“Как жэ эта так вышла, а? — мармытаў Какоўскі. — Какая трагічаская ашыбка... Но я как-нібудзь. Я какім-та образам тапор пацяраў, но я не пацяраў веры ў сібя! Как-нібудзь выберусь...”
“Адзінаццаты раз ужо сёлета выбіраецеся, — спакойна сказаў Маўчун. — Ведаеце ж, чым усё скончыцца. Можа, дахаты? Я вас спаць пакладу...”
“Маўчаць! — выпучыў вочы пан Какоўскі, цягнучы Маўчуна наперад, да лесу. — Как-нібудзь безь цібя разьбярусь, малакасос!”
Яны дайшлі да першых, цёмных, падобных да вартавых, дрэў, пан Какоўскі пацягнуў Маўчуна далей, Маўчун гэтае месца добра ведаў, тут пачыналіся ўсе іхныя з бацькам лясныя вылазкі, а пан Какоўскі адразу ж трапіў у лапы да галінаў, то ў вока ад іх атрымліваў, то ў жывот даставаў. І ўсё ж лез наперад, як апантаны. Маўчун спачатку рассоўваў для пана Какоўскага гальлё, нібы дзьверы перад ім адчыняў, але потым надакучыла — хоча, хай сабе ўсю скуру паабдзірае.
Дайшлі да лясной дарогі, перайшлі на другі бок, тут ужо зусім густы лес пайшоў, а пан Какоўскі ўсё цягнуў Маўчуна наперад, у цемру. Кінуць яго тут — дык тыдзень блукаць будзе, калі салдаты раней ня знойдуць.
“Ты правільна дарогу паказвай! — хрыпеў недзе поруч нябачны пан Какоўскі. — А іначэ прывяжу да дрэва і пакіну тут дзікім зьвярам!”
Так яны мо гадзіну ішлі, куды вочы глядзяць. Пакуль раптам яркае сьвятло не перарэзала ім шлях. Пан Какоўскі заплюшчыў вочы і кінуўся бегчы, спатыкнуўся, паваліўся на калені, дастаў з заплечніка вяроўку і абвязаў вакол шыі.
“Жывым ня дамся!” — крыкнуў ён і пацягнуў левай рукой вяроўку ўверх.
Зь лесу выйшлі двое салдатаў, твары да вачэй закрытыя, ліхтарыкі вострыя, як нажамі сякуць.
“Мы зь Белых Росаў, — сказаў Маўчун, закрываючы вочы ад сьляпучых ліхтарыкаў. — Зноў наш пан Какоўскі разышоўся”.
Адзін з салдатаў дастаў мабілку. Другі апусьціў аўтамат і паказаў на сьцежку, высечаную ў гушчары нясьцерпна белым промнем ліхтарыка.
Зараз нас на ўазіку ў вёску адвязуць, падумаў Маўчун. Паліцай каля Тэклінай хаты сустрэне, Какоўскага дамоў, праспацца... Ну, можа, паліцай яму яшчэ бізуноў выпіша, бо каторы раз ужо рэжым парушыў дзівак гэты неісправімы. А яго, Маўчуна, да бацькі. Прывязуць уазікам як важную пэрсону. Колькі разоў такое ўжо бывала.
Але ж колькі яны ішлі... Калі па гадзіньніку на мабілцы меркаваць, дык гадзіны паўтары. Пакуль на пост не наткнуліся. Так і жывуць яны, як на востраве. Гусі на балоце. Адзін рускі пісацель калісьці такую кніжку напісаў. Дзед, як жывы быў, расказваў. Гусі — гэта нібыта пра іх, вяскоўцаў. Ды якія ж яны гусі? Гусь — жывёла прыгожая, ладная, дасканалая ў сваёй пекнаце. А навокал — паноптыкум. Панаўтыкалі паноў, абы з чаго зьлепленых, у зямлю і сказалі: жывіце.
І дзе ж тут балота... Тут мора. Зялёнае мора, зь якога ў шэрае неба вытыркаюцца вузкія горы вайсковых вышак. І глядзяць угару, лежачы ніцма між суцэльных елак ды соснаў, астравы вёсак.
