Але ў тым і праблема, што нешта даўно ўжо ішло ня так. Маўчун ня ведаў, што менавіта — але ў школу яго цягнула ўсё менш. І ўсё больш цікава рабілася, што там, за лесам...
А што там? Што там? Маўчы і не пытайся. Малы ты яшчэ. Жыць табе тут — тут і скачы. У сваіх родных Белых Родасах.
А харошая была б назва для вёскі...
На перапынку, калі ўсе па двары разышліся, да Маўчуна падышла Любка і зноў сваімі вачыма хітрушчымі ў самую душу палезла, зноў запашком сваім кіслым дражніць пачала:
“А дзе ж гэта друг твой, га, Маўчунок? Дзе твой дружок Касмачык? Яшчэ ў тую суботу ў гэтае самае ўрэмя вы зь ім так разўлекалісь... Помніш, Маўчунок? Як вы зь ім у галубога сабаку ігралі? Тачнее, ты ў галубога, а ён у сабаку. Як жа мы тады паржалі... Хто цяпер дзевушак разўлекаць будзе, га, Маўчун? Ну скажы хоць слова! Табе што, мамка замест трусоў рот зашыла?”
Маўчун, вядома, ня стаў адказваць. Што на такое скажаш? Пайшоў за школу, каб пабыць на самоце і падумаць спакойна пра сёе-тое.
Там, у прыцемку, яму заўжды добра думалася. Вось, скажам, хата, у якой яны вучыліся. Тая, што школай завецца. Колькі Маўчун сябе памятаў, тут школа была. Але ж, відаць, дзеці тут вучыліся і раней. Тады, калі ніякага Маўчуна яшчэ не існавала. Бацька тут вучыўся. І паліцай. І сам солтыс. І зам па ідэалёгіі... Не, гэтую з раёну, здаецца, прыслалі, як і папа. Тэкля сьляпая ў гэтую школу хадзіла. У Белых Росах казалі, Тэкля не заўжды сьляпая была. Некалі ў Тэклю ўсе хлопцы былі закаханыя, але пайшла неяк Тэкля ў лес і зьнікла. Толькі праз два тыдні вярнулася — ужо невідушчая, ды сівая, ды з паламанымі пальцамі. Хто гэта расказваў, Маўчун ужо і не прыгадае. Можа, і ніхто. Людзі так кажуць. А людзі — гэта і ёсьць ніхто. Ніхто ня маніць і праўды ня кажа, бо якая нікому выгада з маны і праўды, ніхто — гэта нуль, а нуль велічыня матэматычная. Што было і што будзе — можна вылічыць, а на чуткі абапірацца ды на разгаворы — бязглуздая гэта справа...
Хіба што на рэчы. За школаю столькі ўсякага халусьця было навалена, што дай божа. Вось хаця б плякат, які Маўчун аднойчы адкапаў у самым нізе фанернай кучы. На плякаце быў бялявы хлопчык у сіняй форме, на шыі гальштук чырвоны завязаны, а за сьпінай у хлопчыка дошка, а на дошцы... “Мая Радзіма Беларусь” напісана. Што гэта? Зачэм? Куда? Ці вось, скажам, іншая дошка, напаўзгнілая, Маўчун яе ледзьве не з-пад зямлі адкапаў, разам з чарвякамі ды іншымі паўзучымі гадамі, што яе абляпілі... Так ужо трывожна замітусіліся ўсе гэтыя падземныя паўзуны, калі ён дошку з гліны ды жвіру вытыркнуў... На дошцы некалі быў надпіс, і некаторыя словы на ім яшчэ можна было прачытаць. “Респу Б лар Министерство образовани. Гн средня школ”. Министерство образования — ясна, школ — таксама хіба ёлуп які не дапрэ, што гэта значыць. “Респу Б лар” — тут ужо ёсьць над чым папацець. Ну, республика, ага. Значыць, без цара. Але хто ў лесе можа без цара? Як гэта ў Расіі іхнай вялікай і без цара? Не магло такога быць. Дзесьці за Западнай граніцай — там ясен пень, але тут? Бяз бацюшкі?
Ці кавалак паперчыны, на якім напісана вялікімі чорнымі літарамі: “Настаўніцкая газета”. З памылкай то бок. Што за літара чортава: ў. Няма такой і не было ніколі. Маўчун у інтэрнэце шукаў — няма. Настаўніцкая — ціпа для вучыцеля. Што ў яго, гэтага настаўніка колішняга, мабілкі не было? На паперцы ўсё чытаў? У кожнага вучыцеля свая паперка была з навасьцямі ці што? Дзікія людзі раней жылі ў стратэгічным лесе...
Загадачны быў той стары хломазд за школаю. Таямнічае месца. На якое ўсім у Белых Росах было насраць.
Але не яму, Маўчуну.
Закалаціўся званок, Маўчун зайшоў у клясу апошні, сеў на месца. Пачалася гісторыя: Сталінградзкая бітва, немцы супраць нашых, дзела даўно мінуўшых дней... Калі па кніжцы, зь якой настаўнік чытаў, дык выходзіла, што бітва тая паўтары сотні гадоў таму была, проста ў лесе за іхнай вёскай. А настаўнік так рукамі махаў, быццам толькі ўчора нашы немцаў з таго сталінграда пагналі. Калі Маўчун пра ўсе гэтыя гераічаскія дзействія нашых рускіх войск чуў, яму, канешне, ганарыцца належала, ён і стараўся: я помню, я гаржусь... Але не-не, ды пачынала ўсё ў галаве вакол аднаго пытаньня круціцца. Тыя немцы... Яны ж, значыць, і ў Белых Росах былі. Няўжо і праўда: хадзілі па тых самых сьцежках, па той самай вуліцы, дзе цяпер Маўчун ходзіць? У тыя самыя хаты зазіралі?
Ну не магло такога быць. Але ж настаўнік ня брэша. Змаўчаць пра сёе-тое — гэта да, але выдумляць — анягож. Яго міністэрства народнаго прасьвешчэнія не для таго сюды прыслала, каб ён ім барымак на вушы вешаў.
Цяжка яму было сканцантрыравацца на заняціях пасьля ўсіх гэтых думак ягоных. Раней Касмач не даваў Маўчуновай галаве як сьлед працаваць, часу не было, ледзь перапынак — бяжыць Маўчуна душыць, мяць ці яшчэ якую новую забаву прапаноўваць. Выдумшчык, бля. А цяпер усе паўгадзіны можна сам-насам з сабой застацца. І вось вынік. Гісторыя скончылася, пачаўся апошні ўрок, а што там поп гундосіць на Законе божым — ніяк не ўлавіць.