“Вас правесьці? Я ведаю тут усе вуліцы...”
“Дзякуй, — сказаў Тэрэзіюс Скіма. — Я дам рады і сам. Думаю, кнігарня тут толькі адна”.
8.
Ён крыху заблукаў — а можа, проста хацеў заблукаць, ногі вывелі яго да Эльбы. Тэрэзіюс Скіма стаяў на высокім беразе і глядзеў, як у тумане, што ніяк не хацеў разыходзіцца, нібы гэта была такая маўклівая дэманстрацыя прывідаў, чарнеюць агромністыя косткі старога порту, цягнуцца да неба, трывожна і маркотна.
З туману выплыў карабель, выштурхнуў сваю доўгую далонь, нібы просячы, каб на яе пасадзілі кагосьці жывога. Вока карабля сьвяцілася — і раптам жаласьлівы рык напоўніў мутную беласьць берагоў, Эльба засьпявала, працяжным, прастылым голасам, ад якога ў грудзях у Скімы ўсё сьцялася, нібы зь ім толькі што нехта разьвітаўся.
Скарга мора.
“Гэты люты прымушае мяне зьяжджаць з глузду”, — падумаў Скіма, знайшоўшы ў тумане між каляровых дамоў патрэбныя дзьверы. Надпіс “Niemandsrose“ быў зусім малы, някідкі, затое сама ружа...
Ружа ёсьць ружа ёсьць ружа
напісана было на сьцяне, да якой ён прытуліўся, бо ўвесь пакой быў завалены кнігамі, і не наступіць на іх было немагчыма. Толькі стаяць каля гэтай сьцяны зь бязглуздым надпісам і хапацца за яго позіркам, каб ня ўпасьці.
“Мы не працуем”, — сказала дзяўчына-падлетак, якая зьявілася зь ніадкуль, нібы саскочыўшы з гэтых чырвоных літар на пажоўклых, некалі белых шпалерах. Цемнаскурая тынэйджарка, захутаная ў белую коўдру. Ня ружа — але кветка, што яе зьела і аблізнулася. Белыя зубы абцягваў матавы мэтал брэкетаў, і гэта і праўда надавала ёй драпежны выгляд.
“Хіба вы ня ведаеце, мы даўно не працуем”.
Тэрэзіюс Скіма павітаўся і прысеў на кукішкі. Цяжка стаяць каля сьцяны і захоўваць раўнавагу, калі да тваіх ног зьбегліся ўсе кнігі сьвету, а ўхапіцца можна толькі за сьлізкі сэнс кароткага надпісу.
Яна нахмурылася.
“Мы не прадаем ні паштовак, ні старога порна, ні забаўных літарак на матрацы. Мы і раней іх не прадавалі. Едзьце ў Санкт-Паўлі, на Рэпэрбан, мы зачыніліся, назаўжды”.
“А калі я хачу купіць кнігу?” — спытаў Тэрэзіюс Скіма, думаючы пра тое, як бы шчыльней ссунуць ногі. Усё ж не зусім прыстойна сядзець на кукішках у вузкай спадніцы перад падлеткамі. Асабліва калі ты агент ED.
“Кнігу? — дзяўчына разгубілася. — Якую кнігу?”
“Ну, напрыклад, Хрысанагіса... У вас ёсьць паэзія?”
“Я ня ведаю такога паэта... — дзяўчына зірнула на яго спалохана. — Ён, напэўна, з гэтых, сучасных... Але ў нас ёсьць, напрыклад, Паўль Цэлян...”
“Ён часта тут выступае?”
“Хто? Цэлян? — цяпер яна ўжо супакоілася і глядзела на яго крышку пагардліва. — Ну вы даяце. Ён памёр у 1970, у Парыжы. Кінуўся ў Сэну з моста Мірабо”.
“Чаму?”
“Ён быў паэтам... — сказала дзяўчынка. — Зь імі ня так лёгка адказаць на пытаньне “чаму?””
“Гэта праўда, — пагадзіўся Тэрэзіюс Скіма. — Гэта твой любімы паэт?”
“Магчыма... — задуменна сказала дзяўчынка. Ёй відавочна спадабалася пытаньне. — Але я люблю і іншых. Напрыклад, Імрэ фон Штукара. Ён... ён таксама даўно памёр, — дадала яна пасьпешліва. — Вы чыталі яго?”
“Не”.
“Ясна... — дзяўчынка была расчараваная. — Дык ваш улюбёны паэт — гэты... Хрысанагіс?”
“Ды не, — хутка прамовіў Тэрэзіюс Скіма. — Па шчырасьці, я нічога ня ведаю пра паэзію. Паслухай... Як цябе завуць?”
“Міра”.
“Паслухай, Міра. Я агент Скіма з Бэрліну, з аддзелу, які займаецца ідэнтыфікацыяй невядомых асобаў. Учора ў адным гатэлі памёр чалавек, пра якога ніхто нічога ня ведае. Разумееш? І мне сказалі, што ў гэтай кнігарні я магу знайсьці патрэбныя зьвесткі. У старога Лямпэ”.
Дзяўчынка слухала яго недаверліва, яна яшчэ шчыльней загарнулася ў коўдру і цяпер нагадвала белае пірожнае зь цёмнай чарэшнінай наверсе. Трэба сказаць ёй, каб замыкала дзьверы — калі ўжо яны і праўда не працуюць.
“Стары Лямпэ — гэта мой бацька”.
“Бацька? Колькі ж яму гадоў?”
“Я нарадзілася, калі яму было шэсьцьдзесят. А калі мне споўнілася трынаццаць, ён памёр”.
“Ясна, — Тэрэзіюс Скіма ня вытрымаў і ўсеўся на падлогу, рассунуўшы кніжныя завалы мыском бота. Якая палёгка. І якая няўдача. — Мне шкада, Міра. Але, можа, ты зможаш мне дапамагчы? Можа, ты нешта чула пра...”
“Не сьпяшайцеся, агент Скіма, — сур’ёзна сказала Міра. — Вы вельмі сьпяшаецеся і таму можаце прапусьціць нешта важнае. Вы ж у кнігарні. Так, мы зачыніліся, але кнігі ўсё яшчэ тут. Бачыце? У кнігарні нельга быць пасьпешлівым, нельга рабіць таропкіх высноваў. Так навучыў мяне бацька. Гэта ня фільм і не відэаблог. Гэта кнігі. Трэба мець цярплівасьць, каб іх прачытаць. І яшчэ большую цярплівасьць, каб зразумець. Чытаньне — гэта праца. Магчыма, цяжэйшая за пісьмо”.