Здаецца, яны вяртаюцца. Я чую, як паварочваецца ключ. Чую, як яны тупаюць, нібыта ногі ў іх з каменьня. Яны думаюць, што я сабраў чамадан. Трэба сканчаць. Цікава, хто і калі знойдзе маё пасланьне. Гэтую маю капсулу часу. І кім буду я, калі гэты слоік з маім лістом аднойчы вызірне з-пад каменя.
Усё, бывайце. Яны ідуць.
Заўтра.
Хутчэй бы гэтае чортава заўтра”.
Тэрэзіюс Скіма дачытаў ліст і склаў яго так, як звыкся гэты аркушык — утрая. Ліст зноў ляжаў перад ім, нібы некрануты. Можна было пакласьці яго ў бутэльку, якая стаяла перад Скімам, пустую бутэльку з-пад віна, якое ён выпіў, каб не захварэць.
“Ён так і не наважыўся”, — сказаў маркотны голас.
“Хто? Гэты Віктар Баўм?”
“Так, — ягоны гід зноў стаяў каля акна, Скіма ўжо і забыцца пасьпеў пра яго існаваньне. — У нядзелю, у шаснаццаць гадзін пятнаццаць хвілін, калі кіраўнік іхнай групы пачаў ужо нэрвавацца, Віктар Баўм зьявіўся на Ратгаўсмаркт у Гамбургу і сеў на сваё месца ў аўтобусе. У панядзелак увечары ўсе зь іхнай групы ўжо былі дома. Бацькі нічога не сказалі сыну, але, канечне, былі зьдзіўленыя, што ён не прывёз ім ніякіх падарункаў. Ніводнага сувэніра. Толькі кніжкі. Кніжкі на замежных мовах. Поўны чамадан кніжак. Нават чакалядкі не прывёз. І яечны лікёр для мамы таксама не купіў. А яна прасіла. Яны ўсёй сям’ёй сьпіс складалі”.
“А далей?”
“А далей нічога. Віктар Баўм так ніколі больш і ня трапіў за мяжу. Ён пайшоў у войска, так настаяла сям’я. А потым прыйшоў ужо іншым чалавекам. Замкнёным, маўклівым і... Пра такіх кажуць: трохі таго. Мо да бабкі зьезьдзім, пыталася маці, як у дзяцінстве? Але дарослага чалавека да бабкі не зацягнеш. Ды яшчэ ўчорашняга салдата.
Ён пайшоў працаваць на завод, перакладчыкам. Ажаніўся, але жонка яго кінула. Дзяцей не было, на шчасьце. У выходныя ён езьдзіў на дачу, пад Калодзішчамі. І нешта там усё пісаў. Пісаў і нікому не паказваў. Аднойчы яго знайшлі мёртвым на дачы, побач з пустой бутэлькай таннага віна. Стрыечная сястра, калі яны з мужам чысьцілі гарышча, знайшла там кучу пісаніны. І ўсё ад рукі. Ды на замежных мовах. А яшчэ там было пер’е. Папера і пер’е, старыя сшыткі і шызоідныя тэксты, прачытаць якія нармальнаму чалавеку было не пад сілу. Тэксты пра тую Эўропу, якую ён прыдумаў, каб не звар’яцець. Пра Эўропу, вычытаную ім са старых кніг. Але каму ў той час была цікавая нечая графаманія. І сястра з мужам спалілі ўсё гэта ўвосень, увесь гэты так ніколі не надрукаваны архіў, разам са старым рызьзём. А потым — потым пачалася вайна”.
“І ўсё ж... Нейкі сьлед жа застаўся. Можна было б пагаварыць з той сястрой? Ня веру, што яна не зазірала ў яго паперы. Нам патрэбная сястра. У архіве мае быць яе адрас”.
“Яна таксама памерла”.
“А муж сястры?”
“Памёр”.
“Можа быць, суседзі...”
Скіма сьціснуў ліст у далонях.
Сабака брэша. Караван ідзе. Які караван? Што я такое вярзу?
“Трэба знайсьці дзяцей сястры. Так бывае. Усё спалілі, а адзін сшытак цудам ацалеў...”
“Хіба ты яшчэ не зразумеў, Скіма?” — ягоны гід падышоў да стала і паклаў руку Скіму на плячо.
За акном згушчалася сіняя цемра, хоць у Менску была толькі чацьвертая папаўдні. Унізе, пад чорнымі, урачыстымі ялінамі, скрыпеў сьнег — нехта выгульваў там сабаку, і цішыню вуліцы рваў на шматкі разьюшаны брэх.
“Востабэзагестэрнін, — сказаў Скіма. — Тады яго яшчэ ня вынайшлі. Найлепшае абязбольнае”.
“Толькі ў 2054 адкрыюць, што востабэзагестэрнін у спалучэньні з алькаголем мае пабочны эфэкт, — нягучна адгукнуўся ягоны гід. — Навязьлівыя слыхавыя галюцынацыі. Чалавецтва зжарэ сотні мільярдаў гэтых маленькіх жоўтых таблетак, пакуль нейкі батанік не адкрые іхную шкоду і іх не забароняць. У сотнях мільёнаў галоваў раптам настане цішыня”.
“Але мы гэтага не засьпеем, так? — Скіма пстрыкнуў электрычным чайнікам. — Сабакі. Ён іх чуў. Ня мог ня чуць. Вось чорт, які дубак. Я б выпіў яшчэ гэтай паскуднай кавы”.
“Скіма!”
“Што?”
“Хіба ты ня бачыш?”
Чайнік маўчаў. Ды й ня чайнік гэта быў ужо — а проста нейкі Прадмет, гладкі і голы, як камень. Пакой пакрысе пачынаў страчваць форму. Вось ужо і канапы няма. Замест яе толькі палоска сьвятла — але і яна рассыпаецца зьнічкамі, пакінуўшы на падлозе толькі чатыры бессэнсоўныя ножкі. І гід абхоплівае галаву рукамі, і вось ужо ў пакоі халодны туман, і не разабраць, адкуль гучыць голас.