Востраў, як іх вучылі ў школе — суша, з усіх старон акружаная лесам. Стратэгічным лесам, які пачынаецца тут і паўсюль і нідзе не канчаецца. Шуміць лес. Хавае нешта. Гудзіць. Злуецца.
Проста пад ягонымі, Маўчуна, нагамі.
3.
У нядзелю Маўчун з бацькам выправіліся на паляваньне.
Падняліся рана, як і належыць, у Маўчуна яшчэ сны па сьпіне лазілі, а бацька ўжо гарачую бульбу яму пад нос суне і малако налівае: давай, сынок, тачы — і хадзем. Выйшлі з хаты на досьвітку, бацька з дубальтоўкай на плячы, старой, дзедавай, а Маўчун сетку нясе ды зноў, як некалі, дзівіцца бацькаву спрыту. Аднарукаму з дубальтоўкі стрэліць — гэта не абы-якая задача, а бацька, як што, скідвае ружжо, сьціскае каля курка, узводзіць і бах! — нават рука ня дрыгне. Такую рэч адной рукой утрымаць — гэта ж якая сіла патрэбная. Дужы ў Маўчуна бацька. Але сына не лупіў ніколі, ні разу цяжкай сваёй адзінай лапай ня даў Маўчуну зразумець, хто каго слухацца должан. Таму, пагаворваюць у Белых Росах, і расьце Маўчун такім дзіўным — бо мала бацька яму ўсыпаў у свой час. Ну, што зробіш — аднарукаму і бяз жонкі дзе ты хлопца як сьлед васьпітаеш...
“А на каго ідзем сёньня, татка?” — насупіўшыся і пазяхаючы, спытаў Маўчун, шкандыбаючы поруч з айцом сваім па дарозе да лесу.
Бацька паглядзеў на яго, як на дурня.
“На панду, на каго ж яшчэ”.
Маўчун уздыхнуў. Колькі разоў яны на панду хадзілі, так ніводнага разу не ўпалявалі. Хоць час, канешне, самы падхадзяшчы. Пасьля Пакроваў холад панду з гушчару выганяе, туліцца той панда бліжэй да чалавечага жытла, зь лесу выглядвае, з дрэваў злазіць. Ды толькі хітры зьвер панда, умее прыкінуцца — то вавёркай, то пнём, то кучкай моху, а і то чалавекам. Неяк настаўнік расказваў, як пайшоў у лес на зайца, пастраляў крыху, дахаты вяртаецца, а тут на паляне нейкі мужычок сядзіць, маліны дзікія скубе. Мэтраў за дзесяць ад настаўніка. Настаўнік зь ім загаварыў, асьцярожна так — бо кожны ведае, што чужога пабачыўшы, трэба не панікаваць, а пастарацца яго ў вёску завабіць і там паліцаю здаць. Мужычок павярнуўся да паляўнічага, усьміхнуўся і кажа: “Ды ня сцы, у мяне дакументы ёсьць, ідзі сюды, пакажу, вось ліцэнзія райспажыўсаюзу на збор ягад, грыбоў і карняплодаў... А яшчэ чакушку маю, хадзі сюды, разам кульнём...” І нешта здалёк настаўніку паказвае, паперку нейкую. Настаўнік паверыў, пачаў да таго мужычка скрозь кусты ды вецьце прадзірацца, ружжо апусьціў, а мужычок яму ўсьміхаецца так ласкава — маўляў, свой я, свой... Давай сюды... Чакушачка ў маліньніку бліснула, настаўнік лезе да мужычка, а той усё як быў за дзесяць метраў, так і стаіць там, маліны скубе... Доўга прадзіраўся настаўнік праз тыя кусты, гімнасьцёрку парваў, шчаку прапароў, мабілку згубіў, толькі пад вечар на нейкую дарогу выйшаў — толькі і пасьпеў, што зад таго мужычка пабачыць, а зад у яго не чалавечы, а з кароткім хвастом ды круглы, чырвоны...