Напэўна, гэта як з пахаваньнем. Са сьмерцю то бок. Так хочацца ведаць, што пра мяне скажуць, калі мяне ўжо ня будзе. А ня выйдзе. Або так. Або ніяк. Або жыві.
Што ж так баліць галава? Кожны дзень.
Заўтра. Ужо заўтра. Сёньня 20 траўня 2017 году, а ўжо заўтра бацькі адвязуць мяне да Акадэміі навук. А там аўтобус, які адвязе нас у Нямеччыну. На цэлы тыдзень. Тыдзень у іншай краіне, дзе ўсё ня так. Дзе так вольна дыхаецца. У краіне, пра якую я так шмат чытаў. Краіна з кніг, гэтых самых кніг, якія стаяць вось тут, на паліцы, над маёй галавой. Вось я руку працягваю і кранаю іхныя сьпінкі. І мне добра.
Мяне завуць Віктар Баўм. Мне сямнаццаць. Усе кажуць, што я яўрэй. Што гэта яўрэйскае прозьвішча. А я думаю, што я немец. Ну, хай сабе нямецкі яўрэй — што гэта зьмяняе? Я яшчэ ніколі ня быў за мяжой. Але я ведаю, што хачу жыць там. Хачу пачаць там усё спачатку. Мне ўжо так шмат, у кастрычніку будзе васямнацаць. Самы час кінуць усё і зьехаць. Назаўжды. У краіну вялікай літаратуры. Зьехаць і пісаць вершы. Вершы па-нямецку — і зрабіцца там знакамітым паэтам. Тут — душна. Тут — страшна. Тут няма каму чытаць і пісаць няма для каго. Не пісаць жа для гэтых пэнсіянэраў і не даказваць жа ім, што любая котка разумее ў паэзіі больш, чым яны ўсе. Я ўжо даўно чую, як мяне клічуць яны, кнігарні чужых гарадоў, якія, я спадзяюся, ужо пасьлязаўтра зробяцца маімі.
Спачатку мы будзем суткі ехаць — праз Польшчу. А потым тыдзень у Нямеччыне. Бэрлін, Ляйпцыг, Дрэздэн. Потым Баварыя: Мюнхен, там два дні. І потым, праз Франкфурт — у Кёльн. Нават ня верыцца, што пабачу ўсё гэта на свае вочы. Але я ўжо вырашыў, што гэта мой шанец. Шанец вырвацца.
Учора нам даслалі плян падарожжа. Кожнаму на электронную пошту. На сёмы дзень мы будзем у Гамбургу, з 14.00 да 16.00 у нас будзе вольны час, пахадзіць па крамах і купіць сувэніраў — і вось тады я скажу, што хачу пашвэндацца па кнігарнях. У прызначаны час мяне ня будзе каля аўтобуса. Яны, вядома, падымуць шум, але не адмяняць жа вяртаньне назад для цэлай групы. І яны зьедуць. А я застануся.
Бацькі даюць мне з сабой сто эўра. Трыста я маю, наашчадзіў за год. Яшчэ сто мне падаравала на Новы год бабуля. У мяне будзе пяцьсот эўра. Я пайду на працу, як у фільме “Чужая скура”. Буду нелегалам. Буду нябачным, нячутным, празрыстым. Двайное жыцьцё. Што ж, я гатовы. Я гатовы нават мыць посуд і драіць прыбіральні, толькі б жыць там. Гатовы жыць у танных гатэлях — і пісаць, пісаць, пісаць. Усім назло напісаць тое, што тут ніколі ня будзе пачута. Нікім.
Ня ведаю, што яшчэ напісаць. Галава баліць. А пігулку я ўжо прыняў. Нават дзьве. А пад акном сабака так аглушальна брэша. А можа, і няма там сабакі. Можа, гэта кроў у скронях стукае. Маці кажа, што ў мяне ціск.
Напэўна, у такіх лістах трэба пісаць праўду. З будучыняй трэба быць шчырым. Капсула часу ня вытрымае хлусьні і выкрутасаў. Але любая казка важнейшая за ўсю праўду. Казка — корак маёй капсулы. Калі я мушу пісаць праўду, мне трэба ставіць тут кропку.
Божа мой. Чаму ж такая мігрэнь. І чаму ж я так дагэтуль люблю казкі. Гулівэр і Нільс, браты Грымы і Гаўф. У гэтым ёсьць нейкая паталёгія. Але я чытаю казкі і пішу вершы, і няма нічога, што захапляла б мяне больш, чаму я аддаваўся б з такой апантанасьцю. Часам я думаю: нашто мне Эўропа? Я яе ўжо выдумаў. Выдумаў, вычытаў, выразаў з паперы прачытаных кніг — і схаваў. Дадаісты, Набокаў, Паўнд, Стайн, Джойс, Вулф, Кафка, фон Штукар, Сыльвія Біч, Хадасевіч, Мандэльштам — і далей... Вось мая Эўропа.
Чытаць кнігі і пісаць. Пісаць і зноў чытаць. Раманы, эсэ, апавяданьні, poems and problems. Тады і пра галаву забываеш. І пра сьвет. І пра гэтую кватэру зь яе навяснымі ненавіснымі столямі і пліткай, дом, дзе я ніколі ня быў шчасьлівы. Дзе я пакінуў сваю галаву? У старых кнігах. Дзе я пакіну сваіх бацькоў і сваё мінулае? На Ратгаўсмаркт.
Заўтра. Заўтра. Праз тыдзень у Гамбургу я зраблю найважнейшае ў сваім жыцьці. А сёньня схаваю гэты ліст у слоік, а слоік закапаю пад вялікі камень, што можна пабачыць з акна, калі высунуць галаву. За каменем канал, за каналам сквэр. За сквэрам мікрараён. Каля пад’езду мужыкі п’юць чарніла з рыльца. Божа. Я бачу ўсё гэта апошні раз. Бо заўтра...
Ужо заўтра.
Я пішу гэтае пасланьне на мове, якой мяне навучыла адна дзяўчына ў летніку. Бальбута. Лета. Дзяўчына. Яна абсалютна звар’яцелая — і гэтым яна мне падабаецца. У летніку мы хаваліся зь ёй у лесе і яна ела камяні. Можаце мне ня верыць, але яна ела. Маленькія глытала, а вялікія драбніла сваімі дзіўнымі, няроўнымі зубамі. “Гэта каб мяне ня зьнёс вецер”, — жартавала яна. Мы ліставаліся некалькі месяцаў, пісалі адно аднаму на бальбуце. Яна адзіная, каму я паказваў нешта сваё. А цяпер яна прапала. Апошні чытач. То бок чытачка. Тым лепш. Цяжка было б застацца там, у краіне маёй мары, ведаючы, што пакінуў тут каханьне. І апошняга чытача.