“Я таксама гэта аднойчы бачыла. У Тыргартэне”.
Але Тэрэзіюс Скіма ўжо трымаў у руцэ наступную рэч, якую пакінуў пасьля сябе пастаялец. Трымаў асьцярожна і нават з апаскаю. Нібы ня ведаў яшчэ дакладна, што гэта такое.
Але ён ведаў. Вядома, ведаў. Гэта была кніга. Папяровая старая кніга: шэрая сырая вокладка, пад якую запоўз туман, шэрыя старонкі, зь якіх, расплыўшыся, быццам з-пад вады, глядзелі рэдкія літары незнаёмай мовы. Літараў было ня так ужо і шмат — і таму яны выглядалі яшчэ больш балючымі, чорнымі, крывымі, нібы на іх падала нябачнае сьвятло аднекуль з-за Скімавага пляча. Як банкноты скасаванай валюты няіснай ужо дзяржавы, падумаў Скіма, разглядваючы загнутыя ражкі старонак, зморшчыны хворай паперы, таемныя значкі, некаторыя зь якіх нагадвалі лацінскія, а іншыя быццам былі наўмысна прыдуманыя дзеля пародыі на звыклы нармальным людзям шрыфт. Вядома, гэта была кірыліца. Літары з таго боку Мяжы.
“Кніга”, — сказала Айсу, таропка і нэрвова, быццам хацела падказаць Скіму тое, да чаго ён ніяк ня мог дапяць.
“Дарэчы, а што вы тут робіце? — спытаў Скіма, гледзячы на яе зь вясёлым неўразуменьнем. — Хіба час для эксплюатацыі чалавека чалавекам яшчэ не надышоў? Па-мойму, у гэтым горадзе эксплюатаваць пачынаюць а восьмай”.
“Я падумала, што вам трэба будзе мяне распытаць”.
“Пра што?”
“Пра гэтага... Які памёр. Вы ж мусіце запытацца ў мяне, што я пра яго ведаю, што запомніла... Хіба не?”
Тэрэзіюс Скіма гмыкнуў і зноў ухапіўся за сваю шыкоўную бародку. Звычайна пакаёўкам няма ніякай справы да іхных пастаяльцаў, якія адышлі ў лепшы сьвет або на вакзал. Normalerweise яны ўсяляк імкнуцца даць зразумець, што пляваць хацелі на такіх убогіх. Якая розьніца, што сталася з тым, хто нічым ня стаўся.
“Добра, — бародка пакацілася па грудзях Скімы. — І што вы ведаеце? Што запомнілі?”
“Нічога асаблівага, — пасьпешліва прамовіла Айсу. — Ён прыйшоў, калі быў дождж. Выглядаў стомленым. Бюхман накрычаў на яго: што гэты небарака ногі ня выцер, сьляды пакінуў на дыване. Хоць дывану ўжо больш гадоў, чым мне, ды Бюхман і сам ногі ніколі не выцірае. І ня мые...”
“Дарэчы, аддайце запальнічку, — мякка папрасіў Скіма. — Я ведаю, яна ў вас”.
Айсу пачырванела.
“Адкуль вы ведаеце?”
“У нас у аддзеле работа такая — ведаць усё, — з удаванай важнасьцю сказаў Скіма і засьмяяўся. — Я яе бачу. Вы ня курыце, нябожчык курыў, а ў вас на кішэні, вось там, на грудзях, добра відаць контуры прадмета, які любы дурань ідэнтыфікуе як запальнічку”.
“Вазьміце яе самі, — ціха сказала Айсу. — Я проста ўзяла. Навошта яму запальнічка? Там?”
Тэрэзіюс Скіма паклаў кнігу, падышоў да яе ўсутыч і спрытна выцягнуў запальнічку з кішэні. Пакаёўка страпянулася.
“Там? — ён пстрыкнуў і паглядзеў на агеньчык. — Вы што, верыце ў замагільнае жыцьцё? Як тыя... Людзі зь мінулага?”
“Не”.
“Тады што вы маеце на ўвазе пад гэтым “там”?”
“Ну, мусіць жа быць нешта. Пасьля сьмерці”.
“І як вы сабе ўяўляеце гэтае нешта?”
“Ня ведаю”.
“Але чамусьці мяркуеце, што курыць там забаронена”, — сказаў Скіма.
“Там мусіць нешта быць, — упарта прамовіла пакаёўка. — Гэта як з Усходняй Мяжой, разумееце? Там, за ёй, нешта ёсьць. Там таксама людзі жывуць... І можа быць, там нават ёсьць гатэлі. І ў гэтую хвіліну ў адным зь іх... Няхай у самым убогім, але стаяць двое, такія, як мы, і гавораць пра сьмерць. Як цікава пра ўсё гэта думаць... ”
“Цікава”, — адгукнуўся Скіма, ня слухаючы, і дастаў са стракатага пакета зь лягатыпам “Альдзі” трэцюю рэч, якая засталася ад загадкавага пастаяльца.
Гэта было пяро.
Старое, сьмярдзючае птушынае пяро.
Трымаючы яго, Тэрэзіюс Скіма нечакана адчуў, як па целе ягоным прабегла дзіўная дрыготка. Быццам ад пяра струменілі нябачныя хвалі — і праціналі Скіму ад кончыкаў пальцаў да валаскоў на каленях.
Пацямнелае, але яшчэ гордае птушынае пяро — якое нават сваёй формай захоўвала ў сабе вобраз птушкі, вечны вобраз палёту.
Ён яшчэ ніколі не трымаў у руцэ пёраў. Ён адчуваў адначасова гідлівасьць і гордасьць — і яму няўтульна было ад гэтага дурнаватага хваляваньня.
“Што гэта?” — спытала Айсу.
“Гэта пяро. Птушынае”.
Ні Тэрэзіюс Скіма, ні Айсу ня ведалі, якія яны на дотык, птушкі. Яны ведалі толькі, якія на дотык людзі. Ведалі і не баяліся чалавечых дотыкаў. Бо такая ў іх была праца: дакранацца. На пэўнае імгненьне гэта іх зблізіла: Айсу зрабіла да яго крок, і Скіма даў ёй патрымаць пяро. З апаскаю паклаўшы яго на далонь, Айсу ўважліва разглядзела касьцяны кончык, жаўтаватую афарбоўку косых палосак, пухнаты верх. І аддала пяро Скіму.