На экране зьявілася тоўстая старая кніга ў карычневай вокладцы. Лямпэ старанна пакруціў яе ў руках, паднёс да аб’ектыва.
“Гэта... Гэта “Lebenslexikon“ 1930 году. Выдавецтва Карла Маера, Ляйпцыг-Вена-Цурых... Сто дваццаць гадоў мінула... Га, як вам? А яна тут, у мяне ў руках. Кніга для мяшчанаў, для тых, хто ведаў, што такое дом, свой дом... Сям’я, кухня, госьці, рытуалы... Гігіена часу — вось пра што гэтая таміна. Як жыць, што і як есьці, як лічыць, што думаць, што сьніць. Каб пражыць да канца з годнасьцю і без ганарлівасьці. Кніга, якая скажа вам, вырадкі, пра вас саміх значна больш, чым вы там сабе навыдумляеце... Але хіба ў вас хопіць сілачак хаця б пагартаць яе? Хіба вам цікава нешта, што было ўчора, сёньня гадзіну таму, што было хвіліну перад тым? Вам цікава толькі тое, што ёсьць і што будзе! Вы ж нічога ня ведаеце, нічога!
Хіба вы ведаеце... Ведаеце, што...”
Рукі ў Лямпэ трэсьліся, сьліна цякла на падбародзьдзе. Цяжкая кніга скакала ў ягоных руках, як жывая.
“Ведаеце, што... Ведаеце, што каб прыгатаваць старую курапатву... Die vorbereiteten Rebhühner werden gespickt oder mit Speckscheiben umwickelt... Ясна вам? А nachdem sie gesalzen und mit Pfeffer eingerieben sind, werden sie in eine gutgebutterte und mit Speck ausgelegte Kasserolle getan, in der man auch Zwiebel, Mohrrüben, Gewürze und so weiter gar gedämpft! Die Tunke wird durch ein Sieb gerührt, mit Mehl gebunden und mit Pfeffer und Salz abgeschmeckt!”
Стары Лямпэ зарагатаў. Ён увесь час рабіў паўзы, як актор — быў час падумаць над ягоным трызьненьнем. На тое і быў разьлік старога хітруна. Рэжысэра гэтага кіно.
А кіно працягвалася.
“Ды вы нават голуба прыгатаваць ня зможаце... Цуцыкі... — зацыкаў крывымі зубамі Лямпэ. — Калі вам яго пакласьці забітага на стол... Вы баіцеся птушак. Баіцеся... А карпа па-польску? А ногі трусу адсекчы? Зьняць шкуру? Я ўжо не кажу пра лябскаўс! Выйдзі зараз на вуліцу — дзе ты ў Гамбургу паясі лябскаўс? Ежу нашых партовых грузчыкаў? І дзе ты знойдзеш грузчыкаў? Усе блогеры. Усе пісьменныя — і ніхто ня можа пісаць ад рукі... Лябскаўс... Яны нават ня ведаюць, што гэта значыць. І ня хочуць ведаць! Дробна пасечаная цыбуля падсмажваецца з лаўровым лістом, закідваюцца кавалкі смажанага мяса, паперчанага, добра паперчанага... Тоўчаная вараная бульба... І ўсё гэта паліваецца тлушчыкам і соліцца, ды яшчэ спэцыі паўзьверх... Каляндра! Каляндра... Хто з вас, паўдуркі, ведае, што такое каляндра? І што гамбурская ежа завецца лябскаўс? Хто з вас памятае смак халоднага бурака з іржавай таркі і гарачай, палітай тлушчам бульбы? Максымум, на што вы здольныя, гэта прамямліць: пю-ю-юрэ-ээ... Пю-рэ-эээ...”
Тэрэзіюс Скіма ўпотай зірнуў на Міру — але яна, не адрываючыся, глядзела на твар бацькі, зялёны ад жоўці, жоўты ад злосьці.
“І хто з вас... — Лямпэ цяжка ўздыхнуў і раптам зрабіўся такі маркотны, нібы ведаў нешта, што ім, ягоным гледачам, ужо ніколі было не спазнаць. — Хто з вас можа сказаць, адкуль гэта...”
І стары, прымружыўшы вочы, прадэклямаваў нечакана ясным, глыбокім голасам, не раўнуючы як тыя даўно памерлыя дыктары радыё:
“Містэр Леапольд Блюм упадабаў сабе ў ежы нутраныя ворганы жывёлаў і птаства. Ён любіў густы суп з гусіных вантробаў, арэхападобныя пупы, начыненыя печаныя сэрцы, падсмажаную скрылёчкамі ў цёртых сухарох пячонку, смажаную ікру траскі...” — тут Лямпэ шчасьліва ўсьміхнуўся і працягваў ужо зноў нібы зьдзекуючыся:
“Больш за ўсё ён любіў прыпечаныя на вугольлі барановыя ныркі, якія пакідалі на ягоным паднябеньні далікатны прысмак лёгкадухмянае мачы”.
Тэрэзіюса Скіму перасмыкнула. У глотцы вырас камяк, сутаргава таргануўся, ледзь ня вылез вонкі — Тэрэзіюс Скіма намаганьнем волі загнаў яго назад і праглынуў сьліну. Цяпер усё навокал пахла мачою. Нават ад Міры ішоў гэты пах — пах нямытай дзяўчынкі, smells like teen spirit, яму хацелася наверх, на вуліцу, хапнуць ветру з Эльбы, уцягнуць у сябе неспакойны подых гораду і, можа, быць, нават пастаяць побач зь якім-небудзь жабраком, які курыць танную папяросу. Толькі так, толькі так.
“Джойс”, — прашаптала Міра, а стары мармытаў усё новыя цытаты.
“Што ты сказала?”
“Гэта Джойс”, — яна павярнулася да яго зьдзіўлена і абурана. Быццам выкрыла толькі што ягонае няўменьне чытаць.
Тэрэзіюс Скіма шматзначна гмыкнуў. Ён ніколі ня думаў, што словы здольныя на такое. Некалькі словаў, пражаваных зьедлівым старым карчом — і гэты цёмны пакой напоўніўся пахамі. Гэта неверагодна — і ўсё ж гэта было так. Гэта было як чараўніцтва. Але Тэрэзіюс Скіма ведаў, што цудаў не бывае.
“...Ніхто з вас ня ведае, пра што я кажу... — пагардліва жаваў свой зялёны атручаны язык стары Лямпэ. — А ён — ведаў. Аднойчы ён проста прыйшоў да мяне ў кнігарню, са старым заплечнікам, пачаў гартаць кніжкі, і застаўся. Я ня змог яго выгнаць, панове...”