Гэта кніга прамовіла. А Тэрэзіюс Скіма моўчкі працягваў крочыць поруч зь ім, яго двайніком. Двайніком, які ўжо трапіў у пастку — але думаў, што паляўнічы тут ён.
15.
“Ці ня выпіць нам чаго мясцовага? — сказаў Маці Марцінэн. — Я ведаю тут месца... Літоўскія настойкі, вядома, ужо ня тыя. Усё псуецца. Але мы — людзі з творчым уяўленьнем. Ці ня праўда, Тэрэзіюс? У цябе прыгожыя ногі... З такімі каленямі, Тэрэзіюс...”
“Што, выбачаюся?”
“Нічога. Проста сказаў, што курэньне там забаронена. Ты ж ня курыш?”
Тэрэзіюс Скіма накруціў на палец бародку і адпусьціў. Цяпер ён быў ягоны. Ягоны фін. Ягоны шэры гусак — ягоны шанец на ўцёкі.
Яны павярнулі ў арку, нырнулі ў нізкія, амаль нябачныя ў тумане дзьверы. Маці замовіў па стопцы, потым яшчэ па адной. Прагна пазіраючы на Скіму, ён усё гаварыў і гаварыў, гонячы маўчаньне, якое ўсё гусьцей ахутвала іх, маўчаньне, якое яны абодва вельмі добра разумелі, але якое ні ў якім разе нельга было дапусьціць. Здаецца, Маці спрабаваў яго напаіць, падумаў Скіма, сочачы за ягонымі мітусьлівымі, перабольшана клапатлівымі рухамі, за чырвонымі, як у альбіноса, вачыма, у якіх праступалі пажада і абыякавасьць, нібы ўсё ўжо адбылося і фін намагаўся выправадзіць нарэшце непатрэбнага яму каханка. І тут у кішэні яго спакушальніка зазваніў тэлефон, Маці дрогкімі рукамі дастаў яго, паднёс да барвовага ад душнай цеплыні вуха, зморшчыў белы, выгалены лоб бяз броваў:
“Dada, ya ponimayu...”
Скіма сачыў за ім са шкадаваньнем і лёгкім смуткам. Ён стараўся не паказваць сваю трывогу — толькі што рука Маці спаўзла зь ягонага калена, той відавочна захваляваўся, але калі схаваў тэлефон, узяў сябе ў рукі і ўсьміхнуўся:
“Праблема. Зноў праблема. Нешта ня так з маім ДНК для візы. Сёньня ўвечары трэба пераздаць. Добра, што сёньня, інакш я б страціў білет і сваю цудоўную паездку... А сёмай вечара мне трэба быць у расейскім прадстаўніцтве. Ведаеш, мне, напэўна, нельга больш піць. Расейцы, вядома, паважаюць выпівакаў, але няхай яны даведаюцца пра мае таленты на сваім баку мяжы...”
Скіма спачувальна паківаў галавой.
“Але ты выпі, выпі, Тэрэзіюс... — Маці наліў яму яшчэ. — Ты вячэраў? Мы маглі б схадзіць некуды, але пасьля таго, як я здам гэтае факінг ДНК...”
Да сямі, аднак, заставалася яшчэ некалькі гадзін. Скіма сам прапанаваў зайсьці да яго ў гатэль — Маці купіў шампанскага, і яны падняліся ў нумар. Як толькі дзьверы зачыніліся, Маці адразу кінуўся яго распранаць, сьцягнуў швэдар, палез да смочак. Скіма адштурхнуў яго і сеў на свой сіроцкі ложак. Ён заплюшчыў вочы — Маці спрабаваў зьняць зь яго спадніцу, але сьпяшаўся, занадта сьпяшаўся. Скіма дапамог яму, цяпер ён быў у адных калготках, яму было холадна і сьмешна.
“Не сьпяшайся, Маці”, — хрыпла сказаў Скіма.
“Але ў мяне мала часу”, — Маці сеў на падлогу, ногі яго задраліся, і з-пад вузкіх цёплых штаноў паказаліся пярэстыя, нейкія дзіцячыя на выгляд шкарпэткі. А на твары была такая самая дзіцячая крыўда.
“Ты любіш кнігарні?” — спытаў Скіма і прыхінуўся да сьцяны. Хутка. Хутка. Ужо зусім хутка. Маці пакрыўджана глядзеў яму паміж ног — і Скіма накрыўся пледам.
“Вядома, — глуха прамовіў Маці Марцінэн. — Цяпер гэта ня модна. І мне гэта падабаецца. Я люблю корпацца ў кнігах — яны заўжды пацьвярджаюць мае думкі. Расейцы — кніжная нацыя. У іх была вялікая літаратура — але яна іх і пагубіла. А яшчэ ў кнігарнях ціха. І можна пабыць аднаму. Сам-насам зь вялікімі мысьлярамі мінулага. Адчуць слодыч распаду. Дакрануцца да залатой гнілі імпэрый. Але не падумай... Я не шукаю ўсю гэтую муць кшталту раманаў ці гэтай... паэзіі.. Я люблю гістарычныя кнігі. Гэтыя паўмёртвыя кнігарні задыхаюцца ад старой паперы. Там такое можна знайсьці, чаго ня скажуць у нашым Таварыстве... Тое, што сапраўды адкрывае расейскую душу. Лепш за любыя лекцыі і пропаведзі. Хочаш, я пакажу табе?..”
Скіма кіўнуў, холадна назіраючы, як Маці ўстае і лезе ў сваю торбу.
“А ты любіш доўгі разагрэў, хлопча”, — азірнуўся Маці і падміргнуў. — Але чорт нас бяры, у мяне і праўда мала часу...”
Скіма ўладна паказаў яму вачыма на торбу.
“Я люблю іхнае расейскае кіно... Кіно мінулага стагодзьдзя. Так званае савецкае. Напрыклад, іх кіно пра разьведчыкаў. Сямнаццаць імгненьняў... Якая прапагандысцкая праца, Тэрэзіюс! Ты мусіш гэта паглядзець. А вось што я купіў у адной кнігарні ў Варшаве... — сказаў Маці, раскрываючы зялёную кніжку з загнутымі ад старасьці старонкамі. — Речи государственных обвинителей СССР. Зборнік прамоваў дзяржаўных абвінаваўцаў, выдадзены Мэтадычнай радай Пракуратуры СССР у 1955. Выпуск 11. О, там ёсьць што пачытаць... Гэта быў час пасьля сьмерці Сталіна, але дух... Дух часу там ёсьць. Я пераклаў адну з гэтых філіпік. Хочаш паслухаць?”