“...Я быў такі, як ён, тыя самыя косыя плечы, тая самая нязграбнасьць. Дзяцінства маё, згорбіўшыся, каля мяне. Сышло, і не крануць яго, хаця б зьлёгку. Маё сышло, а ягонае — таямніца, як нашыя позіркі. Таямніцы, бязмоўна застылыя ў цёмных палацах нашых сэрцаў. Таямніцы, што стаміліся тыраніць, тыраны, што мараць быць зрынутымі” (Ул. 2:66).
Што ж. Сідарэвічы і каштанкі ўдосталь пакаштавалі ягонай справядлівасьці. Пара! Самы час папрацаваць.
“Сёньня. У нас. Не зусім. Звычайны. Урок, — пачаў ён, роўна раскідваючы словы ў разоры гэтай дзікай клясы, як суворы, але справядлівы сейбіт. — Урок. Які. Пакажа. Пакажа, што вы зь сябе ўяўляеце. Пустышкі вы ці сапраўдныя пупы зямлі. Хтосьці з вас чуў калі-небудзь пра капсулу часу?”
Не. Яны ня чулі. Ім спадабалася слова “капсула”, але не спадабалася слова “час”. Ягоныя словы выклікалі ў іх неспакой і мулкасьць у сьпінах. Кляса закруцілася, заёрзала. Яны і так сядзелі ў капсуле — капсуле школьнай клясы, і ў іх здранцьвелі ногі і нылі копчыкі.
“А можна тэлефон дастаць?”
“Можна дастаць нагой да носа, — сказаў ён строга. — І замаўчаць, калі ня можаш сказаць нешта па тэме. Тлумачу. Капсула часу — гэтая такая штука, у якой захоўваецца пасланьне будучым пакаленьням”.
Ён зрабіў паўзу, каб да іх дайшло.
“У каго што па калена?” — ня вытрымаў адзін зь сідарэвічаў.
“Не ў цябе, — цярпліва павярнуўся ён да гэтага дубовага лба. — Таму ты ў штаны ўсялякую дрэнь суеш, каб дзяўчаты думалі, што ў цябе там ого-го”.
Дзеці былі радыя. Дзеці ажывіліся. Сідарэвічы загулі. Каштанкі зашапталіся.
“Дзяўчаты, дзяўчаты... — перадражніў хлопчык, хаваючы вочы, паклаўшы падбародзьдзе на парту. — Ды каму яны...”
“Давай, паказвай, што ў цябе там, — ён падышоў да нахабы і стаў проста над цёмным цемечкам, дзелавіта прачышчаючы языком у роце абломак зуба. — Ну! Даставай. Што там у цябе такое — да калена...”
Вучань пачырванеў, запоўз пузам пад парту і выцягнуў са штаноў кнігу.
Ён гідліва зірнуў на вокладку:
“Танки Третьего рейха... Иллюстрированная энциклопедия. Дык ты ў нас арыец, Сідарэвіч? Я-я, нацюрліх?”
“Я...”
“Паглядзі на сябе. Ты ж яўрэй, Сідарэвіч. Нельга табе такія кніжкі чытаць. Хоць ты ж і чытаць як сьлед ня ўмееш. Ты ж толькі карцінкі разглядваеш”.
“Самі вы яўрэй...” — нязлосна адгукнуўся Сідарэвіч.
“Усе людзі яўрэі, — сказаў ён строга. — Запомні”.
Яны недаверліва засьмяяліся.
“Вы б самі пачыталі... Алег Іванавіч, а вы ў танках сячоце?” — вучань нават не скрывіўся, не пакрыўдзіўся. Паглядзеў на яго лісьліва, пяшчотна. Вось з каго яна дакладна ніколі ня вылузаецца — белакурая беларуская бэстыя.
“Хай іншыя з тваіх штаноў чытаюць, а мне толькі раз на цябе паглядзеўшы, рукі памыць хочацца”, — сказаў ён з усьмешкай.
“Алег Іванавіч, плюньце на яго, пра капсулу лепш раскажыце”, — незадаволена сказала адна з каштанак.
“Ага, давайце лепш пра капсулу”, — пачулася яшчэ некалькі галасоў.
“Добра, — ён падышоў да акна. — Штаны не парві, арыец. Як я ўжо сказаў, капсула часу — гэта пасланьне нашым нашчадкам, якое пішуць сучасныя людзі, то бок мы з вамі, і якое звычайна запакоўваецца ў пэўную ёмістасьць, капсулу. Капсула захоўваецца ў пэўным месцы — напрыклад, яе можна ўмантаваць у сьцяну, заліць у падмурак, кінуць у акіян, або проста закапаць. Як правіла, на капсуле пазначаецца, калі яе можна адчыніць і прачытаць пасланьне. Напрыклад. Напісаўшы пасланьне, мы можам пазначыць на капсуле: “Менск. 2017. Адчыніць у 2050 годзе”. Некалі людзі знойдуць капсулу, даведаюцца, калі яна была адпраўленая, і прачытаюць, што мы ім напісалі. Прачытаюць, пра што мы думалі ў наш час, пра што марылі і як уяўлялі сваю будучыню. Магчыма, яны прачытаюць гэта, калі нас ужо ня будзе ў жывых. Хутчэй за ўсё, так яно і будзе. Чым лепш схаваная капсула, тым цяжэй яе знайсьці. Хоць і тут усё ня так проста, выпадковасьць ніхто не адмяняў...”
“А навошта яе закопваць? — прабасіў нейкі прастылы сідарэвіч. — Можна ж проста ў інтэрнэт адправіць? Зрабіць так, каб самараспакавалася празь пяцьдзясят гадоў... А то капаць... Я капаць не люблю... Што я, калхозьнік?”
Заржаў, за ім іншыя — нявесела, навісшы над партамі, і ўсё ж ён бачыў, што ім цікава. Пакуль што. Праглынулі прынаду.
“Які ты разумны, Дзярун. Празь пяцьдзясят гадоў ужо такога інтэрнэту ня будзе, праз такі час мы ўжо ўсе ў віртуальнай прасторы будзем жыць, як галаграмы”, — хутка прамовіла нейкая жвавая каштанка і падціснула вусны.
“А дзеці адкуль будуць брацца?”