“Пэтра!”
“Што?”
“У цябе няма такога адчуваньня, што нас з табой і ўсё гэта, усю гэтую гісторыю напісаў нехта?”
“Пра нас?”
“Нас і ўсё гэта, што з намі адбываецца. Нейкі паэт з Расеі. Які ніколі ня быў па гэты бок Граніцы. Ён проста прыдумаў нас, вычытаў са старых кніг”.
“Ты напіўся”.
“Я напіўся”.
Яны ўваліліся ў Пэтрын клюб, нібы ком вулічнага сьнегу. Хлопцы ўсё яшчэ сядзелі там — і нехаця павярнулі цяжкія галовы. Яны спалі, падумаў Скіма. Яны заснулі адразу, калі ён выйшаў ад іх некалькі гадзін перад тым. Гэта месца для іхнай сьпячкі.
“А ну марш усе на вуліцу, — нізкім пагрозьлівым голасам сказала Пэтра. — Няздары. Вы ж адурэеце тут, вунь вочы якія, як у наркаў. На паветра, наперад, у людзі. Тут дыхаць няма чым. І каб да раніцы не вярталіся!”
Маладзёны пакорліва пацягнуліся да сваіх балахонаў, зваленых у кучу. Пэтра прасачыла, каб яны выйшлі, і зачыніла дзьверы.
“Зараз я падумаю, дзе б гэта магло быць...”
“Гэта ягонае пяро?”
Тэрэзіюс Скіма дастаў пяро з заплечніка і ледзь не зламаў.
“Так, ён чамусьці ўвесь час цягаў яго з сабой... Відаць, памяць пра нешта. Ці амулет. Я спрабавала распытаць яго, як ён трапіў у Парыж. Мусіў жа ён неяк дабрацца туды з таго боку Граніцы. Не пераляцеў жа празь яе”.
“І што?”
“Нічога”.
“Ты кажаш: не пераляцеў... У Бэрліне я купіў адну рускую кнігу... Рускую кнігу пра хлопчыка Нільса. Там межы перасякаюць менавіта так. Пералятаюць на птушках”.
“Што ты чытаеш, Скіма? Што ў цябе за густ...”
“Прабач. Дык што сказаў Парыжанін?”
“Парыжанін толькі ўсьміхаўся. Усё пра мяне, сказаў ён...”
“...Напісана ў адной старой кнізе, — сказаў Скіма, цяжка варочаючы языком. — Так?”
“Так. Вось, знайшла. Як ні дзіва”.
І Пэтра працягнула яму пакамечаныя аркушы. Скінула куртку, адчыніла дзьверцы, якіх Скіма нават не заўважыў, дастала бутэльку сьлівовіцы.
“Самы час выпіць”.
Яна наліла ім у брудныя шклянкі. Скіма ікнуў, прымружыўся і выпіў усё да дна.
“А цяпер можаш пачытаць... Уголас. Калі зможаш. Цяпер ты маеш і арыгінал, і пераклад. Але гэта табе не дапаможа. Табе ўжо нічога не дапаможа, Скіма. Табе і тваёй снобскай бародцы”.
Ён нахіліўся над паперкамі і паслухмяна пачаў чытаць, намагаючыся сабраць у словы беглыя літары, такія знаёмыя — і пазбаўленыя нават намёку на сэнс.
“Aiduzu, aiduzu psauta-spajmalnutika,
Jaf rukoju,
Mautika us nitutima,
Mautika us kugoje kristutima,
Us neistoje hutima u strilutima...”
Страшныя і вясёлыя “uti” скакалі перад вачыма Скімы. Не, гэта была ня мова. Гэта была гульня, у якой ён, Скіма, быў усяго толькі маленькім мячыкам.
“...Nutima, volfsutima ujmatuzu,
Bim nepletuzu,
tuzu
makinogrimutima...”
“Я нічога не разумею”, — сказаў ён і падняў галаву.
Пэтра стаяла перад ім аголеная і з асалодай назірала за ягонымі асьлепленымі вачыма. А потым падышла і засунула руку яму пад спадніцу.
“Цяпер ты падобная да мядзьведзіцы”, — сказаў ён.
“Здымай”, — сказала яна, рассоўваючы поўсьць. На гэтым вялікім целе было ўсё, што ён шукаў. А яна правяла рукой па кнігах — і яны паляцелі на падлогу, як спалоханыя куры. Пад верхнім слоем была нізкая канапа, якая ўпіралася рэбрамі ў падлогу, а на ёй, як абяцаньне, гэткі ж бухматы, але не занадта, плед.
“Калі ёсьць мова, мусіць быць і слоўнік”, — сказаў Скіма, якому не хацелася выбірацца зь яе цёплага цела.
“Калі ты пашукаеш тут... — Пэтра абвяла шырокай далоньню пакой. — Дык, можа, праз год і знойдзеш. Але глядзі, вось гэта, здаецца, ня верш. Гэта проза. Ён напісаў тут нешта, што не ўвайшло ў кнігу”.
Выгнуўшыся, Скіма ўхапіўся за аркуш, які прыляпіўся ззаду нейкага верша. І прачытаў напаўголасу, адчуваючы, як тахкае ашалелае ад гэтага вечара сэрца:
“U mau irukutima agramuta. O agramuta, sau au bim asituzu u o agramutejle. Nekau krauta bim laduzu balbutima. O sau bim aluzu. Neistoje balbuta neistoje tajnobalbalnutima. Akkou legoje balbuta, legoje akkou klinkuta. U uvjutima izimoje, au kartuzu i.v.s. da krapuzu nutima, mau rukutika chlopcy neamiluzu mau parou o. Razozhgu ja kamin budu pit, khorosho bi sobaku kupit. Suta imatuzu laduzu sabau istutima. U stutima M. au bim imatuzu istuzu fafroje. Fuzu okutima, akkoubif au akkou ujma. Najda onki dinutima bu aiduzu amgluta, au bu siduzu u mau sauroje autima da bu pavuzu guroju. Da ujma algobalbuta bu istuzu u stutima m. u uvjutima sau nekau nekalau neasituzu. Tau bim neistuzu kalau bim neimatuzu posabau sigrutima. Au — bim.