“Drushbamir”, — сказаў Тэрэзіюс Скіма, гукі чужой мовы скрывілі яму рот і нейкім прастудным адчуваньнем аддаліся ў горле. — Зразумела. Скажыце, а адкуль вы? Дзе вы жылі там, у Райху?”
“З Барысава, — сказала жанчына неахвотна. — Гэта недалёка ад Мінск. Але якое гэта мае значэньне? Я руская, але маю нямецкі пашпарт. Таму мне прыемна было сустрэць суайчыньніка. Вось і ўсё”.
“А там, дзе вы жылі... — не адчапляўся ад яе Скіма, торгаючы сябе за бародку, каб не ўпусьціць думку. — Там гаварылі па-руску?”
“Вядома, — раздражнёна сказала жанчына. — Як жа яшчэ?”
“Можа, там была нейкая іншая мова... Чарнаруская? Сіняруская?”
“Не, — злосна сказала яна. — Вы любіце фантазірэн. Рускія гаварыць па-руску. У Бэрліне многа нашых”.
“Нашых — гэта рускіх? Ці вашых суайчыньнікаў немцаў?”
Яна адсунулася ад Скімы. Ён з зайздрасьцю паглядзеў на высокага кітайца, які бесклапотна папіваў даражэзную ваду з вузкай бутэлькі.
“А я еду ў кнігарню, — гучна сказаў Скіма. — Мне падабаецца зеленаруская паэзія. Я зьбіраюся накупіць кніг. На сто марак. А мо і болей”.
Жанчына сьцялася і зірнула на яго зь нянавісьцю.
“Я любіць кнігі зеленарускіх паэтаў, я сам пісаць харошы паэзія”, — абвясьціў Скіма, каб канчаткова яе даканаць, і заплюшчыў вочы.
Якая нуда.
Як марудна едзе аўтобус.
Як павольна ён рухаецца да мэты. Як нясьпешна пульсуе таямніца.
Нечакана ён падумаў, што няблага было б зараз дастаць цікавую кнігу. Не, ня тую, пра Нільса й гусей, ён ужо некалькі разоў прагартаў яе з пачатку да канца, разглядзеўшы ўважліва малюнкі. І ня зборнік, які пакінуў чалавек з “Розэнгартэну”. А, скажам, раман. Тоўсты раман, які, мабыць, зацягвае ў сябе не адразу, на якім трэба сканцэнтравацца, намацаць рытм, знайсьці адпаведнае дыханьне. Некалі, у старыя часы, раманы дапамагалі людзям адольваць адлегласьці. Людзі бралі ў дарогу цікавую кніжку. Але цікавыя кніжкі вымерлі. А людзі...
Людзі засталіся.
Парыж пачаўся неяк адразу — і вось ужо Скіма (руская наўмысна прапусьціла яго наперад, каб не ісьці разам да мэтро) крочыў па залітай сонцам вуліцы і спрабаваў уявіць сабе, як вось тут, па тым самым жаўтаватым старажытным бруку, хадзіў нябожчык, загадкавы паэт. Яго кліент. Наш нябожчык. Хадзіў і ў галаве ягонай нешта там пісалася. І ён даставаў нататнік, каб не забыць. І ўсе прымалі яго за псыхічна хворага. Чалавек, які піша ад рукі. Чалавек, якому няма куды сьпяшацца — і таму сьпяшаецца рука, рука не пасьпявае за думкай, за вобразам, за рыфмай. Крамзолі пакрываюць старонкі. Няісная мова нясьмела прарастае скрозь чужое сёньня.
Ён купіў вады і выпіў яе ўсю, і купіў яшчэ. Даехаў на мэтро да Сітэ, выйшаў на халаднаватае, пабляклае сонца, да чаек і бронзавых архаічных чыноўніцкіх багоў на шырокім мосьце. Тэлефон знавігаваў яго далей, за раку, па набярэжнай. Тэрэзіюс Скіма купіў сабе кебаб і зьеў яго, прыхіліўшыся да халоднага каменьня. Кавы ён вырашыў выпіць у вузкай стракатай вулачцы, поўнай смурных людзей, кава была нясмачная і дарагая, да таго ж боль у галаве вярнуўся. Ён дастаў апошнюю пігулку востабэзагестэрніна, кінуў яе ў рот і пайшоў да кнігарні.
Вечарэла — Тэрэзіюс Скіма мацней завязаў шалік і спыніўся перад патрэбнай яму зялёнай шыльдай. “Шэксьпір і кампанія” — казалі мудрагелістыя, дзіўным шрыфтам выпісаныя літары; Скіма ўжо быў гатовы зноў занурыцца ў сьвет настальгіі, стылізацый, наіўнага падману, старой паперы, падступных намёкаў і сораму... Але ён не заходзіў. Пакуль што не заходзіў. Бо яму раптам падалося, што ён улавіў нешта важнае. Гэта было так цяжка выказаць словамі, гэта цяжка было ўкласьці ў сфармуляваную думку, гэта быў нейкі цень немагчымасьці, шолах вобразу. Але ён быў — і Тэрэзіюс Скіма стаяў перад дзьвярыма і, наморшчыўшы лоб, намагаўся ня страціць гэтае адчуваньне, зразумець, што яно значыць.
І ў яго атрымалася. Ня верачы самому сабе, у нейкае імгненьне ён пабачыў іншага Тэрэзіюса Скіму — такога, якога ніколі не існавала, і ўсё ж рэальнага, у гэты момант — значна больш рэальнага за агента ED, значна больш рэальнага за чалавечую істоту ў спадніцы, паліто і шаліку, якая прыляцела сюды па нікому не цікавых справах. Той, іншы Тэрэзіюс Скіма, быў не такі — высокі хударлявы пан з элегантным кійком у капелюшы і гарнітуры, у накінутым на плечы, даўно ня чышчаным паліто, стаяў тут, зусім блізка ад ускрыкаў халоднай Сэны, і пад неспакойным бляскам яго акуляраў гарэла пара стомленых вачэй, а ўнутры гэтага пана жылі голад і жарсьць. Тонкімі пальцамі ён сьціскаў кіёк і глядзеў на сваё адлюстраваньне ў акне кнігарні з такім недаверам, нібы яго хацелі падмануць. Пан Тэрэзіюс Скіма, галодны шчасьлівы пісьменьнік, бедны, як царкоўная мыш, і геніяльны, як мышыны кароль, стаяў тут і ўяўляў у прывіднай, асьветленай слабою лямпай прасторы за шклом сваю кнігу. І бародка яго пахла настоенымі на тытуні начамі, а ў галаве віхуры літар зьмяняліся імкліва, як у шалёным калейдаскопе.