“Хм, — Кляйнрот пацягнуў носам паветра, нібы спрабаваў на пах вызначыць, дзе ляжаць расейскія кніжкі. — Можа... Хоць не, там няма карцінак. Адны літары. Літаркі, літаркі, літаркі... Ведаеце што. Вазьміце казку. Гэта расейская казка пра хлопчыка, які зрабіўся такі малы, што змог уцячы на сьпіне гусака з роднай вёскі за мяжу. Старая казка. Вось...”
Ён замёр перад кніжнай гарою — і раптам надзвычай спрытным, амаль нечалавечым рухам кароткіх пацучыных пальцаў вышмаргнуў зь нетраў тонкую падрапаную кніжку ў выцьвілай вокладцы.
“Падарожжа Нільса зь дзікімі гусямі... — задуменна сказаў Кляйнрот. — Што толькі не прыдумаюць гэтыя расейцы. З вас марка”.
“Нільс? Гэта не падобна да расейскага імя, — кінуў Тэрэзіюс Скіма, асьцярожна кладучы манэтку на сьпіну нейкай энцыкляпэдыі. Упусьціш — і манэтка згіне сярод гэтых гор, гэтых калёнаў, гэтых асілкаў, заснулых на стагодзьдзе вартаўнікоў забытага храму. — Хоць, вядома, усяляк бывае...”
“Бывае, — пагадзіўся Кляйнрот, схапіўшы манэтку кароткімі жоўтымі кіпцямі. — Вы маеце рацыю. Бывае ўсяляк”.
6.
На літаратурную імпрэзу ў “Апошняй кнігарні” Тэрэзіюс Скіма апрануў чорную вечаровую сукенку, а паўзьверх — скураную куртку. На нагах ягоных былі тыя самыя боты да калена: як і куртка, боты былі са штучнай скуры, якая ўжо даўно перасягнула якасьцю натуральную. Некалі штучная скура адсьвяткавала, так бы мовіць, этычную перамогу над натуральнай, вычышчанай ад крыві і крыку жывёлаў (ад крыку, застылага ў яе мёртвай фактуры, пазбавіцца было цяжэй...) — а затым прыйшла эстэтычная і эканамічная.
Толькі эмігранты з далёкіх краінаў і з-за Ўсходняй мяжы, адтуль, дзе канчаецца Эўропа, захавалі барбарскую любоў да скуры забітых зьвяроў — нібы самі заставаліся зьвярамі; а можа, гэтак яны баранілі ў сабе радзіму: як вырваныя з нораў жывёлы?
Яшчэ паўтара стагодзьдзя таму з натуральнай скуры рабілі вокладкі для кніг, падумаў Тэрэзіюс Скіма, спускаючыся да дзьвярэй “Апошняй кнігарні”. Ужо другі раз сёньня, адзначыў ён, не без сумневу беручыся за жалезную ручку. Магчыма, яе хапалі спацелыя пальцы самых розных памерлых пісьменьнікаў. Ён ня ведаў ніводнага імя — але яны былі. Гэта яны напісалі ўсе тыя папяровыя горы — і ціха сышлі ў нябыт, пакінуўшы нам разграбаць створанае імі. А мы не разграбаем. Мы проста схавалі горы пад зямлю і зрабілі выгляд, што іх больш няма.
Дзьверы абыякава паглядзелі ў твар Тэрэзіюсу Скіму і адвярнуліся. Цяпер на іх была прылепленая някідкая афіша, што абвяшчала:
“Апошняя кнігарня” запрашае на вечар паэзіі
Кіма Кляўса,
аўтара паэтычных зборнікаў “0,9, 99”, “Ohne Bilder, mit Kobolden“ “Iwandurak”, ляўрэата паэтычных прэмій “Абажур”, “Абажур-2”, прэміі імя Імрэ фон Штукара, двойчы ляўрэата прэміі імя Эльзы Клюге і прэміі Івана Блядскога.
Уваход — 3 маркі. Уладальнікам залатой клюбнай карткі “Абажур” зьніжка 50 адсоткаў”.
Было безь дзесяці сем, але кнігарня, здавалася, нават не падазравала пра падзею. Нічога не зьмянілася з таго моманту, як Тэрэзіюс Скіма выйшаў адсюль, трымаючы ў руках кніжку пра Нільса. Тэрэзіюс Скіма пашукаў вачыма прадаўца, але не знайшоў і дастаў тэлефон, каб праверыць пошту. Але нешта замінала яму сканцэнтравацца. Быццам нехта назіраў за ім, заглядваў праз плячо, варушыў вуснамі... Дзе ў кніг вусны? Дзе вочы ў кніжных узгоркаў? Дзе сканчаюцца рукі састарэлых кніжных атлянтаў?..
“Агент Скі-і-ма, — Кляйнрот вынырнуў зь нейкай нары. — Ня думаў, што вы і праўда завітаеце да нас. Але я рады, напраўду рады. Беражыце нэрвы, агент Скіма. І прашу вас, ні ў што ня ўмешвайцеся. Гэта ж ня вашая кампэтэнцыя, праўда?”
Тэрэзіюс Скіма схаваў тэлефон. Ён яшчэ ня ведаў, як яму паводзіцца тут: Кляйнрот нібы сам быў старой кніжкай, якая немаведама чаму загаварыла, і яго хацелася загарнуць і паставіць на месца.
“Чытаньне будзе тут, у суседнім пакоі, — Кляйнрот зрабіў запрашальны жэст. — Асьцярожна, агент Скіма, здыміце заплечнік, не прымушайце мяне зноў насыпаць горы...”
Пакой, у які яны ўціснуліся, быў меншы за першы, але тут стаялі толькі крэслы, і таму ён падаваўся прасторнейшым. Месца каля сьцяны было вольнае — там, за маленькім антыкварным столікам, на якім стаяла запаленая сьвечка, сядзеў тоўсты чалавек у сукенцы такой кароткай, што праз тонкія калготкі можна было разгледзець друзлыя ляжкі і каляровыя майткі. Сукенка была з глыбокім дэкальтэ, адкуль вылазіла густая чорная поўсьць. У неахайнай барадзе чалавека жылі кавалкі зьедзенай сёньня ежы: зь першага позірку Тэрэзіюс Скіма вызначыў, што гэта рэшткі кебабу... канечне ж, кебабу Алі, які меў сваю ядальню на рагу Грэгар-Зандэр-штрасэ недалёка адсюль. Ніжэй за дэкальтэ сукенку упрыгожваў надпіс: “...und grün des Lebens fucking Baum...”