Змагаючыся з камяком у горле, Тэрэзіюс Скіма наставіў вушы. Мркняў.
“Я плаціў яму дваццаць пяць марак на месяц. Ён сядзеў тут і прадаваў старыя паштоўкі, порначасопісы і іншую чухню. Калі нехта заходзіў — а такое здаралася ўсё радзей і радзей. Аматары старызны вымерлі, а турысты купляюць падробку на Рэпэрбане — ім шкада нават паўмаркі за Рэч з Тых Часоў, навошта, калі на Рэпэрбане ёсьць бяздарныя імітацыі за дзесяць пфэнігаў штука? Ён сядзеў тут, пад ружамі, і чытаў кнігі. Гартаў, шаптаў нешта, быццам сыпаў пясок — горку за горкай, горку за горкай. Я і сам мог сядзець на касе, калі мне і патрэбны быў памочнік, дык хіба што весьці ўсю гэтую бясконцую блядзкую перапіску з падатковай і яе ганчакамі... Але я дазволіў яму сядзець там, пад ружамі. Было ў ім нешта такое...”
Стары апусьціў вочы. Прыкмета таго, што зараз пачнецца мана. Мана ў імя нейкай сьвятыні. Як жа лёгка выдаюць сябе людзі, калі пачынаюць маніць у імя сьвятыні, падумаў Тэрэзіюс Скіма — і памыліўся.
“Больш за ўсё ён баяўся памерці адзін у танным гатэлі... Была ў яго такая фобія. У кожнага свая фобія. Я вось усё жыцьцё баяўся катоў. Хер яго ведае, чаму. А ён баяўся памерці ў занюханым гатэлі ў поўнай адзіноце. Я казаў яму: гэй, хлопец, ты яшчэ малады, якая нахрэн сьмерць? Пакуль табе прыйдзе час паміраць, гатэляў ужо не застанецца. Замест іх будуць труны з кнопкамі: здавай чамаданы, кладзіся і дохні. Да раніцы. А раніцай прачынаешся і плаціш за паўстаньне зь мёртвых. Дурны жарт, га? Як могуць людзі, якія не чытаюць кніг, ведаць, што такое сьмерць?..”
Стары Лямпэ зь нянавісьцю зірнуў на Скіму.
“Сьмерць — гэта майстра нямецкі глядзіць блакітнае вока”
Ён уперыўся вачыма ў агента і раптам зарагатаў.
“Блакітнае вока нямецкага майстра!”
Адсьмяяўшы порцыю жоўтай сьліны, ён сплюнуў і выцер дрыготкай рукой шырокі, нібы ўзрэзаны па краях рот.
“А аднойчы я заўважыў, як ён піша, мой памочнік. Як ненармальны, ад рукі, у нататніку. Што ты там пішаш, сынку? Вершы. Вершы? Пачытай. Я паслухаў... Я нічога не зразумеў, гэта былі вершы на нейкай іншай мове, можа, рускай, а можа, і не, мой прадзед ведаў рускую... Я даўно казаў, што некалі яны адгародзяцца ад нас мурам. Рускія любяць муры... Рускія. Рускія напісалі такія кнігі, у якіх ёсьць усё... Усё, вашу маць. Дзьвесьце гадоў таму напісалі — і вось нарэшце іх вялікія пісьменьнікі падохлі. Усё. Але ніхто ня хоча ведаць пра сябе ўсё... Цікава, хто ты, там, сярод жывых? Мужык ці баба? А, насраць. Усё роўна ў бабскай адзежы... Гэтая мода прыйшла надоўга...”
І тады ў руках старога Лямпэ зьявілася бутэлька нейкага алькаголю. Ром? Тэрэзіюс Скіма ажно прыўстаў ад зьдзіўленьня — яму падалося, што гэта тая самая бутэлька. Тая самая — і не. Ён ня бачыў мулаткі. Стары трымаў бутэльку этыкеткай да сябе. Нібы наўмысна дражніў жывых — ідзіце, маўляў, сюды, ляціце церазь Лету, лёгкія матылькі, ляціце і паглядзіце.
Зарослы сівымі валасамі кадык здрыгануўся, Тэрэзіюс Скіма адчуў смурод алькаголю. Гэта нейкае дзіва — але ён, вочы якога ўжо балелі ад напружаньня, адчуў гэты густы водар, нібы сядзеў у адной з кнайпаў Кройцбэргу, сярод алкашоў і лузэраў з усяго сьвету.
“Я адразу адчуў, што гэта нешта сапраўднае. Ягоныя вершы. Хоць не разумеў у іх ані слова. Клянуся маімі гнілымі зубамі, я адразу ўцяміў, з кім маю справу. З паэтам. Я кажу гэта — і мне ня сорамна. Паэт. Паэт. Вось вам, вы, жывыя! Я сказаў яму: малец, мы зладзім табе вечар у кнігарні. Разаслаў абвесткі, расклеіў паўсюль: ад Фульсбютэлю і Ольсдорфу да Альтоны. Ніхто не прыйшоў. Толькі я ды ён. Ён толькі ўсьміхнуўся. Як жа слаўна мы набухаліся ў той вечар! Я, ён і мая Матумбі. Шкада, што яна сышла. Але правільна зрабіла — у яе алергія на кнігі і няўдаліц. А мы і былі тым, ад чаго ў яе пачаліся кароста і астма: кніжнымі няўдаліцамі...”
Лямпэ зноў сплюнуў.
“Пасьля таго вечара я напісаў гэтым няздарам, гістэрычным паэцішкам, Кіму і ўсім іншым: усё, чытайце і прадавайце сваё дзярмо дзе заўгодна, але ня тут. Тут будзе месца для сапраўднага. Для таго, што ніхто ня здолее прачытаць. А яму, свайму паэту, я сказаў: некалі яны ўсё роўна прыйдуць. Сюды, у “Niemandsrose”. Можа, праз сто гадоў, а можа, заўтра. Якая розьніца. Прыйдуць, каб знайсьці цябе, хлопча. Але будзе ўжо занадта позна. Яны заўжды прыходзяць запозна, каб знайсьці цябе і спытаць, хто ты...”
Лямпэ зьвесіў галаву. Шкляны позірк, апушчаны долу, не казаў больш нічога. Ён быў п’яны — або гэта Тэрэзіюс Скіма захмялеў ад бясконцага патоку словаў, пад які яму так падабалася падстаўляць галаву.