Маўчун, канешне, здагадваўся, куды яны ідуць. Да пана Какоўскага, куды ж яшчэ. З кожным крокам учорашні страх вяртаўся, усё мацней чапляўся за Маўчунова сэрца, якое раптам зрабілася такое вялікае, што хоць ты яго запхні глыбей, каб не вытыркалася. Маўчун уявіў сабе, што яны пабачаць, калі прыйдуць і адчыняць дзьверы. Перакошаны твар Пана Какоўскага, жылістая шыя, перавязаная рушніком, нібы модным шалікам. Муха, якая поўзае па твары Какоўскага, і мёртвая рука, халодная, жоўтая, рука, якая ўжо ніколі не падымецца, каб сагнаць тую дурную апошнюю муху...
Маёр ішоў пругкім крокам, бездакорна белы, усьміхаўся перадзімоваму свавольнаму сонцу, разглядваў платы, сьпіны, жывёл, старыя аканіцы.
Вось і хата Юзака. Маёр раптам павярнуў і адчыніў весьнічкі.
“Ну что, пришли, — белазуба, танкагуба ўсьміхнуўся ён Маўчуну. — Сейчас поговорим. А ты слушай. Слушай и запоминай. Начинаем работать”.
Ён падышоў да дзьвярэй і пагрукаў.
“Тук-тук, кто в домике живет? — вясёлы крык маёра настолькі не стасаваўся з сур’ёзным, спраўным, нейкім дужа дарослым і не зусім жывым выглядам Юзакавай хаты, што Маўчун ажно вочы заплюшчыў. — Гости живут! Так покажись, гость ты наш дорогой! И не вздумай убегать, хата окружена, ты под прицелом!”
Хата Юзака маўчала.
Маўчун маўчаў.
Ён яшчэ верыў, што ўсё неяк абыдзецца. Мусіла абысьціся. Не магло проста так кончыцца.
“Ну, ладно, сам зайду, — сказаў маёр, дастаючы ключ. — Самое время познакомиться”.
Але не пасьпеў ён ступіць на ганак, як з таго боку дзьвярэй нешта грукнула і ў хаце адчуўся нейкі няўлоўны рух — нібы хату гэтую перасмыкнула. Але маёр заўважыў яго і кінуўся да акна.
“Молодец, Молчюн! — сказаў маёр Лебедзь напаўголасу. — Хорошо мы с тобой поработали. И заметь. Говорили только они и ты. А я смотрел, слушал, думал. И вот мы здесь. Это и называется — метод Лебедя. Метод молчания”.
Маёр падцягнуўся і ўдарыў кулаком у шкло. Яно разьляцелася на аскепкі і Маўчун міжволі залюбаваўся іхным бляскам.
“Ну все, хватит, выходи, — сказаў маёр Лебедзь міралюбна. — Хватит играть”.
А потым гучна, на ўвесь двор:
“А теперь Горбатый! Я сказал: Горбатый!”
Маўчун схаваўся за плотам і назіраў у шчыліну, што будзе далей.
“Это тоже из древнего кинофильма, кстати”, — кінуў маёр і палез у акно. І тут жа нябачная сіла адкінула яго з падваконьня. Быццам у хаце маёр напароўся на выстаўлены рэзка кулак. Маёр пакаціўся ў траву. І тут жа на падваконьні зьявілася Стэфка са зброяй у руках. Яна прыцэлілася — і прыгожая галава маёра Лебедзя разам з фуражкай паляцела ў пустазельле.
Цяпер Маўчун бачыў, што вакол хаты з густой, даўно ня кошанай травы, зь непралазных калючых кустоў і з-за дрымотных яблыняў падымаюцца салдаты. Але безгаловы маёр ускочыў і зрабіў ім знак не страляць.
“Сам разберусь”, — злосна сказала галава маёра, што спрабавала падкаціцца бліжэй да поля бою.
Цяпер на тулаве ягоным тырчала толькі тонкая, зусім не мужчынская шыя. Маўчун ня мог адвесьці вачэй ад гэтай шыі — і толькі потым да яго дайшло, што на пажоўклай траве няма ніводнай кроплі крыві.
Маёр выхапіў нешта падобнае на дагістарычны тэлефон з антэнай на канцы і наставіў на Стэфку. Але яна яго апярэдзіла. Зноў заняўшы пазыцыю за падваконьнем, яна стрэліла яшчэ раз — і гэтым разам маёрава нага адвалілася і засталася ляжаць побач зь ім, як інструмант невядомага прызначэньня.
Маёр упаў, але тут жа прыняў зручную для бою паставу: локцем упершыся ў зямлю, ён адной нагою пачаў танцаваць вакол уласнай восі і весьці па Стэфцы прыцэльны агонь.
І адзін з гэтых стрэлаў дасягнуў мэты. Правая рука Стэфкі здрыганулася і замерла, як быццам у ёй адключылі ток. Тут жа левая яе рука выхапіла зброю ў правай і накіравала на маёра. Што ні кажы, яна ўмела страляць.
Вось ужо і адна з рук маёравых перастала працаваць, локаць так і здранцьвеў.
Маёр адказаў стрэлам у грудзі. Стэфка скаланулася, але выстаяла.
“Бах! Ты убит”, — ашчэрылася ўсьмешкай маёрава галава і пакацілася да тулава, паспрабавала ўзьлезьці на пакінутую шыю, нібы кабель на сучку.
Стэфка пачала страляць па жудаснай галаве, але шчасьце ёй здрадзіла. Промах за промахам.
Рукі як крылы.
І гэтая галава, да якой прырасла белая фуражка з залатым арлом.
І гэтае сонца, якое, падавалася, само захапілася двубоем.
І гэтае шаленства.
І гэтая безнадзейнасьць.
І гэты бляск старой цэркаўкі.
І гэтае стагодзьдзе, у якім нам выпала жыць.
Маўчун адхіснуўся ад плота і пабег. Не, такой хуткасьці, як учора, калі ён гнаўся за панам Какоўскім па цёмнай вуліцы, яму было не паўтарыць. Але гэта было не абавязкова. За ім ніхто ня гнаўся — апрача галасоў двух пачвараў, што забівалі адна адну на падворку Юзакавай хаты. Забівалі і ніяк не маглі забіць. Апрача іх твараў, такіх жывых і такіх чалавечых. Апрача гэтага дня, які крычаў усьлед Маўчуну, каб ён вярнуўся, выкінуў дурату з галавы і заняў нечы бок. Бок царства-гасударства, якое білася за свае бізуны. Або цёмны бок, які біўся за свае казкі ды байкі.