікаўныя мы. На гусака залезем, толькі б ведаць, што там, за лесам, у канцы, за мяжою...
“Romanch”, — ашчэрыўся старэйшы. Маўляў, швайцарская раманшская, швайцарцы мы, тамтэйшыя, рэдкія птушкі ў вашым вадасховішчы.