Яна хіхікнула.
Скіма змрочна палез у тэлефон. Так, экран разьбіты, але ўсё працуе. На шчасьце. Ён праверыў рахунак. Сродкі раставалі. Але...
Недзе ўдалечыні зноў забрахалі сабакі. Ён чуў іхныя галасы — аднекуль ён ведаў, што такое гаўканьне азначае, што чужыя пакуль яшчэ не перайшлі мяжу, што яны ідуць паўзь яе, небясьпека, якая можа прайсьці стараной, а можа сарвацца, страціць кантроль. Гэта быў папераджальны брэх — і ўсё ж Скіма чуў у ім і нешта іншае. Гэта быў брэх-выклік, брэх-кліч, брэх, які абазначаў прысутнасьць і гатовасьць.
“Я чую брэх”, — сказаў ён ціха.
“Што? Што ты там стогнеш? Ножка баліць? Ну ў цябе і пыса, Скіма. І калготкі рваныя. І спадніца. Ты выглядаеш, як прастытутка. Думаю, табе варта купіць сабе нейкую абнову. Інакш цябе ня пусьцяць у Вільню. Я ведаю гэтыя маленькія краіны — чым меншая тэрыторыя і чым менш пра яе ведаюць на Захадзе, тым стражэйшы кантроль і тым большая пыха... Так што прапаную: шопінг, а потым да Сэны, шпацырнем па букіністах...”
“Ня пэўны, што я змагу”, — злосна сказаў Скіма, ухапіўшыся за парэнчы.
“Табе трэба расхадзіць яе, тваю чароўную ножку”, — сказала Соф’я.
Якой халеры ў яе такі добры настрой?
Няўжо таму, што яны раскупілі ўчора яе кніжкі? Каб выкінуць іх і адчуць унутры пустату?
Якое шчасьце, што авіяпералёты так патаньнелі, адзначыў ён, ужо амаль машынальна купляючы білет на заўтрашнюю раніцу, на рэйс Парыж-Вільня. І адсылаючы дакумэнты ў літоўскую амбасаду. Віза прыйшла празь пяць хвілін — калі ён, трымаючыся за руку Соф’і, нібы быў яе жонкай, крочыў па парыскім бруку.
Ён даўно не хадзіў на шопінг у кампаніі зь некім — і цяпер пачуваўся ніякавата. Соф’я прыкладала да ягонага торсу то адну, то другую сукню — а ён усё мармытаў пад нос, круцячы на пальцы бародку, што яму не пасуе, а сам думаў пра свае маркі, і пра тое, што варта было б напісаць у Бэрлін, на працу. Сёньня быў дзень, калі трэба было даваць справаздачу ў аддзел. Ён не пасьпеў. Цяпер справу закрыюць, пазначыўшы двума-трыма сказамі тое, што ён накапаў за гэтыя дні. Нелегал, меркаваны занятак: паэт; імя невядомае, на выгляд і згодна з экспэртызай: пяцьдзясят гадоў; уцякач з Расейскай імпэрыі, паходзіць, верагодна, з гораду Мінск; памёр у гатэлі “Розэнгартэн” у Бэрліне, Фэдэратыўная Рэспубліка Нямеччына, 14 лютага 2050 году. Вось і ўсё. Пяро? Аддзелу яно не цікавае — калі не змагло расказаць больш пра свайго ўладальніка.
Але яно расказала.
Нібыта пачуўшы ягоныя думкі, Соф’я пачала разважаць уголас пра тое, што яна ведае два тэксты, дзе пяро магло б мець нейкае значэньне. Першы — легенда пра Ікара і Дэдала. Яны зрабілі сабе крылы зь пер’я і воску, сказала яна, працягваючы Тэрэзіюсу шарсьцяную сукенку такой рызыкоўнай даўжыні, што ён пабаяўся яе нават мераць. Магчыма, пяро мусіла нагадваць невядомаму паэту пра уцёкі. Яно было сымбалем.
“Рускія любяць сымбалі. Ня тое што вы, немцы”.
“Ён быў не зусім рускі”.
“Добра, — адмахнулася Соф’я. — Іншая кніга: падарожжа Нільса зь дзікімі гусямі Сэльмы Лягерлёф. Можа, твой паэт, як Нільс, сеў на гусака і...”
Яна засьмяялася, зашпільваючы яму маланку на сьпіне — язык на замку іншай, ужо значна лепшай сукенкі. І значна больш таннай.
“Бяру”, — маркотна сказаў Скіма.
Яна купіла сабе цёмныя акуляры — вялікія, старамодныя, і адразу пачала выглядаць як інсэкта.
“Ты, вядома, не чытаў ні першай, ні другой кнігі, Скіма, — сказала яна пагардліва. — Я знайду табе і першую, і другую. Таму што мы прыйшлі”.
Яны паволі пакрочылі паўз рады букіністаў, што недаверліва праводзілі іх вачыма. Таму што Соф’я пазірала на кнігі так драпежна, што рабілася ясна — яна і праўда будзе іх чытаць. Пакрысе да іх пачалі падыходзіць панурага выгляду кнігары і прапаноўваць свой тавар. І калі Соф’я занурылася ў вокладкі, якія цаглянай кладкай закрывалі праход да ракі, Скіму таргануў за рукаў адзін з прадаўцоў:
“Я думаю, вам трэба ўзяць вось гэта. Вашай маленькай сяброўцы спадабаецца. Гэта нешта асаблівае. Дваццаць франкаў. Пагартайце...”
Моршчачыся ад болю ў назе, Тэрэзіюс Скіма раскрыў кнігу. І адразу пазнаў яе: мадэмуазэль Дарлён насьцігла яго і тут, у Парыжы. Тая самая маладая жанчына, якая аддавалася догу на вачах у чытача. Так, менавіта ў чытача — бо тут і праўда быў тэкст.
“Што тут напісана?” — спытаў ён, скарыстаўшы некалькі словаў, якія ведаў па-француску.
“Якая розьніца, што тут напісана, — горача зашаптаў прадавец. — Карцінкі. Вось у чым каштоўнасьць. Паглядзіце, якая ў яе валасатая... О... Так даўно не прынята. Паглядзіце, як дасканала выпісана: яе валасы мокрыя ад сабачай сьліны, відаць усе падрабязнасьці. Кожная складка, змочаная языком. Дзе вы такое яшчэ пабачыце?”