Вось тут ён і ляжаў, нябожчык. Ягоны нябожчык. Тут бачыў сны, тут пісаў ад рукі. Тут хроп, пускаў сьліну, сюды забіраўся, калі было зусім невыносна. Цягнуў за гумку фіранкі, удыхаў пах начных кніг, адгароджваўся цемнатой. Думаў пра тое, куды далей. Ня мог ня думаць.
Даставаў пяро, вадзіў па ім пальцам. Нюхаў. Лашчыў сябе. Па спакутаванай, старой, нікому не патрэбнай скуры — вадзіў, валэндаў, вуркатаў ад задавальненьня. Войкаў у сьне. Ускокваў, балюча біўся аб драўляную нізкую столь. Думаў, што прачнуўся ў труне, пахаваны жыўцом. І пісаў ад рукі, сьлепячы вочы, славячы самоту і вечар. І азіраўся на адзіную мову, якая не магла яго выдаць. Няісную мову, на якую ён перакладаў перакладзенае зь няіснай.
Тэрэзіюс Скіма адчуў, як яго хіліць у сон. Але ён ня меў на гэта права — санліва прызнаць, што ён слабы перад забыцьцём. Што ён ніхто перад слабой памяцьцю. Што ўсё вырашае ня ён, а вершы, якія ніхто ня можа прачытаць. Быццам ён жыве тысячу гадоў таму — і мітусьліва і радасна лічыць усё, што зьмяшчаецца ў межы сьвету і не замінае ў ім жыць. Лічылка самазакаханага агента сучаснасьці. З вышыні сваіх гадоў так лёгка і прыемна судзіць: паэта, парыю, падонка. Судзьдзя Скіма, ваш выхад. Ваш прысуд!
Ён уключыў ліхтарык свайго тэлефона і прынюхваючыся, як сабака, пачаў дасьледаваць гэтае логава. Зразумела, пасьля пастаяльца “Розэнгартэну” тут спалі іншыя: але няхай іншых іншыя і шукаюць. Тэрэзіюс Скіма ведаў, хто ягоны кліент. Хто аўтар гісторыі — а хто пэрсанаж.
І тут у вузкай нішы, дзе на падушцы ляжалі пахавальным букетам чужыя валасы і пахла крэмам ад паценьня ног, ягоны тэлефон раптам цмокнуў паветра і зьдзекліва высьвеціў імя. Знаёмае яму імя — і тым ня менш Скіма зьдзівіўся.
“Як каты?” — спытаў ён замест прывітаньня.
“У нас зь імі любоў. Як мерцьвякі?”
“Мярцьвяк, ты хочаш сказаць. Я ляжу на ягоным месцы. Ён быў тут. Вось і ўсё. Дзеля гэтага варта было патраціць месячны заробак — каб адчуць, што ён і праўда пярдзеў у гэтую самую прасьціну, калі начаваў тут, у Шэксьпіра і кампаніі”.
“Я думаю, ад яго застаўся сьлед. Калі ён пісаў ад рукі — ён мог напісаць ад рукі і там. Такія, як ён, як школьнікі — псуюць усё сваімі крамзолямі”.
“Напісаць ад рукі на прасьціне? На падушцы? Пяром? Пальцам?”
“Пашукай, Скіма. Там мусіць быць нешта большае, чым пах, нешта бачнае, але схаванае ад вачэй”.
“Адкуль табе ведаць? Адкуль, карміцелька маіх катоў, пакаёўка мёртвага паэта, апошні ўспамін зімы?”
“Ты трызьніш. Пашукай. І калі ня знойдзеш, я перасплю з тваімі катамі. Па чарзе. Чуеш, Скіма?”
Але ён ужо ня слухаў. Ён выпрастаўся і зноў склаўся, нібы ня чалавекам быў, а гумовай зьмяёй, ён цёрся шчакой аб дрэва і стрымліваў нудоту ад пахаў чужога, непатрэбнага сну. Ён чуў, што ўнізе радасна гудзелі, нібы там адбывалася публічнае пакараньне, і ўсё ж засяроджана і маніякальна дасьледаваў кожны сантымэтр гэтай вузкай і цеснай нішы.
Тэрэзіюс Скіма, агент ED, ня меў у сабе сілаў адкінуць фіранку, закрыць справу і зьехаць дамоў, да катоў і жанчыны, якая іх карміла. Тэрэзіюс Скіма выгінаўся на паліцы, нібы яго лашчыла неадольная і магутная сіла, нібы яму ў гэтым паўзмроку лізалі яйцы ўсе языкі сьвету. Ён сам пачуваўся кнігай, якая прагне тысячамі сваіх старонак, каб іх раскрылі, раскрылі, разрылі, разьбілі і расшыфравалі — а лепш расчараваліся і паставілі назад, каб больш ніколі ўжо не разгарнуць.
І нечакана ён знайшоў.
На бэльцы, якая трымала над галавой дзесяць тысяч кніг, ён, прадзіраючыся скрозь сетку свайго ненадзейнага зроку, заўважыў драпіны.
Stuta Miensk. Uvjuta Siadych. Liuta. Truduta. 2015.
12.
Седзячы на расхістаным плястыкавым крэсьле, якому было гадоў пяцьдзясят (паўстагодзьдзя прымаць на сябе цяжар чужых азадкаў — гэта подзьвіг, падумаў Скіма), ён адчайна, да звону ўвушшу, услухоўваўся ў гулкія гукі вершаў — і ня мог прымусіць сябе да іх разуменьня.
На расчышчаным ад кніжных трупаў узвышшы, пад шыбеніцай мікрафона, сядзела вузкавокая жанчына, падобная да тых, якія штурмавалі кардонныя шырмы “Розэнгартэну”, і шаптала нешта ў мікрафонны жолуд — нібы гаварыла з чэлесам каханка. Гэта быў яе паэтычны вечар — і мікрафон замінаў ёй: адчуваючы, як пад ім распаўзаецца плястыкавае крэсла, Тэрэзіюс Скіма думаў, што лепш бы ёй не называцца паэткай, лепш бы ляжаць цяпер за фіранкай і нашэптваць свае тэксты таму, хто зразумее яе лепш за ўсіх. Яе Нікому. Бо толькі цяпер ён зразумеў, хто ідэальны слухач у гэтым каралеўстве ценяў і згубленых сьлядоў. Толькі цяпер ён даведаўся ягонае імя, схаванае за тысячамі псэўданімаў. Ніхто.