Скіма скрывіўся і зноў пачаў шукаць на твары сваю бародку. Але гэта быў ужо ня Скіма. Зусім іншы чалавек, з чужым імем і чужымі памылкамі, стаяў цяпер пасярод кнігарні, дзе не было ніводнай кнігі на зразумелай яму мове.
“Сядых, — сказаў Скіма. — Спадзяюся, мы ўжо блізка?”
“Ты зусім ня п’еш, — пахітаў галавой Ён і апусьціў капюшон. — Добра, хадзем. Нас чакаюць”.
Яны зноў выйшлі на мароз і доўга (Скіму здавалася, бясконца доўга) крочылі ўздоўж цаглянай сьцяны. Перайшлі вуліцу — сапсаваны сьветлафор адчайна і эпілептычна міргаў, нібы сыгналячы Скіму: ня дай абвесьці сябе вакол пальца, іншаземец. А потым быў трамвай — і Скіма адвярнуўся да пакрытага старажытным жывапісам шкла, на якім мясцовыя жыхары пакідалі выедзеныя іхнымі цёплымі дыханьнямі круглыя прасьветы.
Гэты шматвокі трамвай з бразгатам нёс іх па горадзе Мінску, заходняй сталіцы Райху — і Скіму ўсё менш падабалася прывезенае ім з далёкіх, такіх далёкіх, цяпер ужо амаль няісных краёў слова.
Вуліца Сядых была вузкая і засаджаная высокімі сучаснымі дамамі. Ён патлумачыў, што раней тут быў нешырокі, але цяністы сквэр, і на беразе каналу загаралі людзі, а з моста дзеці кідалі ў зялёную, застылую ваду трэскі і паперкі. Але гораду не хапала месца. Як і паўсюль, горад патрабаваў прасторы — каб запоўніць яе і аглушыць матэрыяй пусты краявід.
“А тут стаяў камень”, — стомлена сказаў Ён і прысеў на жалезную агароджу.
Тут.
Там, дзе акуратна падмецены асфальт упіраўся ў сьцяну. Скіма падняў галаву — з акна дому проста над ім высоўвалася галава і тупа ўзіралася ў шумную вуліцу.
“Што ты будзеш рабіць, Скіма?”
Тэрэзіюс Скіма абмацаў сьцяну рукамі. Ён думаў, што галава там, наверсе, зусім блізка, неяк адрэагуе на гэты замах — але галава ўсё гэтак жа працягвала вывучаць знаёмую ёй да драбніцаў шумную вуліцу.
“Сядых, Скіма. Ся-дых. Сіадыч штрасэ. Тое месца, да якога ты так імкнуўся”.
Скіма ўсьміхнуўся і расшпіліў куртку.
“Сядых. Вада сышла. Камень быў вырваны зь зямлі, як зуб. Што ты будзеш рабіць, Скіма?”
“Чытаць”.
“Чытаць? Што? Старыя кнігі?”
“Старое сеціва”, — сказаў Скіма.
Ён нібы чакаў гэтага пытаньня — і вось у руках у Скімы немаведама адкуль узяўся шэры, пабіты пляншэт, і перад ягонымі вачыма стракацеў палоскамі архаічнага шрыфту архіў найстарэйшага гарадзкога сайту.
“Хто ты?” — спытаў Скіма, не падымаючы галавы.
“Гэта неістотна, Скіма. Чытай. Ты ж гэтага хацеў. Нас чакаюць”.
...
Тэрэзіюс Скіма знаходзіць год.
Тэрэзіюс Скіма знаходзіць дзень.
І вось ужо, быццам падземны грот,
Яму адкрываецца месца, дзе
Нібыта замок, што чакае ўзлом,
Вялікі камень карэньню назло
Дрыжыць і вывальваецца з гнязда.
“Пабеда, братва, валуну пізда!” —
Крычыць з кабіны бульдазэрыст,
Пад каменем слоік разьбіты, ліст
Паперы ў слоіку. “На, чытай”,
Сказаў брыгадзір і аддаў камусь.
Пра случай такой напісаў тутбай.
Es lebe mein Reich, квітней, Беларусь!
“Найдена
капсула
времени”.
Восем гадзінаў жыве навіна.
Праз восем гадзін другая нужна.
Вось адрас таго, хто забраў дамоў
Паперку са слоіка. Жыў, здароў,
Крыху пасівеў, ажаніўся, дом
Займеў на ўскраіне, вось і до.
Нашто парушаць чалавеку спакой?
Мы ўвойдзем празь сьцены, Тэрэзіюс, стой.
У цёмнай кладоўцы, пад пачкам газэт,
У папцы пажоўклай з кляймом “Педсовет”
Складзены грубай рукой утрая
Дзіўны лісток. На загнутых краях
Словы, што не змаглі прачытаць
Ні журналіст, ні гісторык, ні зяць,
Што за граніцай дыплём атрымаў.
Толькі даляры пайшлі дарма.
Найдена
капсула
времени.
***
“Дзіўна, — чытаў Тэрэзіюс Скіма, седзячы ў нумары гатэлю “Сорак гадоў Перамогі” і ўвесь час зазіраючы ў бальбута-ангельска слоўнік, які ляжаў справа ад гэтага старога, з загнутымі краямі, дзівам ацалелага аркуша. — Nekvaj. Дзіўна”.
Ён, адвярнуўшыся, прыслухоўваўся да вулічнага шуму. Ён, здавалася, не зважаў на Скімаў пераклад. Ну і чорт з табой, падумаў Скіма і пачаў чытаць спачатку, касавурачыся ў слоўнік.
“Шаноўныя нашча...” (закрэсьлена).
“людзі бу” (закрэсьлена).
Тэрэзіюс Скіма расправіў ліст на стале і прыціснуў яго ўказальным пальцам.
“Дзіўна.
І галава баліць — зусім недарэчы.
Так шмат хацелася напісаць, а цяпер, калі сяджу ў сваім пакоі, адзін (бацькі выправіліся ў краму, каб купіць мне ў дарогу кансэрваў — сьмешныя людзі, яны думаюць, што ў Нямеччыне нас ня будуць карміць) — цяпер пісаць зусім няма чаго. Дакладней кажучы, ёсьць — проста выбраць, што менавіта я хачу сказаць, так цяжка. Столькі ўсяго хочацца даверыць гэтаму лісту, які я адпраўлю ў будучыню, але што важна? А што не? Я ня ведаю.