Маўчун уздыхнуў, дасмактаў карамэльку і неахвотна расказаў пра тое, як сёньня паліцай ды заміха па ідэалёгіі прыходзілі. Але чым больш ён гаварыў, чым далей згадваў падзеі сёньняшняга дня, тым больш цікава было яму расказваць. Быццам не пра сябе ён ужо аповед вёў, а пра нейкага іншага Маўчуна, які сядзеў цяпер у вёсцы зь дзеўкамі і сьмяшыў іх дурнымі жартачкамі.
Стэфка слухала, не перапыняючы. Маўчун бачыў, што ёй цікава, і дзівіўся. Ён думаў, яна пра войскі пытацца будзе, пра зброю, пра тое, дзе пасты знаходзяцца галоўныя, пра стратэгічны лес. А яна пра школу. Во дык шпіёнка. Хто б мог падумаць, што там, па той бок граніцы, камусьці цікава, як яны тут заняція школьныя праводзяць і што ім задаюць.
Урэшце ён замаўчаў. Кава была дапітая. Мёртвую хату зноў зацягваў у свае абдымкі холад, і ў акно сьвяціла поўня, якая, здавалася, так заслухалася Маўчуна, што забылася, што трэба прыкрыцца хмарамі.
“Цяпер мая чарга пытацца, — сказаў Маўчун. — Ой, забыў... Я табе прынёс сяго-таго, паеж, ты ж з дарогі...”
Ён, крыху саромеючыся, дастаў з кішэні сала, слоік гусінага шмальцу, палову хлеба, два гуркі, карамэлек...
“Дзякуй, — сказала Стэфка і пагладзіла яго па галаве. І яму захацелася, каб яна пагладзіла яшчэ. І яшчэ. — Я не галодная, але, канешне, такога смакоцьця ў мяне няма. Дык што ты хацеў даведацца? Пытайся”.
“Скажы... — Маўчун задумаўся, прыкідваючы, ці сапраўды пытаньне, якое ён зьбіраўся задаць, самае важнае. І вырашыў, што так — самае. — Скажы. Вось у вас там, на западзе вашым... Там прыдумалі ўжо... ну, вучоныя... як чалавека нармальных памераў у маленькага ператварыць? У такога, каб памерам з мабілку, напрыклад? Ці гэта... па-ранейшаму... з вобласьці навучнай фантасьцікі?”
“Цікавае пытаньне, — Стэфка і ня думала сьмяяцца, і Маўчуна гэта супакоіла. — Разумееш, навука — гэта такая справа... Я пра такое пакуль ня чула. Але ў тым і рэч, што пакуль мы з табой ні пра што такое ня чулі, у лябараторыях і ва ўнівэрсытэтах, у кабінэтах і ў галовах самых разумных людзей плянэты ідзе работа. Няспынная работа. Таму: можа, і прыдумалі. Толькі ні ты, ня я пра гэта пакуль ня ведаем. І толькі калі такое адкрыцьцё будзе ацэненае, будзе даведзеная яго карысьць для людзей, толькі тады, калі такія штукі, як памяншэньне памераў чалавека ў адпаведнасьці зь ягонымі патрэбамі, будуць пракантраляваныя грамадзтвам — толькі тады мы даведаемся, што гэта магчыма. Разумееш?”
“Ага”, — змрочна кіўнуў Маўчун. Бо адказу не атрымаў. Дакладней, адказ быў і гучаў так: адказу няма. А яму хацелася ведаць. Так хацелася ведаць...
“Калі нечага вельмі хочаш — так яно і будзе. Проста трэба верыць. Верыць у сябе. Гэта проста, Маўчун. Проста — і так складана. А зараз раскажы мне пра людзей, што ў Белых Росах жывуць, — папрасіла ласкава Стэфка. — Ну, можа, не пра ўсіх. Пра самых адметных. Згодны?”
“А што там расказваць? — буркнуў Маўчун. — Людзі як людзі. Што яны табе?”
“Мне цікава, — шырока раскрыла рот Стэфка. — Разумееш? Цікава... Дык раскажаш?”
“Ну добра”, — пагадзіўся Маўчун. Таямніцаў выдаць ён бы ня змог. Якія ў Белых Росах таямніцы? Усё проста, усё як на далоні.
“Толькі чакай, — Стэфка намацала нешта ў цемры. — Зараз ты пабачыш адну прыладу, не пужайся. Ды ладна, што ты дрыжыш. Табе самому цікава будзе. Ты ж у нас навуковай фантастыкай цікавішся. Глядзі...”
Яна лёгка дакранулася да Маўчуновай шчакі — скрозь ягонае цела нібыта электрычны ток прайшоў. Страшнае гэта было адчуваньне — і прыемнае, што аж у прыбіральню захацелася. І раптам проста перад імі засьвяціўся бледна-зялёны куб. Ён успыхнуў проста ў паветры, як камфорка на пліце ў хаце Касмача, і быў той куб у рост Маўчуна, і пераліваўся, як экран мабілкі — але ж гэта не мабілка была, дзе хто бачыў мабілку такіх памераў?..
“Зараз я трошкі пагавару — і можаш пачынаць, я дам каманду”, — прамовіла Стэфка і нейкім не сваім, крыху нават мужчынскім голасам загаварыла:
“Fuzuta neokuzoje skuzima stonk onk. Grimonatuta u tutima kroskoje, oviloje rosika, balbuzu mauta kroskoje balbutima “Nebalboje”, Maucun tutoje balbutima, onk kronk vekutika. Duzuta fuzoje asitugra skuzima skonk skonk sidonk. Au u dreutejlima, u tulutima neistoje, pomirnoje, amgluta donk-zironk tuputa dinutima. Balbaln bu balbuzu istalnutika tutima, au imatuzu nojefuzutima a polisutima, vedutejle, soltisutima. Grimonatuta ksuzu”.
Маўчун як заварожаны слухаў гэтую бязглузьдзіцу. Яна гучала, як музыка — музыка таго далёкага гораду, які аднойчы падзьмуў у ягоны тэлефон сваімі вуліцамі, сваім дажджом, сваім чужым каханьнем.
“Гэта... Гэта мерыканскі язык? — толькі і мог ён спытаць. — Нічога не зразумела. Вешч!”
“Не, — усьміхнулася нецярпліва Стэфка. — Гэта... Гэта іншая мова. Мова бальбута”.