Маўчун са страхам чакаў, што ж яны пабачаць у хаце пана Какоўскага. Неверагодна, але пан Какоўскі сядзеў на пяньку каля хаты, жывы і здаровы, наколькі ён наогул мог быць здаровы. Пабачыў, як на яго маёр ідзе, усьміхаючыся, і вочы вылупіў, рот раскрыў:
“Лебедзіная песьня... Красівый какой самец. Ізьвіні, пціца белая, вадаплаваюшчая, но скажы мне, какой цяпер год?”
“Адкуда он вас знает?” — прашаптаў Маўчун міжволі. Сам пашкадаваў, што вырвалася.
“Ничего он не знает, — весела сказаў маёр. — Обо мне, по крайней мере. А вот кое о чем другом — пожалуй. Давай-ка его разговорим”.
Маёр сеў воддаль, на лаўку, і зноў дастаў цыгарку.
“А ўгасьціце, га? Ну пажалуста”, — крыва пасьміхнуўся Маўчун.
“Мал еще, голова работать не будет, — строга сказаў маёр. — А зачем мне напарник з неработающей головой? Ну, господин Каковский, год-то у нас сейчас на дворе две тысячи сорок девятый, хотя вашу версию тоже интересно было бы услышать”.
Пачуўшы голас Маўчуна, пан Какоўскі паглядзеў на яго з жахам. На маёра ён ужо не зьвяртаў увагі, нібы і не было тут ніякага ахвіцэра беласьнежнага. Толькі Маўчун — які сутаргава глытаў сьліну, слухаючы таропкае мармытаньне гэтага бажаволка:
“Сказала! — завыў пан Какоўскі, махаючы рукамі, і пляваў у твар Маўчуна сваёй рэдкай сьлінай. — Сказала! Сказала, што самалёт прыляціць! А сама пціцу белую прыслала! Ашыбка! Апяць ашыбка! Мальчыкі крававыя ў глазах! Усе вы зьдзесь у крыві, усе, яблыня ад яблані недалёка падае, а пад яблыняй медсястра!”
“Цішыця, — цыкнуў Маўчун на пана Какоўскага, умольна падміргваючы, бо ахвіцэр усё роўна ня бачыў, за сьпінай сядзеў. — Пане Какоўскі, паспаць вам нада!”
“Нет, продолжайте, — выставіў белую далонь маёр Лебедзь. — Интересно послушать”.
Пан Какоўскі ўспомніў пра яго, выхапіў з-пад пахі бярозавы маўзэр, наставіў на маёра і сказаў, агаліўшы дзясны:
“Бах!”
“Ой, — спакойна адказаў маёр Лебедзь. — Я, кажется, убит”.
“Відзіце, — кінуўся да яго Маўчун. — Бальной он, няма ад яго толку”.
“Кажется, он еще не кончил, — павёў тонкім брывом маёр Лебедзь. — Молчи и слушай”.
Але пан Какоўскі ўжо выпусьціў з рук пісталет, паваліўся на калені і, прыняўшы сваю ўлюбёную позу, замармытаў, як на малітве. Вочы ягоныя зрабіліся мутныя, шкляныя, бы самагонкі хто наліў, скусаныя вусны рухаліся цяжка, а пазногці дралі пажоўклую траву, грызьлі зямлю, і сьліна пырскала ва ўсе бакі. Маўчун адышоў да маёра, адвярнуўся, але ня мог ня слухаць, і вушы заткнуць таксама ня мог. Пан Какоўскі ўжо ня бачыў ні яго, ні лебедзя, ні вуліцы, па якой прабягалі, выцягнуўшы цікаўныя шыі, жыхары Белых Росаў:
“Вазврашчаясь із паліклінікі па вуліцы Кісялёва, я... Вазврашчаясь із паліклінікі па вуліцы Кісялёва, я...”
Маёр слухаў гэта, прымружыўшы вочы — здавалася, бязладныя гукі, што выляталі з рота Какоўскага, прыносілі яму неверагодную асалоду. Нібы ён сядзеў на канцэрце, гэты беласьнежны ахвіцэр, і ўбіраў у сябе моц і гармонію цудоўнай музыкі.
І толькі калі Какоўскі зьнясілена заціх і паваліўся брудным тварам у траву, маёр нячутна падняўся і паклікаў пальцам Маўчуна. Яны выйшлі, зачыніўшы за сабой весьнічкі.
Дахаты ішлі міма Юзакавай хаты. Маўчун падумаў, што трэба абавязкова загаварыць, што інакш пустата маўчаньня выдасьць ягоныя думкі — ці чужыя. Тыя, за якія ён цяпер таксама адказваў.
“А заўтра? — спытаў ён такім голасам, быццам маёр быў яму бацькам. — Мне ў школу... Ці зноў паработаем?”
Маёр паглядзеў на яго доўгім, дапытлівым позіркам.
“Посмотрим”.
***
Аднак назаўтра маёр ужо ня клікаў яго хадзіць па вёсцы. Яго і відаць нідзе не было, таго маёра. Да Стэфкі Маўчун уначы не пайшоў, канешне — цяпер усё перамянілася, такое адчуваньне было, што паўсюль, куды ні сунуцца, цябе даставаў маёраў усьмешлівы і востры позірк. Таму Маўчун вечар з гусачкай прабавіў, а ўсю ноч каля печкі праляжаў, слухаючы, як у суседнім пакоі тупаюць неспакойныя маёравы боты. Раніцай Маўчун выйшаў у кухню — цішыня. Значыць, трэба ў школу. Маўчуна нават укалола нейкае расчараваньне.
У школе яго сустрэлі зусім ня так, як заўсёды. Настаўнік дык на Маўчуна наогул стараўся не глядзець, Маўчун нават па парце скрыпець пачаў, наўмысна, праціўна так — нуль увагі. Ні дубца не дастаў, ні хоць бы каманды пакласьці рукі на парту. І да дошкі не выклікалі. І дзеўкі на Маўчуна так пазіралі, быццам гатовыя былі любы ягоны загад выканаць. Усе, акрамя Любкі. Тая глядзела хітра, нахабна, ды нібыта кпіла з Маўчуновай нечаканай важнасьці. А на перапынку падышла, села побач, каленку выставіла: