Tau kartuzu o amglutima da neveduzu sau tau kartuzu. Najda tau imatuzu asituzu dukoju:
Agramutejle pomirnoje
Stuta
Uviuta
Truduta
Natuta. Mau natuta.
Akkou au bif aluzu okuzu, kau tau. Akkou au skamuzu bu neistuzu u skamutoje ujmatulutima, onki, onki. Akkou au skamuzu sau nekau bu nekartuzu o nebavoje balbutima... Najda au imatuzu aiduzu dukoju. U stutima B. M-H-P-P-H-B. U stutima sau neamiluzu, na sutika kau au neveduzu.
V.B.”
“Здаецца мне, Скіма, тут ёсьць адна фраза, якая выпадае...”
“Я заўважыў, ня дурань”, — Скіма вызваліўся зь яе абдымкаў і намацаў пляншэт. І вось яны ўжо мелі пераклад. Добра жыць у сучаснасьці. Заўжды жыць у валасах сучаснасьці.
“Запалю камін, буду піць, добра б купіць сабаку, — паўтарыла Пэтра. — У арыгінале гэта верш. Буду піць — гэта я разумею”.
“Тут усё верш, па-мойму, — сказаў Тэрэзіюс Скіма. — Уся гэтая мова як верш. І ўсё рыфмуецца”.
“Ня ўсё, што рыфмуецца, верш, дарагі мой Тэрэзіюс, — прамовіла Пэтра. — Дай мне цыгарэты”.
“Ты мяне задушыш”, — сказаў Скіма: атрымалася нечакана шматзначна.
“Хадзем, я пакажу табе адно месца”, — Пэтра ўзьняла сваё вялікае цела высока над ім. Вялікі зьвер, вялікая мядзьведзіца.
“Там холадна, і ў мяне баліць галава”, — сказаў Скіма, хутаючыся ў плед.
“Хіба ты не паедзеш у Парыж заўтра раніцай?”
Пэтра нацягнула куртку — а ён усё яшчэ ляжаў на гэтай нізкай, як зямля, канапе, зусім голы. Тэрэзіюс Скіма маркотна падумаў пра свой рахунак. Што ж, яшчэ адно падарожжа ён мог сабе дазволіць. Апошняе. Адно. Усё ж Парыж варты імшы і двухсот марак.
Імшы? Якой імшы, Тэрэзіюс Скіма? Адкуль гэтыя словы, якія атакуюць цябе з усіх бакоў, гудуць і шыпяць, нібы лятучыя зьмеі? Словы розных моваў, што згаварыліся давесьці цябе кудысьці, куды ты зусім не прасіў?..
“Навошта я табе?” — спытаў ён у таксі, з задняга сядзеньня: Пэтра ўзьлезла побач з кіроўцай, пажылой жанчынай з выгаленай галавой, на фоне якой Пэтрыны валасы падаваліся яшчэ гусьцейшымі.
“Каб сагрэцца”, — сказала Пэтра, узіраючыся ў свой дзіўны горад. — Прыехалі. Табе, вядома, трэба было б надзець гэтую іхную шапачку, але...”
Яна настойліва паглядзела на яго — ён расплаціўся і выйшаў у праскую ноч. Яны стаялі на лапіку засьнежанай зямлі, заціснутай высачэзнымі дамамі, і Скіму падалося, што з кожнага акна за ім сочаць сумныя стомленыя людзі. Хто яны былі? Што думалі і што бачылі — назіраючы за тым, як высокая жанчына падсаджвае іншую, а можа, гэта былі мужчыны, а можа, наогул дзьве жывёлы караскаліся праз агароджу старых, цудам ацалелых могілак?
Гэта і праўда былі могілкі. Пэтра ўпэўнена ішла наперад — і вось яны ўжо спыніліся каля адной з магілаў.
“Тут”, — прамовіла Пэтра ціха.
Скіма таксама суцішыў дыханьне. У сьвятле далёкіх ліхтароў, што дабіралася сюды ў выглядзе таямнічай, быццам падземнай сьвецені, яны былі аблачынкамі пары — і раставалі, раставалі...
“Гэта магіла Кафкі”.
Тэрэзіюс Скіма думаў пра тое, як жа мала ён ведае пра сьвет і сябе. А яшчэ пра тое, што калі ён ня вып’е пігулку, дык зараз памрэ, проста тут, пад нагамі ў Пэтры і на грудзях нябожчыка. Памерці на могілках. Не, гэта было ня страшна. Гэта было сьмешна.
“Ведаеш, як ён памёр? У аўстрыйскім санаторыі. У пачатку лета. Проста ў пакоі. Лёгачны крывацёк, побач Дора, апошняе ягонае каханьне. Доктар, дайце мне сьмерць, не рабіцеся забойцам. Кажуць, так ён сказаў незадоўга да канца. Яго амаль ніхто ня ведаў. І цяпер амаль ніхто ня ведае. Сто гадоў пра яго толькі і гаварылі, і вось усё прыйшло зноў да гэтага летняга санаторнага дня. Гэта як кніга, Скіма. Жывеш толькі ўнутры, усярэдзіне. А па-за ёй — нікому не цікава, што ты такое і дзе ты цяпер”.
“У мяне баліць галава, — сказаў Тэрэзіюс Скіма. — Ад рому, сьлівовіцы, тваіх сьмярдзючых цыгарэт, мовы, якой няма, ад чэскіх гукаў, твайго акцэнту і гэтага Кафкі. Здаецца, самы час зноў зрабіцца самім сабой. Скажы мне, хто я. Скажы, што гэта і праўда я”.
“Гэта ты, вядома ж”, — яе вялікае цела затрэслася ад ціхага сьмеху.
“Мне трэба ў аэрапорт. Хоць я ненавіджу самалёты”.
“Ведаеш, як аэрапорт па-чэску? Letiště. Скажы: лэ... Табе проста трэба выпіць. Едзем. Я, канечне, ня веру ў прывіды. Але толькі ня тут. Тут асаблівае месца, Тэрэзіюс. І табе трэба падзякаваць лёсу, што ў той “Розэнгартэн” паслалі менавіта цябе”.
11.
Тут, за сорак кілямэтраў ад Парыжу, было значна цяплей, невялікі аэрапорт сустрэў Скіму няяркім сонцам і зялёнай травой, якую кудлаціў вецер, і ён разьвязаў шалік, удыхаючы пах зусім іншай зімы.
Будынак аэрапорту напоўніўся славянскімі галасамі. Францускі памежнік абыякава праверыў візу Скімы, кіўнуў яму і драпежна ўтаропіўся на таго, хто ішоў сьледам — бабулю з заплечнікам, падобным на загорнуты труп. За сьпінай Скіма пачуў яе апраўданьні — але не зразумеў ані слова.