“Здраствуйте, Верочка, — прасьпявала Каштанка, усьміхаючыся сваёй далоні. — Приятно с вами познакомиться”.
Я хацеў вырваць фігурку ў Каштанкі з рукі, але яна спрытна перахапіла яе двума пальцамі і кінулася ад мяне на кухню.
“Прыемна быць мацнейшай за нечы страх, — прамовіла Каштанка, беручы запалкі. — Бывайце, Вера”.
Не, я не спрабаваў яе спыніць. Я стаяў у дзьвярах кухні і глядзеў, як паперка робіцца агнём, і агонь ляціць у ракавіну, як Верачка шыпіць і рассыпаецца на чорныя пялёсткі. Яна проста вярнулася туды, адкуль прыйшла.
“Нго ібэ і са кітака моломба, — сказала Каштанка. — Двум леапардам цесна ў адной нары. Праўда, ОО?”
12.
Скончыўшы сваю гісторыю, я нейкі час маўчу, слухаючы, як рэчы навокал пачынаюць вызваляцца ад улады майго голасу — спачатку яны яшчэ ледзь чутна гудуць, быццам датычныя да таго, што я тут нагаварыў, але пакрысе пакой апаноўвае цішыня. Я гляджу на свае пальцы, на іх сіні брудны пыл, вось у што ператварылася нітка, знойдзеная мной у шуфлядзе пустога стала. Стары савецкі дыктафон, стужкавы, казённы, ляжыць перада мной, і я зусім ня ведаю, ці хапіла на ім месца, каб запісаць мой аповед да канца. Праверыць я не магу, дый не мая гэта справа. Магчыма, мне наогул нельга да яго дакранацца. Гэта казённая прылада, як і ўсё тут, людзі, гукі, паветра, і сам я казённы, бо не магу адсюль выйсьці.
Можна мне пайсьці дамоў?
Так мы прасілі настаўніцу ў школе — тую, чужую, якая прыходзіла празь дзесяць хвілін пасьля званка на апошні ўрок абвясьціць, што нашая настаўніца захварэла і... Ад яе залежала, мусілі мы пасядзець ціха паўгадзіны і пазаймацца сваімі справамі, або заняткі усё ж адбудуцца, або... “Можна нам дамоў?” — гучаў нечы голас, і настаўніца ведала, што ён прагучыць, і мы ўсе гэта цудоўна ведалі, і глядзелі на жанчыну каля дошкі з надзеяй і пакорай, і вось яна аглядвала нас, мружачыся, і казала...
Што яна казала? Якімі былі запаветныя словы? “Только тихо”, — так гучаў яе прысуд, калі яна была ў гуморы, і мы і праўда ціхенька, але ўжо расплюхваючы радасны гул перад сабой па калідорах, хапалі партфэлі і несьліся стрымгалоў уніз, на ганак, да вольнага дня.
Я сяджу і ўспамінаю ўсё гэта — і ня ведаю, ці трэба мне ненавідзець свае ўспаміны або лепш зьберагчы іх, бо невядома яшчэ, чым скончыцца гэты дзень. Магчыма, яны надоўга зробяцца адзіным, што мне дазволена будзе ўзяць з сабой.
Даўно ўжо надышоў вечар. У будынку, дзе я сяджу, зачынены сам-насам з дыктафонам, сьціхлі і дрыль, і краны, але ён не зьбіраецца засынаць. Наадварот, калідоры поўняцца ўсё больш гучнымі крокамі, зусім блізка чуваць стомленыя і грубыя галасы, тут усё толькі пачынаецца, у доме, дзе гасударавы людзі робяць сваю справу.
Я маўчу. Мне і праўда няма чаго больш сказаць. Нібы нехта іншы расказаў маю гісторыю, а я, хоць і заўважыў мноства недакладнасьцяў, не адчуваю ў сабе права ўмешвацца і крэсьліць. Калі б у мяне не забралі паперу, я расказаў бы ўсё, як было. І месца на паперы хапіла б. Я ўмею пісаць на паперы. Магчыма, я апошні чалавек, які любіць і ўмее пісаць на паперы. Якая ж ненадзейная штука дыктафон — ён можа выключыцца, на ім можа скончыцца месца для запісу, ён можа зламацца: і ўсё, капут, трэба расказваць усё наноў, а я ня пэўны, што ў мяне хапіла б на гэта моцы. Мне хочацца дамоў, да сваіх кніг. Мне хочацца пакурыць і выпіць, урэшце. У мяне дома паўпакета таннага віна — я думаю пра яго зь пяшчотай, яно вярнула б мне сілы і прымусіла б зрабіць хоць нешта.
Дый у прыбіральню даўно хочацца. Пакуль што я цярплю. Але ведаю, што варта мне падняцца, і патрэба зробіцца нясьцерпнай. Я стараюся не варушыцца.
Пусты пакой таксама нічым не выдае сваёй зацікаўленасьці. Здаецца, ён ужо зжыўся са мной. Тут мала рэчаў, але яны ўжо прымаюць мяне за свайго. Вось у чым яна, сіла такіх установаў. У тым, што яны робяцца часткай цябе раней, чым ты змог пра гэта падумаць.
І вось нарэшце доўгачаканы грукат каля дзьвярэй.
Шчоўкае замок.
“Честно говоря, я про вас забыл, — сьмяецца мой гасудараў муж, падкідваючы і ловячы ключы. — Столько дел... Еще и работы подбросили под вечер... понапривозили... этих... Нескоро домой пойду. Вот кто их заставляет ходить на все эти шэсьці... Совести у людей нет”.
Я маўчу. У яго добры настрой. Напэўна, добры настрой у такога чалавека — гэта кепскі знак. Ён садзіцца на край стала і забірае дыктафон.