“Красивая собака”, — сказаў я.
Але, здаецца, ёй было напляваць, што я думаю пра яе пародзістую сучку. Нічога ня здарылася — і добра. Не сказаўшы ні слова, яна пацягнула сабаку ў цемру, а я паглядзеў на свае рукі, на іх скуру, на якой кучаравіліся сівыя валаскі, і падумаў, што ў мяне засталася ягоная кніга — кніга зь вершамі і карцінкамі: што яшчэ трэба такому чалавеку, як я. Можа, ён сам яе намаляваў. І напісаў усе гэтыя вершы. А я біўся... Біўся галавой аб паперу... Ну і што. Галоўнае, што я на волі. Жывы. І ў мяне ёсьць мова.
А яшчэ я падумаў пра тое, што заслужыў сёньня крыху спагады ад тых, хто мяне любіць. Крыху спагады і асалоды.
Павінен жа хоць нехта ў гэтым горадзе мяне любіць.
Legoing klinkutima
Für Imre von Stukar
Akkou klinkuta
Deu natuzu
Tau
Tajnobalbutika da ujma sau onoje,
Skutoje dutributima da broje
Dinagramutima, sau neokuz nekau —
O bu tau kvaj legoje da samoje
Da u sprugutima tau bu pavuzu, mau
Komutko noje.
Klinkutima legoing,
Tau
ufjutima akkou.
Danuo kvaj da bif aluzu Neistuta.
Dukoju da rukoju tau stogou
Kalau tau bu legoje kvaj balbuta.
Da bu sprugutima skamuta tau okuzu,
Minutima o jaf bu tau takuzu:
Psautima grimuta da kraputa
Strilonatutima, sau
Bim primuzu tau.
II.
Гусі,
людзі,
ле-
бедзі
“Hdzieta ŭ topi balot pahrabion astyvajuščy hrom...”
Песьня
1.
Сьвятэй Пакроў накрыў зямлю жоўтым лістом, маладым сьняжком, ваду лёдам, пчалу мёдам. Рыбу луской, дрэва карой, птаху пяром, дзеўку чапцом. Стагі пакрыў, першы стажок дранічкамі, другі стажок саломкаю, трэці стажок белым сьнегам.
На Пакровы малодшага Касмача, іхнага суседа, забіралі ў маскалі. Па такому случаю паставілі сталы проста ў садзе, балазе дзень быў пагодны, а на сталы выставілі ўсё, што маглі. А маглі Касмачы па самае не магу — бо стары Касмач быў, як кажуць, выціран, таму палагаліся яму і зельліца крамнае, і сервілат, і грушавыя карамэлькі, і марожана. Учора Касмачы кагосьці засмалілі ў сябе ў двары, а каго канкрэтна, ніхто асабліва не разьбіраўся — не такія тут жылі людзі, каб на чужое раты разяваць. Пазвалі — дык будзем, а міма ісьці сказалі — тожа не асудзім. Каму цяпер лёгка? А ў лесе шмат рознай жыўнасьці ходзіць...
Дзень і праўда быў пагодны, сонечны, хоць часам і налятаў на ўбраныя сталы першы ветрык, чужы, злы, як з пустога пограба. Касмачы, трэба сказаць, усіх паклікалі, нікога не забыліся: найперш, ясна рэч, солтыса, за ім паліцая, і поп тут сядзеў, і зам па ідэалёгіі, але зь ялітай гэтай і так усё зразумела, куды бязь іх. Дык яны нават дурачка мясцовага за стол пасадзілі, Какоўскага. Той адразу ж напіўся — і калі толькі пасьпеў? — ды жаласьлівым голасам завёў сваё, нязьменнае:
“Людзі! Людзі! Ізьвініце меня, людзі, радные маі, но атвецьце: какой цяпер год?”
Зь ім заўжды так: сядзіць, усьміхаецца, бабам ручкі цалуе, ківае шматзначна, а потым як нейкае насланьнё на чалавека находзіць: ускідваецца, нібы толькі што прачнуўся, хапаецца за галаву, што аж пальцы бялеюць, і абводзіць усіх страшнымі вачыма:
“Людзі! Людзі! Какой год на дварэ?”
Усе ад сьмеху ажно кладуцца, але ж не ад злоснага сьмеху, такога, што з грытанкі ідзе, а ад добрага, такога, што з жывата. Какой-год, какой-год — мабыць, таму і назвалі яго так: Какоўскі. Ніхто ня ведаў, адкуль той Какоўскі ўзяўся, паліцай яго аднойчы ў лесе знайшоў і аддаў каму сьледует, а праз два дні Какоўскага назад прывезьлі і пасялілі ў хаце памерлага Ігната — так і жыве тут у іх Какоўскі ўжо, можа, тры гады, а мо і пяць. Шкадуюць у іх Какоўскага: пасьмяюцца, пасьмяюцца, а потым супакойваюць. Вось і цяпер за сталом у Касмачоў насьмяяліся ўволю, бо надта ўжо жаласны ў Какоўскага від, як у п’янага, які Страшны суд праспаў — а пасьля ўрачыха і кажа яму, уздыхнуўшы і кульнуўшы лікёру:
“Дзьве тысячы сорак дзявяты, даражэнькі, дзьве тысячы сорак дзявяты”.
Гэта ўсе ведаюць, у кожнага дома інтэрнэт ёсьць і каляндар на сьцяне вісіць. Какоўскі стогне, вылуплівае на ўсіх вочы, крычыць нямым голасам і падае пятай кропкай проста на траву.
“Как жэ эта палучылась? Ашыбка, ашыбка...” — мармыча ён, абводзячы невідушчымі вачыма гэты невялікі сьвет: хаты, твары, змораныя дрэвы, змочанае ваткамі аблокаў неба, блізкі, выцягнуты ў нітку далягляд, прадзеты на канцах у іголкі даўгіх пруцяных агароджаў.
“А дзе я, людзі? Дзе я нахажусь?” — хрыпіць Какоўскі, хапаючы за рукі таго, хто бліжэй за ўсіх. Але яго ўжо ня слухаюць, насьмяяліся ўдосталь, хіба толькі зам па ідэалёгіі скажа задуменна, кульнуўшы чарачку:
“Какой год... Не каб пра месяц спрасіць ілі хаця бы пра дзень нядзелі. Чудак чалавек...”
І ўсе важна дастаюць з кішэняў мабільныя тэлефоны, кладуць на стол: вось табе і ўрэмя, і дзень, і год, і нават сфатаграфіравацца можна. Напрыклад, з малодшым Касмачом: той сядзіць на чале стала, лысы, змрочны, на людзей не глядзіць, толькі на Любку пазірае, нявесту сваю, ды так пазірае, быццам зараз зьесьць.