Тэрэзіюс Скіма ўзяўся за ручку дзьвярэй і кіўнуў. Яна раптам зрабілася яму такой непрыемнай, гэта чорная дзяўчынка са змрочнымі зморанымі вачыма, што хацелася забыць яе як мага хутчэй. Ён падумаў пра ром, якім суцяшаў сябе пастаялец у сваю апошнюю ноч. Няўжо яму і праўда было лягчэй глушыць сябе? Мо ён таксама намагаўся некага забыць? Тэрэзіюс Скіма ўявіў сабе алькагольнае ап’яненьне — некалі даўно ён часам піў віно і піва, зь першай жонкай. Гэта было так бессэнсоўна. Як піць ваду з мора, пагрузіўшы ў яго сваю галаву.
І гэткі ж агідны смак назаўтра.
На вуліцы яго нарэшце званітавала.
Ён узяў сабе двайное эспрэса, сеў на лавачцы над Эльбай, з асалодай адчуваючы, як кава вылізвае яму поўны бруднай кісьліні рот, і набраў Айсу.
“Ты ж зьбіраешся заўтра раніцай назад у Бэрлін?” — спытаў ён увечары ў Алексе, старым рэстаране на беразе Альстэру. Спытаў, няўважліва назіраючы, як яна абгрызае курыную костку, і ведаючы, што яна чакае зусім іншых словаў.
“Пачакай... — яна выцерла пальцы. — Дай я ўгадаю, якое слова галоўнае. Заўтра? Не... Раніцай? Не... Ты? Ізноў не. Відаць, ты проста хочаш мяне пра нешта папрасіць. Тады так і скажы”.
“Пакармі маіх катоў. Я дам табе ключ”.
“Гэта гучыць як верш, — усьміхнулася яна. — Пакармі маіх катоў... Я думаю, яго мог бы напісаць гэты твой паэт. Пакармі маіх катоў, я дам табе ключ. Можа і ты ў нас замаскаваны паэт, а, агент Скіма?”
Ён і праўда ўсё ёй расказаў. Яму трэба было расказаць — каб уся інфармацыя ў галаве расклалася па сваіх палічках і ніводная драбяза не завалілася ў шчыліну, на якія такі багаты чалавечы мозак. Ён расказаў ёй пра кнігарню і Міру, пра старога Лямпэ, ня мусіў, але расказаў — нібы ад рукі запісаў усё, што пачуў за апошнія дні. Запісаў і намаляваў схему.
“Вось ключ”.
Яе халодныя рукі нагадалі яму раніцу ў “Розэнгартэне”. Дзелавіты стук дзятла, брыдкія галасы жывых і голыя падэшвы паэта, які баяўся толькі аднаго — вось такога канца.
9.
Віза прыйшла ў той самы вечар — тэлефон гучна ляснуў языком, і вось ужо агент Скіма, мужчына, трыццаць пяць гадоў, тройчы жанаты, а цяпер разьведзены, сярэднезабясьпечаны, беспартыйны, у сувязях з расейскай разьведкай не заўважаны, жыхар прасторнай студыі ў Шпандаў, уладальнік трох безвалосых катоў і котак, пары гэткіх самых безвалосых рук і пары чыста паголеных ног меў поўнае права наведаць Чэскую рэспубліку.
Ён кепска спаў гэтай ноччу — пад вокнамі маленькага пакоя гатэлю “Розэнгоф” у Санкт-Георгу ўсю ноч нехта маліўся сваім багам, ён круціўся ў ложку і нават паспрабаваў далучыцца да гэтай малітвы, каб зрабіцца часткай ночы і нарэшце заснуць. Ня выйшла. Тады ён знайшоў у сеціве фільмы Маладых Рэжысэраў і пачаў глядзець іх адзін за адным: трох, чатырох, пяціхвілінныя фільмы, поўныя гвалту і лаянкі, тупой пакоры і нейкай першабытнай радасьці: нібы нябачная істота біла камень аб камень і ціха сьмяялася ад задавальненьня. Ён ненавідзеў гэтых Маладых Рэжысэраў, ён забараніў бы ўсё гэта, калі б мог — але вось, яшчэ адзін суд абмежаваўся штрафам, яшчэ адзін фільм гуляе па сеціве, ананімны і беспакараны. Ні на водным відэа ён не пабачыў нікога, хто нагадаў бы яму памерлага пастаяльца. Пад раніцу ён праваліўся ў сон пад бязгучныя крыкі чарговай ахвяры — ён ня памятаў, што яму прысьнілася, толькі адно ўспаміналася, калі ён крочыў на вакзал: што ён быў судзьдзём і з асалодай вымаўляў дзіўныя словы на невядомай мове. Словы, якія ў сьвітальнай гулкасьці шыза-рудых вуліц ён ужо ня змог бы паўтарыць — і, напэўна, ня зможа ўжо ніколі.
У цягніку, што пасьля Бэрліну пачаў запавольваць свой амаль д’ябальскі па імклівасьці бег, ён задумаўся пра тое месца ў маналёгу Лямпэ, дзе стары казаў пра адказ памерлага на свае пытаньні. Напрыклад, на пытаньне адкуль той узяўся. Ён не хацеў прызнавацца. Меў, відаць, прычыны. “Пра гэта напісана ў адной старой кнізе...” — так адказаў старому невядома зь якога месяца скінуты паэт. Дурацкі адказ. Вядома, ён меў на ўвазе сваю ўласную кніжонку. Там мусіла быць праўда. І ўсё ж хіба могуць вершы казаць праўду? Магчыма, гэта была нейкая іншая кніга — у якой пастаялец пабачыў сябе. Сюжэт свайго жыцьця. Можа, гэта была кніга пра яго, напісаная некім іншым? Кніга... Некалі нават пашпарт можна было назваць кнігай. Папяровай кнігай, якую аўтар, дзяржава, прадае сваім падданым за невялікія грошы. Прымусова. Прымусовая паэзія паліцэйскіх чыноўнікаў. Ён таксама быў адным зь іх, ён, Тэрэзіюс Скіма, чалавек, на якога ўсе азіраліся, праходзячы па вагоне, бо ў ягоных руках ляжаў труп. Труп старой кнігі. Непахаваны, неспакойны і незразумелы.
На якой жа мове ўсё гэта напісана? Тэрэзіюс Скіма адкрываў усё новыя і новыя старонкі ў сеціве, якія паблажліва-сухой мовай расказвалі, што ў Новым Расейскім Райху людзі балбаталі некалі ня толькі па-расейску, але і на дзіўных малых гаворках, якімі гэтыя небаракі вельмі ганарыліся. Тэрэзіюс Скіма ніяк ня мог зразумець, чаму. Адкуль у іх быў гэты гонар за сваё малое, калі над імі ўжо даўно вісеў цень будучага таталітарнага пракляцьця? І ў гэты жудасны час яны думалі пра свае дыялекты? Замест таго каб бегчы і крычаць — або капаць сабе сховішчы?