Усе яны: Кляйнрот, Лямпэ, Міра, Пэтра, Бранка — пісалі самі. Некалі пісалі самі і спатыкнуліся аб непаразуменьне і непрызнаньне, і адчулі віну, і адчулі сваю сьлепату. І каб ніхто не западозрыў іх у амбіцыях — яны кінуліся ратаваць іншых. Яны рабілі выгляд, што трымаюць апошні рубеж абароны — а самі хавалі пад сьпешна пабудаванымі мурамі свае вершы. Свае галасы, за якія ім было сорамна.
“Ты пішаш вершы?” — спытаў Скіма.
“Я? — спалохана перапытала Бранка. — Ты што, з глузду зьехаў?”
“Але ты іх пісала?”
“А ідзі ты”.
Але ніхто нікуды не пайшоў. Яны так і сядзелі насупраць адно аднаго, і вусны ў Бранкі былі чырвоныя, а валасы сівыя, і Тэрэзіюс Скіма адчуваў, што яна хлусіць.
“Слухай, ты вып’еш нарэшце віна? Ці будзеш цадзіць гэтую хрэнь? Ты ж у Парыжы!”
“Я вып’ю рому... У вас ёсьць ром? З мулаткай на этыкетцы?”
Але яго зноў не зразумелі. Перад ім стаяла шклянка, поўная лёду. Тэрэзіюс Скіма ўзяў лёд пальцамі і прыклаў да лба.
“Беларусь, — сказаў ён. — Гэты небарака быў беларусам”.
“Быць беларусам — гэта ўжо верш, — кінула Бранка. — Ведаеш, я ўспомніла. Успомніла, калі ты прыклаў да лба лёд. Зусім як у Пруста. Ты яго ўзяў, вось так, зморшчыўшыся, і я ўспомніла, як мой хлопец прымушаў мяне прыкладваць лёд да смочак. Каб яны тырчалі. О божа, гэта было са мной... Даўно і няпраўда. І тады я прачытала ў сеціве адзін артыкул пра гэтую Бэ... ля Русь. Гэта было так забаўна. І так сымпатычна. Хочаш цыгарэту?”
“Чаму жанчыны-кнігаркі так шмат кураць?”
“Калі б у цябе было сто тысяч кніг і ты б ведаў, што яны нікому не патрэбныя — ты б ня толькі закурыў, ты б сам ператварыўся ў недапалак”.
“Дык што за гісторыя?”
“Гадоў трыццаць таму адзін рускі... то бок не, адзін такі вось бэ ля рус, купіў востраў недзе паміж Грэцыяй і Італіяй. Маленькі востраў, магільнік шкодных адкідаў. І, уяўляеш, як у старажытныя часы, вырашыў стаць там імпэратарам. Імпэратарам сваёй малюпасенькай Бэ ля Русі. Трыццаць падданых, нейкі адстаўны паліцыянт — міністар тайнай паліцыі, няўдалы пісьменьнік вёў кроніку.... а міністаркай культуры і аховы здароўя была старая непісьменная бабка. Амаль вядзьмарка. Ведаеш, чым скончылася Вялікая імпэрыя? Мігранты, якія дабіраліся да Эўропы на старым катэры, высадзіліся на высьпе і разьбілі імпэратару галаву. А бабку абвясьцілі сваёй сьвятой. Карга-культ. Вось так. У той час весела было зазіраць раніцай у стужку навінаў. І здавалася, што ўсё навокал — сюжэт для раману. Памятаеш?”
“Я нарадзіўся ў 2015, — сказаў Тэрэзіюс Скіма. — Занадта позна. Такой гісторыі я ня чуў. Але за сёньняшнюю раніцу прачытаў пра тую Бэ ля Рус дастаткова. Недзе паміж 1992 і 2025 існаваў такі лімітроф. Беларусь. Існаваў сабе зь пераменным посьпехам. Жыў неяк. Пакуль Райх не паглынуў яго. Чаго, канечне, і варта было чакаць. Няўжо яны і праўда верылі ў тое, што ацалеюць? І вось іх няма. А нябожчык з “Розэнгартэну” неяк уцёк за межы Райху. Але калі і як? Калі ты яшчэ не напілася, я пакажу табе, што знайшоў на задніцы твайго Шэксьпіра...”
“Я ўжо напілася. Так што лепш напіся сам, бо нешта я перастаю цябе разумець...”
Тэрэзіюс Скіма замовіў яшчэ рому.
“Бязь лёду”, — сказаў ён, і яна пераклала насьмешліваму, фанабэрыстаму афіцыянту:
“Бязь лёду!”
Афіцыянт зьнік. Чакаючы свой ром, чуючы рытм яе подыху, Тэрэзіюс Скіма маўчаў — але ня вытрымаў.
“Мне здаецца, уся справа ў мове. Нібы нехта наўмысна калечыць словы, каб замесьці сьляды. Вось. Гэта было выдрапана яго рукой. Там, дзе ён спаў”.
“Верш?”
“Магчыма. Але... Так ці інакш, гэта пасланьне. Ці то нам, ці то самому сабе. Ці то проста выведзена там ад роспачы. Ёсьць горад Мінск у Райху — а тут чамусьці: Міенск. А ўсе іншыя словы — на няіснай мове, якую так любіў наш паэт-вычварэнец. Я ня ведаю, што яны значаць. Увіута, Сядыч, Трудута. Ліута... Любіў наш паршывец літару “у”... І не любіў дзяліцца сваімі любовямі. Хто яго ведае, што гэта. Але я даведаюся, чуеш, Бранка?”
“Беларусь... — прамовіла Бранка, ужо ня слухаючы. — Я нешта памятаю зь дзяцінства. У іх была дыктатура. Апошняя дыктатура ў Эўропе. Калі я была малая, бацькі аднойчы ўзялі мяне на вечар у Centre International de Recolettes. Гэта каля Ўсходняга вакзалу. Я магу памыляцца, але там, у цэнтры, выступалі гэтыя самыя беларусы. Жанчына і мужчына. Народу прыйшло няшмат, госьці нешта чыталі, а ўсе слухалі з такім шкадаваньнем... Я сядзела і разумела, што гэта ня важна, што яны там чытаюць... Важна тое, што яны прыехалі з краіны, дзе ўсё так кепска, як мы нават ня можам сабе ўявіць. Мы, для якіх свабода ёсьць прыроджаным станам. Мы маем яе ў падарунак і ўспрымаем яе як дадзенасьць. А яны не. Яны марылі. І я ім зайздросьціла”.