Скіма раптам уявіў, што ён нікуды адсюль ужо ня выйдзе. Так і застанецца ў гэтай забытай богам і людзьмі, нікому не патрэбнай кнігарні. І кожны дзень будзе бачыць на сьцяне: Ружа ёсьць ружа ёсьць ружа. І так не спасьцігне сэнс гэтых бязглуздых і злавесных словаў.
Ці знойдзецца нехта, хто будзе шукаць яго, Скіму? І ці прыйдзе некаму ў галаву шукаць яго тут?
“У яго была кніжка. Халера на вас, я пераклаў бы яе, калі б мог. Так, ён меў пры сабе кніжку, пра якую сказаў толькі, што яе надрукавалі ў Празе. Там друкуюць кнігі? — спытаў я. Там ёсьць такі дом, куды можна прыйсьці пераначаваць, зьесьці суп і выдаць кніжку. Адзін асобнік. Яго заснавала нейкая вар’ятка, патлумачыў ён неахвотна. Ты прыехаў з Прагі? — спытаў я, хоць ведаў, што ён ня любіць пра гэта гаварыць. Не, адказаў ён і зноў сказаў гэтую сваю загадкавую фразу... “Пра тое, адкуль я ўзяўся, напісана ў адной казцы. Казка ў чэраве кніжнай гары, гара ў старой кнігарні, кнігарня ў часе, час унутры нас саміх”. Вось жа скаціна... Загадкавая, мілая скаціна, якая аднойчы здарылася са мной, хоць я быў проста кніжны чарвяк, ня болей...”
Лямпэ засьмяяўся.
“Ён так і не сказаў, як яго завуць. А яшчэ ў яго было пяро. Старое, пашкуматанае пяро — ці то курынае, ці то гусінае. Проста пяро. Pinna... Я не пытаўся ў яго, навошта яму пяро. Не, ён не пісаў ім — але заўжды правяраў, ці на месцы гэтае пёрка. Кожны з нас вар’яцее па-свойму, і ў кожнага свае фобіі і свая жарсьць. Па-мойму, у ягоным жыцьці галоўным было менавіта гэта: вершы, старое пяро і жах перад адзінотай у танным гатэлі. Ён мог днямі нікуды не хадзіць, сядзець тут, чытаць і пісаць... О, мне гэта падабалася. Гэта была мая стыпэндыя, Writer-in-Residence і Writer-in-Exile, якую я даў таму, каму хачу... мая справа, мой выбар. Стыпэндыя для паэта, стыпэндыя старога Лямпэ...”
Стары закашляўся.
“Я дапамог яму, а ён мне. Мне было добра зь ім. І калі б Матумбі і праўда кахала яго, дык... а-а-а... Чорт зь ім. Няхай! Аднойчы ён проста сышоў. Нічога нікому не сказаўшы. Вось сьвіньня. Больш я яго ня бачыў. І ўсё скончылася. Але я ведаў, што некалі яго будуць шукаць. І вось думаю сабе: калі ён сышоў... няўжо і праўда гэта быў танны гатэль і ўбогая адзінота?.. Ці вы, там, сярод жывых, хто слухае мяне — гэта ягоная слава?”
Лямпэ нарэшце замаўчаў. Словы стамілі яго. Тэрэзіюс Скіма адчуваў, што кіно зараз скончыцца. Міра нерухома сядзела побач, падпёршы кулакамі падбародзьдзе, коўдра спаўзла на падлогу, ён пацягнуўся, каб падняць — і ўсё сапсаваў.
“Цыц”, — цыкнула яна на яго.
Бо гэта быў яшчэ не канец фільму.
“Яны... — стары Лямпэ паглядзеў некуды скрозь іх. Паглядзеў і ягоныя блакітныя вочы прапітага вікінга засьвяціліся нейкай непрыстойнай маладосьцю. — Унутры іх была зямля, і яны капалі. Яны капалі й капалі, так дзень іх мінаў, іхняя ноч. І Бога яны не хвалілі, які, так яны чулі, усё гэта прагнуў, які, так яны чулі, усё гэта ведаў. Яны капалі і болей нічога ня чулі; не памудрэлі, ня склалі ніводнай песні, ня выдумалі сабе аніякай мовы. Яны капалі...”
“Што гэта значыла?” — асцярожна спытаў Скіма.
“Гэта значыла, што вам трэба навучыцца маўчаць, — злосна прамовіла Міра і паднялася. — Цэлян! Але што вам Цэлян... Я магу скінуць вам гэтае відэа, калі хочаце”.
“Думаю, я вывучыў гэты маналёг на памяць, — Скіма таксама падняўся. — Скажы... Ты таксама пішаш вершы? Хочаш быць... паэткай?”
“Я? — яна быццам задыхнулася гэтым сваім “я”. — Я? Не. Што вы. Я вучуся. І буду дызайнэрам вопраткі. Паэткай... Паэткай можна быць толькі ўпотай. Сапраўдныя паэты нябачныя. Так што не чакайце праўды, калі хочаце яе ведаць”.
“Ты гаворыш зусім як твой бацька”.
“Мой бацька? — голас Міры загучаў сталёвымі сходамі. Яны падымаліся ў кнігарню — і перад тварам Скімы мільгалі складкі яе стракатай спадніцы. — Мой. Бацька. Зрабіў. Усё. Каб маё жыцьцё было як мага больш цяжкім. Ён пакінуў мне толькі сваю “ружу”. Змарнаваў усё на нейкага паэта, якога я нават не магу прачытаць. А той кінуў яго і сышоў. Не шукайце рамантыкі там, дзе ўсяго толькі холад і гразь. Бывайце, агент Скіма. У мяне столькі работы. Трэба ж гэта ўсё некуды падзець. Вы ж не зьбіраецеся тут заставацца, праўда?”
“А твая маці?”
“Яна выйшла замуж і зьехала ў Мюнхен. Так што гэтыя кнігі давядзецца паліць мне. Жыўцом”.
Тэрэзіюс Скіма ўздрыгнуў і пацягнуў носам паветра, у якім, здавалася, ужо адчуваўся дым.
“Чаму адразу паліць? Здаецца, кнігі ўжо даўно ня паляць. Іх перапрацоўваюць у...”
“Яны заслужылі крэмацыі, — сур’ёзна сказала Міра. — Хіба вы яшчэ не зразумелі, агент, што гаворка насамрэч ідзе пра нешта большае, чым проста старая папера?”