“Мяне завуць Тэрэзіюс Скіма, — Скіма аблізаў сухія, гатовыя да хлусьні вусны. — Ці правільна я разумею: тут знаходзіцца цэнтр беларускай эміграцыі ў Вільні?”
“Правільна, — ня надта прыязна адгукнуўся другі мужчына. — Што вам трэба?”
І ўсё ж яны былі зьдзіўленыя, падумаў Скіма. Зьдзіўленыя тым асаблівым зьдзіўленьнем, калі ведаеш, што ўсё мусіла пайсьці інакш.
“Вашы кантакты мне даў літоўскі паэт, які цяпер жыве ў ЗША. Я агент службы ED у Бэрліне і займаюся справай вашага суайчыньніка, — цярпліва сказаў Скіма. — Я думаю, што ён быў бе-ла-рус. Ён памёр у бэрлінскім гатэлі некалькі дзён таму. Ягоным заняткам была паэзія. Пасьля яго засталіся вось гэтая кніга, нататнік і... І вось гэтае пяро”.
Яны глядзелі на яго неўразумела і ня рухаліся.
“Вы разумееце па-ангельску?” — спытаў Скіма.
“Ня вельмі добра, — прызналася жанчына. — Дык вы немец?”
“Я бэрлінец, — сказаў Скіма. — Я паспрабую сказаць іншымі словамі, каб вы зразумелі?”
“Проста я гавару па-нямецку лепш, — адказала жанчына. — Давайце па-нямецку”.
“Добра”, — пагадзіўся Скіма і паўтарыў усё на сваёй роднай мове. І падумаў, што родная мова, мабыць, нешта таксама няўлоўнае, што патрабуе свайго расьсьледаваньня, бо так цяжка бывае знайсьці ёй імя.
Яна ўзяла ў рукі кніжку і перадала яе мужчынам.
“Так, гэта па-беларуску”, — сказаў адзін.
“Гэта наша мова”, — сказаў другі.
“Але чаго вы хочаце ад нас?” — спытала жанчына.
Трое за доўгім сталом. Тры партрэты на сьцяне: мужчынскі, жаночы і яшчэ адзін мужчынскі. На першым чалавек з вусікамі, на другім — старая кабета, намаляваная чырвоным, сінім і чорным, на трэцім — фота.
“Хто гэта, на сьцяне?” — спытаў Скіма.
“Гэта Купала, сьвятая Бянігна і Максім Крывічанін, — прамовіў раздражнёна той мужчына, які ўвесь час маўчаў. — Нашы героі. Але што вы ад нас хочаце?”
Ён таксама гаварыў па-нямецку. На школьнай, прымітыўнай, з памылкамі нямецкай мове, якая прымушала Скіму ўвесь час стрымліваць усьмешку. Але не хапала яшчэ, каб яны падумалі, што ён зьдзекуецца. Тут сядзелі сур’ёзныя людзі. Сур’ёзныя людзі пад сур’ёзнымі партрэтамі побач з сур’ёзным сьцягам, і партрэты і сьцяг давалі ім сілу. А хто быў ён, бэрлінскі няўдаліца, бязь сьцяга і сьвятых выяваў?
“Мне падалося, вы можаце ведаць нешта пра чалавека, якога я шукаю. А яшчэ я лічу, што разгадка — на вуліцы... зараз я скажу дакладна... вуліцы Сіадыч ў Мінску”.
“Сіадыч... Хм. Мы не паліцэйская ўправа, — сказаў мужчына за дальнім канцом стала. — Вядома, беларусы, якія трапляюць у Вільню, зьвяртаюцца да нас. Але... Чым, вы кажаце, займаўся ваш нябожчык?”
“Ён пісаў вершы”, — сказаў Скіма.
Яны пераглянуліся.
“Бязглузды занятак у час, калі галоўнае — змагацца за незалежнасьць, — паволі вымавіла жанчына з русай касою. — Паэзія ўжо даўно ня здольная падтрымліваць нас у змаганьні. Пагатоў у кнізе, якую вы прывезьлі... Там нічога няма пра нашую справу. Пра справу кожнага патрыёта. Вярнуць краіне і яе народу свабоду і скінуць ярмо імпэрыі. Вось чым заклапочаныя мы, беларусы. У Беларусі была вялікая паэзія, якая выяўляла душу і памкненьні нашага народу. Але яна скончылася паўсотні гадоў таму. Разам са сьмерцю нашых клясыкаў, апосталаў нашага адраджэньня”.
Скіма кіўнуў і пацягнуўся да бародкі, але ўспомніў, што ён цяпер — чалавек з чужым тварам.
“Гэты ваш паэт — проста паражэнец, — сказала жанчына. — Уцякач. Багемны гультай у пошуках цёплага гняздэчка. Мы не падтрымліваем кантактаў з тымі, хто марнуе жыцьцё на такія забаўкі. Замест таго, каб ахвяраваць яго дзеля Бацькаўшчыны”.
Адзін з мужчын раптам выйшаў з-за стала і падышоў усутыч да Скімы.
“Ну ўсё, канчайце вашыя гульні, — сказаў ён, узяўшы Скіму за штрыфэль пінжака. — Наш чалавек засёк вас у горадзе, калі вы кантактавалі з Марцінэнам, расейскім шпіёнам і актыўным удзельнікам прарасейскай групоўкі. Вы ведзяце брудную гульню, агент Скіма. Ня думайце, што нехта тут паверыў хоць аднаму вашаму слову. Не трымайце нас за ідыётаў. Лепш трымайцеся далей ад нашай арганізацыі. Ці мне выклікаць паліцыю і расказаць ім пра вашыя фокусы зь пераапрананьнем?”
“Я зразумеў вас, — спакойна сказаў Скіма, гледзячы яму ў вочы. — Усяго добрага, панове”.
І ён выйшаў у калідор, трымаючы сьпіну так, каб ніхто не падумаў, што ён іх баіцца. Па шчырасьці, падумаў Скіма, іх шкада. Яны маглі б скарыстаць маю паездку ў сваіх мэтах. Зрабіць мяне сувязным — ці як там гэта завецца на іхнай падпольнай мове. А за гэта дапамагчы мне наладзіць кантакт зь людзьмі ў Мінску. Ці Менску? Здаецца, так гэта будзе па-беларуску? Ці на бальбуце?